૩. બન્ધુરત્થેરગાથાવણ્ણના

નાહં એતેન અત્થિકોતિ આયસ્મતો બન્ધુરત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો સિદ્ધત્થસ્સ ભગવતો કાલે અઞ્ઞતરસ્સ રઞ્ઞો અન્તેપુરે ગોપકો હુત્વા એકદિવસં ભગવન્તં સપરિસં રાજઙ્ગણેન ગચ્છન્તં દિસ્વા પસન્નચિત્તો કણવેરપુપ્ફાનિ ગહેત્વા સસઙ્ઘં લોકનાયકં પૂજેસિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવલોકે નિબ્બત્તિત્વા અપરાપરં સુગતીસુયેવ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે સીલવતીનગરે સેટ્ઠિપુત્તો હુત્વા નિબ્બત્તિ, બન્ધુરોતિસ્સ નામં અહોસિ. સો વિઞ્ઞુતં પત્તો કેનચિદેવ કરણીયેન સાવત્થિયં ગતો ઉપાસકેહિ સદ્ધિં વિહારં ગતો સત્થુ ધમ્મદેસનં સુત્વા પટિલદ્ધસદ્ધો પબ્બજિત્વા ઞાણસ્સ પરિપાકત્તા વિપસ્સનં પટ્ઠપેત્વા નચિરસ્સેવ અરહત્તં પાપુણિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૧.૧૭.૭-૧૨) –

‘‘સિદ્ધત્થો નામ ભગવા, લોકજેટ્ઠો નરાસભો;

પુરક્ખતો સાવકેહિ, નગરં પટિપજ્જથ.

‘‘રઞ્ઞો અન્તેપુરે આસિં, ગોપકો અભિસમ્મતો;

પાસાદે ઉપવિટ્ઠોહં, અદ્દસં લોકનાયકં.

‘‘કણવેરં ગહેત્વાન, ભિક્ખુસઙ્ઘે સમોકિરિં;

બુદ્ધસ્સ વિસું કત્વાન, તતો ભિય્યો સમોકિરિં.

‘‘ચતુન્નવુતિતો કપ્પે, યં પુપ્ફમભિપૂજયિં;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, બુદ્ધપૂજાયિદં ફલં.

‘‘સત્તાસીતિમ્હિતો કપ્પે, ચતુરાસું મહિદ્ધિકા;

સત્તરતનસમ્પન્ના, ચક્કવત્તી મહબ્બલા.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

અરહત્તં પન પત્વા કતઞ્ઞુભાવે ઠત્વા અત્તનો ઉપકારસ્સ રઞ્ઞો પચ્ચુપકારં કાતું સીલવતીનગરં ગન્ત્વા રઞ્ઞો ધમ્મં દેસેન્તો સચ્ચાનિ પકાસેસિ. રાજા સચ્ચપરિયોસાને સોતાપન્નો હુત્વા અત્તનો નગરે સુદસ્સનં નામ મહન્તં વિહારં કારેત્વા થેરસ્સ નિય્યાતેસિ. મહાલાભસક્કારો અહોસિ. થેરો વિહારં સબ્બઞ્ચ લાભસક્કારં સઙ્ઘસ્સ નિય્યાતેત્વા સયં પુરિમનિયામેનેવ પિણ્ડાય ચરિત્વા યાપેન્તો કતિપાહં તત્થ વસિત્વા સાવત્થિં ગન્તુકામો અહોસિ. ભિક્ખૂ, ‘‘ભન્તે, તુમ્હે ઇધેવ વસથ, સચે પચ્ચયેહિ વેકલ્લં, મયં તં પરિપૂરેસ્સામા’’તિ આહંસુ. થેરો, ‘‘ન મય્હં, આવુસો, ઉળારેહિ પચ્ચયેહિ અત્થો અત્થિ, ઇતરીતરેહિ પચ્ચયેહિ યાપેમિ, ધમ્મરસેનેવમ્હિ તિત્તો’’તિ દસ્સેન્તો –

૧૦૩. ‘‘નાહં એતેન અત્થિકો, સુખિતો ધમ્મરસેન તપ્પિતો;

પિત્વા રસગ્ગમુત્તમં, ન ચ કાહામિ વિસેન સન્થવ’’ન્તિ. –

ગાથં અભાસિ.

તત્થ નાહં એતેન અત્થિકોતિ યેન મં તુમ્હે તપ્પેતુકામા ‘‘પરિપૂરેસ્સામા’’તિ વદથ, એતેન આમિસલાભેન પચ્ચયામિસરસેન નાહં અત્થિકો, મય્હં એતેન અત્થો નત્થિ, સન્તુટ્ઠિ પરમં સુખન્તિ ઇતરીતરેહેવ પચ્ચયેહિ યાપેમીતિ અત્થો. ઇદાનિ તેન અનત્થિકભાવે પધાનકારણં દસ્સેન્તો આહ ‘‘સુખિતો ધમ્મરસેન તપ્પિતો’’તિ. સત્તતિંસબોધિપક્ખિયધમ્મરસેન ચેવ નવવિધલોકુત્તરધમ્મરસેન ચ તપ્પિતો પીણિતો સુખિતો ઉત્તમેન સુખેન સુહિતોતિ અત્થો. પિત્વા રસગ્ગમુત્તમન્તિ સબ્બરસેસુ અગ્ગં સેટ્ઠં તતોયેવ ઉત્તમં યથાવુત્તં ધમ્મરસં પિવિત્વા ઠિતો, તેનાહ – ‘‘સબ્બરસં ધમ્મરસો જિનાતી’’તિ (ધ. પ. ૩૫૪). ન ચ કાહામિ વિસેન સન્થવન્તિ એવરૂપં રસુત્તમં ધમ્મરસં પિવિત્વા ઠિતો વિસેન વિસસદિસેન વિસરસેન સન્થવં સંસગ્ગં ન કરિસ્સામિ, તથાકરણસ્સ કારણં નત્થીતિ અત્થો.

બન્ધુરત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.