૭. તિસ્સત્થેરગાથાવણ્ણના

હિત્વા સતપલં કંસન્તિ આયસ્મતો તિસ્સત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો વિપસ્સિસ્સ ભગવતો કાલે યાનકારકુલે નિબ્બત્તિત્વા વિઞ્ઞુતં પત્તો એકદિવસં ભગવન્તં દિસ્વા પસન્નમાનસો ચન્દનખણ્ડેન ફલકં કત્વા ભગવતો ઉપનામેસિ, તઞ્ચ ભગવા પરિભુઞ્જિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવલોકે નિબ્બત્તિત્વા અપરાપરં પુઞ્ઞાનિ કત્વા દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે રોરુવનગરે રાજકુલે નિબ્બત્તિ. સો વયપ્પત્તો પિતરિ કાલઙ્કતે રજ્જે પતિટ્ઠિતો બિમ્બિસારરઞ્ઞો અદિટ્ઠસહાયો હુત્વા તસ્સ મણિમુત્તાવત્થાદીનિ પણ્ણાકારાનિ પેસેસિ. તસ્સ રાજા બિમ્બિસારો પુઞ્ઞવન્તતં સુત્વા પટિપાભતં પેસેન્તો ચિત્તપટે બુદ્ધચરિતં સુવણ્ણપટ્ટે ચ પટિચ્ચસમુપ્પાદં લિખાપેત્વા પેસેસિ. સો તં દિસ્વા પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારતાય પચ્છિમભવિકતાય ચ ચિત્તપટે દસ્સેન્તં બુદ્ધચરિતં સુવણ્ણપટ્ટકે લિખિતં પટિચ્ચસમુપ્પાદક્કમઞ્ચ ઓલોકેત્વા પવત્તિનિવત્તિયો સલ્લક્ખેત્વા સાસનક્કમં હદયે ઠપેત્વા સઞ્જાતસંવેગો ‘‘દિટ્ઠો મયા ભગવતો વેસો, સાસનક્કમો ચ એકપદેસેન ઞાતો, બહુદુક્ખા કામા બહુપાયાસા, કિં દાનિ મય્હં ઘરાવાસેના’’તિ રજ્જં પહાય કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેન્તો ભગવન્તં ઉદ્દિસ્સ પબ્બજિત્વા મત્તિકાપત્તં ગહેત્વા રાજા પુક્કુસાતિ વિય મહાજનસ્સ પરિદેવન્તસ્સેવ નગરતો નિક્ખમિત્વા અનુક્કમેન રાજગહં ગન્ત્વા તત્થ સપ્પસોણ્ડિકપબ્ભારે વિહરન્તં ભગવન્તં ઉપસઙ્કમિત્વા વન્દિત્વા એકમન્તં નિસીદિ. સત્થા ધમ્મં દેસેસિ. સો ધમ્મદેસનં સુત્વા વિપસ્સનાય કમ્મટ્ઠાનં ગહેત્વા યુત્તપ્પયુત્તો વિહરન્તો વિપસ્સનં ઉસ્સુક્કાપેત્વા અરહત્તં પાપુણિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૧.૧૫.૩૭-૪૨) –

‘‘યાનકારો પુરે આસિં, દારુકમ્મે સુસિક્ખિતો;

ચન્દનં ફલકં કત્વા, અદાસિં લોકબન્ધુનો.

‘‘પભાસતિ ઇદં બ્યમ્હં, સુવણ્ણસ્સ સુનિમ્મિતં;

હત્થિયાનં અસ્સયાનં, દિબ્બયાનં ઉપટ્ઠિતં.

‘‘પાસાદા સિવિકા ચેવ, નિબ્બત્તન્તિ યદિચ્છકં;

અક્ખુબ્ભં રતનં મય્હં, ફલકસ્સ ઇદં ફલં.

‘‘એકનવુતિતો કપ્પે, ફલકં યમહં દદિં;

દુગ્ગતિ નાભિજાનામિ, ફલકસ્સ ઇદં ફલં.

‘‘સત્તપઞ્ઞાસકપ્પમ્હિ, ચતુરો નિમ્મિતાવ્હયા;

સત્તરતનસમ્પન્ના, ચક્કવત્તી મહબ્બલા.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

અરહત્તં પન પત્વા ઉદાનવસેન અત્તનો પટિપત્તિં કથેન્તો –

૯૭. ‘‘હિત્વા સતપલં કંસં, સોવણ્ણં સતરાજિકં;

અગ્ગહિં મત્તિકાપત્તં, ઇદં દુતિયાભિસેચન’’ન્તિ. – ગાથં અભાસિ;

તત્થ હિત્વાતિ પરિચ્ચજિત્વા. સતપલન્તિ સતં પલાનિ યસ્સ, તં સતપલપરિમાણં. કંસન્તિ થાલં. સોવણ્ણન્તિ સુવણ્ણમયં. સતરાજિકન્તિ ભિત્તિવિચિત્તતાય ચ અનેકરૂપરાજિચિત્તતાય ચ અનેકલેખાયુત્તં. અગ્ગહિં મત્તિકાપત્તન્તિ એવરૂપે મહારહે ભાજને પુબ્બે ભુઞ્જિત્વા બુદ્ધાનં ઓવાદં કરોન્તો ‘‘ઇદાનાહં તં છડ્ડેત્વા મત્તિકામયપત્તં અગ્ગહેસિં, અહો, સાધુ, મયા કતં અરિયવતં અનુઠિત’’ન્તિ ભાજનકિત્તનાપદેસેન રજ્જપરિચ્ચાગં પબ્બજ્જૂપગમનઞ્ચ અનુમોદન્તો વદતિ. તેનાહ ‘‘ઇદં દુતિયાભિસેચન’’ન્તિ. પઠમં રજ્જાભિસેચનં ઉપાદાય ઇદં પબ્બજ્જૂપગમનં મમ દુતિયં અભિસેચનં. તઞ્હિ રાગાદીહિ સંકિલિટ્ઠં સાસઙ્કં સપરિસઙ્કં કમ્મં અનત્થસઞ્હિતં દુક્ખપટિબદ્ધં નિહીનં, ઇદં પન તંવિપરિયાયતો ઉત્તમં પણીતન્તિ અધિપ્પાયો.

તિસ્સત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.