૬. સીતવનિયત્થેરગાથાવણ્ણના

યો સીતવનન્તિ આયસ્મતો સમ્ભૂતત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? ઇતો કિર અટ્ઠારસાધિકસ્સ કપ્પસતસ્સ મત્થકે અત્થદસ્સી નામ સમ્બુદ્ધો લોકે ઉપ્પજ્જિત્વા સદેવકં લોકં સંસારમહોઘતો તારેન્તો એકદિવસં મહતા ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં ગઙ્ગાતીરં ઉપગચ્છિ. તસ્મિં કાલે અયં ગહપતિકુલે નિબ્બત્તો તત્થ ભગવન્તં પસ્સિત્વા પસન્નમાનસો ઉપસઙ્કમિત્વા વન્દિત્વા ‘‘કિં, ભન્તે, પારં ગન્તુકામત્થા’’તિ પુચ્છિ. ભગવા ‘‘ગમિસ્સામા’’તિ અવોચ. સો તાવદેવ નાવાસઙ્ઘાટં યોજેત્વા ઉપનેસિ. સત્થા તં અનુકમ્પન્તો સહ ભિક્ખુસઙ્ઘેન નાવં અભિરુહિ. સો સયમ્પિ અભિરુય્હ સુખેનેવ પરતીરં સમ્પાપેત્વા ભગવન્તં ભિક્ખુસઙ્ઘઞ્ચ દુતિયદિવસે મહાદાનં પવત્તેત્વા અનુગન્ત્વા પસન્નચિત્તો વન્દિત્વા નિવત્તિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવમનુસ્સેસુ સંસરિત્વા ઇતો તેરસાધિકકપ્પસતસ્સ મત્થકે ખત્તિયકુલે નિબ્બત્તિત્વા રાજા અહોસિ ચક્કવત્તી ધમ્મિકો ધમ્મરાજા. સો સત્તે સુગતિમગ્ગે પતિટ્ઠાપેત્વા તતો ચુતો એકનવુતિકપ્પે વિપસ્સિસ્સ ભગવતો સાસને પબ્બજિત્વા ધુતધમ્મે સમાદાય સુસાને વસન્તો સમણધમ્મં અકાસિ. પુન કસ્સપસ્સ ભગવતો કાલેપિ તસ્સ સાસને તીહિ સહાયેહિ સદ્ધિં પબ્બજિત્વા વીસતિવસ્સસહસ્સાનિ સમણધમ્મં કત્વા એકં બુદ્ધન્તરં દેવમનુસ્સેસુ સંસરિત્વા ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે રાજગહે બ્રાહ્મણમહાસાલસ્સ પુત્તો હુત્વા નિબ્બત્તિ. તસ્સ ‘‘સમ્ભૂતો’’તિ નામં અકંસુ. સો વયપ્પત્તો બ્રાહ્મણસિપ્પેસુ નિપ્ફત્તિં ગતો. ભૂમિજો જેય્યસેનો અભિરાધનોતિ તીહિ સહાયેહિ સદ્ધિં ભગવતો સન્તિકં ગતો ધમ્મદેસનં સુત્વા પટિલદ્ધસદ્ધો પબ્બજિ. યે સન્ધાય વુત્તં –

‘‘ભૂમિજો જેય્યસેનો ચ, સમ્ભૂતો અભિરાધનો;

એતે ધમ્મં અભિઞ્ઞાસું, સાસને વરતાદિનો’’તિ.

અથ સમ્ભૂતો ભગવતો સન્તિકે કાયગતાસતિકમ્મટ્ઠાનં ગહેત્વા નિબદ્ધં સીતવને વસતિ. તેનેવાયસ્મા ‘‘સીતવનિયો’’તિ પઞ્ઞાયિત્થ. તેન ચ સમયેન વેસ્સવણો મહારાજા કેનચિદેવ કરણીયેન જમ્બુદીપે દક્ખિણદિસાભાગં ઉદ્દિસ્સ આકાસેન ગચ્છન્તો થેરં અબ્ભોકાસે નિસીદિત્વા કમ્મટ્ઠાનં મનસિકરોન્તં દિસ્વા વિમાનતો ઓરુય્હ થેરં વન્દિત્વા, ‘‘યદા થેરો સમાધિતો વુટ્ઠહિસ્સતિ, તદા મમ આગમનં આરોચેથ, આરક્ખઞ્ચસ્સ કરોથા’’તિ દ્વે યક્ખે આણાપેત્વા પક્કામિ. તે થેરસ્સ સમીપે ઠત્વા મનસિકારં પટિસંહરિત્વા નિસિન્નકાલે આરોચેસું. તં સુત્વા થેરો ‘‘તુમ્હે મમ વચનેન વેસ્સવણમહારાજસ્સ કથેથ, ભગવતા અત્તનો સાસને ઠિતાનં સતિઆરક્ખા નામ ઠપિતા અત્થિ, સાયેવ માદિસે રક્ખતિ, ત્વં તત્થ અપ્પોસ્સુક્કો હોહિ, ભગવતો ઓવાદે ઠિતાનં એદિસાય આરક્ખાય કરણીયં નત્થી’’તિ તે વિસ્સજ્જેત્વા તાવદેવ વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા વિજ્જાત્તયં સચ્છાકાસિ. તતો વેસ્સવણો નિવત્તમાનો થેરસ્સ સમીપં પત્વા મુખાકારસલ્લક્ખણેનેવસ્સ કતકિચ્ચભાવં ઞત્વા સાવત્થિં ગન્ત્વા ભગવતો આરોચેત્વા સત્થુ સમ્મુખા થેરં અભિત્થવન્તો –

‘‘સતિઆરક્ખસમ્પન્નો, ધિતિમા વીરિયસમાહિતો;

અનુજાતો સત્થુ સમ્ભૂતો, તેવિજ્જો મચ્ચુપારગૂ’’તિ. –

ઇમાય ગાથાય થેરસ્સ ગુણે વણ્ણેસિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૧.૨૧.૧૫-૨૦) –

‘‘અત્થદસ્સી તુ ભગવા, દ્વિપદિન્દો નરાસભો;

પુરક્ખતો સાવકેહિ, ગઙ્ગાતીરમુપાગમિ.

‘‘સમતિત્તિ કાકપેય્યા, ગઙ્ગા આસિ દુરુત્તરા;

ઉત્તારયિં ભિક્ખુસઙ્ઘં, બુદ્ધઞ્ચ દ્વિપદુત્તમં.

‘‘અટ્ઠારસે કપ્પસતે, યં કમ્મમકરિં તદા;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, તરણાય ઇદં ફલં.

‘‘તેરસેતો કપ્પસતે, પઞ્ચ સબ્બોભવા અહું;

સત્તરતનસમ્પન્ના, ચક્કવત્તી મહબ્બલા.

‘‘પચ્છિમે ચ ભવે અસ્મિં, જાતોહં બ્રાહ્મણે કુલે;

સદ્ધિં તીહિ સહાયેહિ, પબ્બજિં સત્થુ સાસને.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

અથાયસ્મા સમ્ભૂતો ભગવન્તં દસ્સનાય ગચ્છન્તે ભિક્ખૂ દિસ્વા ‘‘આવુસો, મમ વચનેન ભગવતો પાદે સિરસા વન્દથ, એવઞ્ચ વદેથા’’તિ વત્વા ધમ્માધિકરણં અત્તનો સત્થુ અવિહેઠિતભાવં પકાસેન્તો ‘‘યો સીતવન’’ન્તિ ગાથમાહ. તે ભિક્ખૂ ભગવન્તં ઉપસઙ્કમિત્વા વન્દિત્વા સમ્ભૂતત્થેરસ્સ સાસનં સમ્પવેદેન્તા, ‘‘આયસ્મા, ભન્તે, સમ્ભૂતો ભગવતો પાદે સિરસા વન્દતિ, એવઞ્ચ વદતી’’તિ વત્વા તં ગાથં આરોચેસું, તં સુત્વા ભગવા ‘‘પણ્ડિતો, ભિક્ખવે, સમ્ભૂતો ભિક્ખુ પચ્ચપાદિ ધમ્મસ્સાનુધમ્મં, ન ચ મં ધમ્માધિકરણં વિહેઠેતિ. વેસ્સવણેન તસ્સત્થો મય્હં આરોચિતા’’તિ આહ.

૬. યં પન તે ભિક્ખૂ સમ્ભૂતત્થેરેન વુત્તં ‘‘યો સીતવન’’ન્તિ ગાથં સત્થુ નિવેદેસું. તત્થ સીતવનન્તિ એવંનામકં રાજગહસમીપે મહન્તં ભેરવસુસાનવનં. ઉપગાતિ નિવાસનવસેન ઉપગચ્છિ. એતેન ભગવતા અનુઞ્ઞાતં પબ્બજિતાનુરૂપં નિવાસનટ્ઠાનં દસ્સેતિ. ભિક્ખૂતિ સંસારભયસ્સ ઇક્ખનતો ભિન્નકિલેસતાય ચ ભિક્ખુ. એકોતિ અદુતિયો, એતેન કાયવિવેકં દસ્સેતિ. સન્તુસિતોતિ સન્તુટ્ઠો. એતેન ચતુપચ્ચયસન્તોસલક્ખણં અરિયવંસં દસ્સેતિ. સમાહિતત્તોતિ ઉપચારપ્પનાભેદેન સમાધિના સમાહિતચિત્તો, એતેન ચિત્તવિવેકભાવનામુખેન ભાવનારામં અરિયવંસં દસ્સેતિ. વિજિતાવીતિ સાસને સમ્માપટિપજ્જન્તેન વિજેતબ્બં કિલેસગણં વિજિત્વા ઠિતો, એતેન ઉપધિવિવેકં દસ્સેતિ. ભયહેતૂનં કિલેસાનં અપગતત્તા અપેતલોમહંસો, એતેન સમ્માપટિપત્તિયા ફલં દસ્સેતિ. રક્ખન્તિ રક્ખન્તો. કાયગતાસતિન્તિ કાયારમ્મણં સતિં, કાયગતાસતિકમ્મટ્ઠાનં પરિબ્રૂહનવસેન અવિસ્સજ્જેન્તો. ધિતિમાતિ ધીરો, સમાહિતત્તં વિજિતાવિભાવતં વા ઉપાદાય પટિપત્તિદસ્સનમેતં. અયઞ્હેત્થ સઙ્ખેપત્થો – સો ભિક્ખુ વિવેકસુખાનુપેક્ખાય એકો સીતવનં ઉપાગમિ, ઉપાગતો ચ લોલભાવાભાવતો સન્તુટ્ઠો ધિતિમા કાયગતાસતિકમ્મટ્ઠાનં ભાવેન્તો તથાધિગતં ઝાનં પાદકં કત્વા આરદ્ધવિપસ્સનં ઉસ્સુક્કાપેત્વા અધિગતેન અગ્ગમગ્ગેન સમાહિતો વિજિતાવી ચ હુત્વા કતકિચ્ચતાય ભયહેતૂનં સબ્બસો અપગતત્તા અપેતલોમહંસો જાતોતિ.

સીતવનિયત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.