૧૦. પુણ્ણમાસત્થેરગાથાવણ્ણના

વિહરિ અપેક્ખન્તિ આયસ્મતો પુણ્ણમાસત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? સો કિર વિપસ્સિસ્સ ભગવતો કાલે ચક્કવાકયોનિયં નિબ્બત્તો ભગવન્તં ગચ્છન્તં દિસ્વા પસન્નમાનસો અત્તનો મુખતુણ્ડકેન સાલપુપ્ફં ગહેત્વા પૂજં અકાસિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇતો સત્તરસે કપ્પે અટ્ઠક્ખત્તું ચક્કવત્તી રાજા અહોસિ. ઇમસ્મિં પન કપ્પે કસ્સપસ્સ ભગવતો સાસને ઓસક્કમાને કુટુમ્બિયકુલે નિબ્બત્તિત્વા પબ્બજિત્વા સમણધમ્મં કત્વા તતો ચુતો દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે સાવત્થિનગરે સમિદ્ધિસ્સ નામ બ્રાહ્મણસ્સ પુત્તો હુત્વા નિબ્બત્તિ. તસ્સ જાતદિવસે તસ્મિં ગેહે સબ્બા રિત્તકુમ્ભિયો સુવણ્ણમાસાનં પુણ્ણા અહેસું. તેનસ્સ પુણ્ણમાસોતિ નામં અકંસુ. સો વયપ્પત્તો બ્રાહ્મણવિજ્જાસુ નિપ્ફત્તિં પત્વા વિવાહકમ્મં કત્વા એકં પુત્તં લભિત્વા ઉપનિસ્સયસમ્પન્નતાય ઘરાવાસં જિગુચ્છન્તો ભગવન્તં ઉપસઙ્કમિત્વા ધમ્મં સુત્વા પટિલદ્ધસદ્ધો પબ્બજિત્વા લદ્ધૂપસમ્પદો પુબ્બકિચ્ચસમ્પન્નો ચતુસચ્ચકમ્મટ્ઠાને યુત્તપ્પયુત્તો વિપસ્સનં ઉસ્સુક્કાપેત્વા અરહત્તં પાપુણિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૧.૭.૧૩-૧૯) –

‘‘સિન્ધુયા નદિયા તીરે, ચક્કવાકો અહં તદા;

સુદ્ધસેવાલભક્ખોહં, પાપેસુ ચ સુસઞ્ઞતો.

‘‘અદ્દસં વિરજં બુદ્ધં, ગચ્છન્તં અનિલઞ્જસે;

તુણ્ડેન સાલં પગ્ગય્હ, વિપસ્સિસ્સાભિરોપયિં.

‘‘યસ્સ સદ્ધા તથાગતે, અચલા સુપ્પતિટ્ઠિતા;

તેન ચિત્તપ્પસાદેન, દુગ્ગતિં સો ન ગચ્છતિ.

‘‘સ્વાગતં વત મે આસિ, બુદ્ધસેટ્ઠસ્સ સન્તિકે;

વિહઙ્ગમેન સન્તેન, સુબીજં રોપિતં મયા.

‘‘એકનવુતિતો કપ્પે, યં પુપ્ફમભિરોપયિં;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, બુદ્ધપૂજાયિદં ફલં.

‘‘સુચારુદસ્સના નામ, અટ્ઠેતે એકનામકા;

કપ્પે સત્તરસે આસું, ચક્કવત્તી મહબ્બલા.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

અથસ્સ પુરાણદુતિયિકા તં પલોભેતુકામા અલઙ્કતપટિયત્તા પુત્તેન સદ્ધિં ઉપગન્ત્વા પિયાલાપભાવાદિકેહિ ભાવવિવરણકમ્મં નામ કાતું આરભિ. થેરો તસ્સા કારણં દિસ્વા અત્તનો કત્થચિપિ અલગ્ગભાવં પકાસેન્તો ‘‘વિહરિ અપેક્ખ’’ન્તિ ગાથં અભાસિ.

૧૦. તત્થ વિહરીતિ વિસેસતો હરિ અપહરિ અપનેસિ. અપેક્ખન્તિ તણ્હં. ઇધાતિ ઇમસ્મિં લોકે અત્તભાવે વા. હુરન્તિ અપરસ્મિં અનાગતે અત્તભાવે વા. ઇધાતિ વા અજ્ઝત્તિકેસુ આયતનેસુ. હુરન્તિ બાહિરેસુ. વા-સદ્દો સમુચ્ચયત્થો ‘‘અપદા વા દ્વિપદા વા’’તિઆદીસુ (ઇતિવુ. ૯૦; અ. નિ. ૪.૩૪; ૫.૩૨) વિય. યોતિ અત્તાનમેવ પરં વિય દસ્સેતિ. વેદગૂતિ વેદેન ગતો મગ્ગઞાણેન નિબ્બાનં ગતો અધિગતો, ચત્તારિ વા સચ્ચાનિ પરિઞ્ઞાપહાનસચ્છિકિરિયાભાવનાભિસમયવસેન અભિસમેચ્ચ ઠિતો. યતત્તોતિ મગ્ગસંવરેન સંયતસભાવો, સમ્માવાયામેન વા સંયતસભાવો. સબ્બેસુ ધમ્મેસુ અનૂપલિત્તોતિ સબ્બેસુ આરમ્મણેસુ ધમ્મેસુ તણ્હાદિટ્ઠિલેપવસેન ન ઉપલિત્તો, તેન લાભાદિલોકધમ્મે સમતિક્કમં દસ્સેતિ. લોકસ્સાતિ ઉપાદાનક્ખન્ધપઞ્ચકસ્સ. તઞ્હિ લુજ્જનપલુજ્જનટ્ઠેન લોકો. જઞ્ઞાતિ જાનિત્વા. ઉદયબ્બયઞ્ચાતિ ઉપ્પાદઞ્ચેવ વયઞ્ચ, એતેન યથાવુત્તગુણાનં પુબ્બભાગપટિપદં દસ્સેતિ. અયં પનેત્થ અત્થો – યો સકલસ્સ ખન્ધાદિલોકસ્સ સમપઞ્ઞાસાય આકારેહિ ઉદયબ્બયં જાનિત્વા વેદગૂ યતત્તો કત્થચિ અનુપલિત્તો, સો સબ્બત્થ અપેક્ખં વિનેય્ય સન્તુસિતો તાદિસાનં વિપ્પકારાનં ન કિઞ્ચિ મઞ્ઞતિ, તસ્મા ત્વં અન્ધબાલે યથાગતમગ્ગેનેવ ગચ્છાતિ. અથ સા ઇત્થી ‘‘અયં સમણો મયિ પુત્તે ચ નિરપેક્ખો, ન સક્કા ઇમં પલોભેતુ’’ન્તિ પક્કામિ.

પુણ્ણમાસત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

પરમત્થદીપનિયા થેરગાથાસંવણ્ણનાય

પઠમવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.