૪. ભુસપેતવત્થુવણ્ણના

ભુસાનિ એકો સાલિં પુનાપરોતિ ઇદં સત્થરિ સાવત્થિયં વિહરન્તે ચત્તારો પેતે આરબ્ભ વુત્તં. સાવત્થિયા કિર અવિદૂરે અઞ્ઞતરસ્મિં ગામકે એકો કૂટવાણિજો કૂટમાનાદીહિ જીવિકં કપ્પેસિ. સો સાલિપલાપે ગહેત્વા તમ્બમત્તિકાય પરિભાવેત્વા ગરુતરે કત્વા રત્તસાલિહિ સદ્ધિં મિસ્સેત્વા વિક્કિણિ. તસ્સ પુત્તો ‘‘ઘરં આગતાનં મમ મિત્તસુહજ્જાનં સમ્માનં ન કરોતી’’તિ કુપિતો યુગચમ્મં ગહેત્વા માતુસીસે પહારમદાસિ. તસ્સ સુણિસા સબ્બેસં અત્થાય ઠપિતમંસં ચોરિકાય ખાદિત્વા પુન તેહિ અનુયુઞ્જિયમાના ‘‘સચે મયા તં મંસં ખાદિતં, ભવે ભવે અત્તનો પિટ્ઠિમંસં કન્તિત્વા ખાદેય્ય’’ન્તિ સપથમકાસિ. ભરિયા પનસ્સ કિઞ્ચિદેવ ઉપકરણં યાચન્તાનં ‘‘નત્થી’’તિ વત્વા તેહિ નિપ્પીળિયમાના ‘‘સચે સન્તં નત્થીતિ વદામિ, જાતજાતટ્ઠાને ગૂથભક્ખા ભવેય્ય’’ન્તિ મુસાવાદેન સપથમકાસિ.

તે ચત્તારોપિ જના અપરેન સમયેન કાલં કત્વા વિઞ્ઝાટવિયં પેતા હુત્વા નિબ્બત્તિંસુ. તત્થ કૂટવાણિજો કમ્મફલેન પજ્જલન્તં ભુસં ઉભોહિ હત્થેહિ ગહેત્વા અત્તનો મત્થકે આકિરિત્વા મહાદુક્ખં અનુભવતિ, તસ્સ પુત્તો અયોમયેહિ મુગ્ગરેહિ સયમેવ અત્તનો સીસં ભિન્દિત્વા અનપ્પકં દુક્ખં પચ્ચનુભોતિ. તસ્સ સુણિસા કમ્મફલેન સુનિસિતેહિ અતિવિય વિપુલાયતેહિ નખેહિ અત્તનો પિટ્ઠિમંસાનિ કન્તિત્વા ખાદન્તી અપરિમિતં દુક્ખં અનુભવતિ, તસ્સ ભરિયાય સુગન્ધં સુવિસુદ્ધં અપગતકાળકં સાલિભત્તં ઉપનીતમત્તમેવ નાનાવિધકિમિકુલાકુલં પરમદુગ્ગન્ધજેગુચ્છં ગૂથં સમ્પજ્જતિ, તં સા ઉભોહિ હત્થેહિ પરિગ્ગહેત્વા ભુઞ્જન્તી મહાદુક્ખં પટિસંવેદેતિ.

એવં તેસુ ચતૂસુ જનેસુ પેતેસુ નિબ્બત્તિત્વા મહાદુક્ખં અનુભવન્તેસુ આયસ્મા મહામોગ્ગલાનો પબ્બતચારિકં ચરન્તો એકદિવસં તં ઠાનં ગતો. તે પેતે દિસ્વા –

૪૪૭. ‘‘ભુસાનિ એકો સાલિં પુનાપરો, અયઞ્ચ નારી સકમંસલોહિતં;

તુવઞ્ચ ગૂથં અસુચિં અકન્તં, પરિભુઞ્જસિ કિસ્સ અયં વિપાકો’’તિ. –

ઇમાય ગાથાય તેહિ કતકમ્મં પુચ્છિ. તત્થ ભુસાનીતિ પલાપાનિ. એકોતિ એકકો. સાલિન્તિ સાલિનો. સામિઅત્થે હેતં ઉપયોગવચનં, સાલિનો પલાપાનિ પજ્જલન્તાનિ અત્તનો સીસે અવકિરતીતિ અધિપ્પાયો. પુનાપરોતિ પુન અપરો. યો હિ સો માતુસીસં પહરિ, સો અયોમુગ્ગરેહિ અત્તનો સીસં પહરિત્વા સીસભેદં પાપુણાતિ, તં સન્ધાય વદતિ. સકમંસલોહિતન્તિ અત્તનો પિટ્ઠિમંસં લોહિતઞ્ચ પરિભુઞ્જતીતિ યોજના. અકન્તન્તિ અમનાપં જેગુચ્છં. કિસ્સ અયં વિપાકોતિ કતમસ્સ પાપકમ્મસ્સ ઇદં ફલં, યં ઇદાનિ તુમ્હેહિ પચ્ચનુભવીયતીતિ અત્થો.

એવં થેરેન તેહિ કતકમ્મે પુચ્છિતે કૂટવાણિજસ્સ ભરિયા સબ્બેહિ તેહિ કતકમ્મં આચિક્ખન્તી –

૪૪૮. ‘‘અયં પુરે માતરં હિંસતિ, અયં પન કૂટવાણિજો;

અયં મંસાનિ ખાદિત્વા, મુસાવાદેન વઞ્ચેતિ.

૪૪૯. ‘‘અહં મનુસ્સેસુ મનુસ્સભૂતા, અગારિની સબ્બકુલસ્સ ઇસ્સરા;

સન્તેસુ પરિગુહામિ, મા ચ કિઞ્ચિ ઇતો અદં.

૪૫૦. ‘‘મુસાવાદેન છાદેમિ, નત્થિ એતં મમ ગેહે;

સચે સન્તં નિગુહામિ, ગૂથો મે હોતુ ભોજનં.

૪૫૧. ‘‘તસ્સ કમ્મસ્સ વિપાકેન, મુસાવાદસ્સ ચૂભયં;

સુગન્ધં સાલિનો ભત્તં, ગૂથં મે પરિવત્તતિ.

૪૫૨. ‘‘અવઞ્ઝાનિ ચ કમ્માનિ, ન હિ કમ્મં વિનસ્સતિ;

દુગ્ગન્ધં કિમિનં મીળ્હં, ભુઞ્જામિ ચ પિવામિ ચા’’તિ. – ગાથા અભાસિ;

૪૪૮. તત્થ અયન્તિ પુત્તં દસ્સેન્તિ વદતિ. હિંસતીતિ થામેન પરિબાધેતિ, મુગ્ગરેન પહરતીતિ અત્થો. કૂટવાણિજોતિ ખલવાણિજો, વઞ્ચનાય વણિજ્જકારકોતિ અત્થો. મંસાનિ ખાદિત્વાતિ પરેહિ સાધારણમંસં ખાદિત્વા ‘‘ન ખાદામી’’તિ મુસાવાદેન તે વઞ્ચેતિ.

૪૪૯-૫૦. અગારિનીતિ ગેહસામિની. સન્તેસૂતિ વિજ્જમાનેસ્વેવ પરેહિ યાચિતઉપકરણેસુ. પરિગુહામીતિ પટિચ્છાદેસિં. કાલવિપલ્લાસેન હેતં વુત્તં. મા ચ કિઞ્ચિ ઇતો અદન્તિ ઇતો મમ સન્તકતો કિઞ્ચિમત્તમ્પિ અત્થિકસ્સ પરસ્સ ન અદાસિં. છાદેમિતિ ‘‘નત્થિ એતં મમ ગેહે’’તિ મુસાવાદેન છાદેસિં.

૪૫૧-૨. ગૂથં મે પરિવત્તતીતિ સુગન્ધં સાલિભત્તં મય્હં કમ્મવસેન ગૂથભાવેન પરિવત્તતિ પરિણમતિ. અવઞ્ઝાનીતિ અમોઘાનિ અનિપ્ફલાનિ. ન હિ કમ્મં વિનસ્સતીતિ યથૂપચિતં કમ્મં ફલં અદત્વા ન હિ વિનસ્સતિ. કિમિનન્તિ કિમિવન્તં સઞ્જાતકિમિકુલં. મીળ્હન્તિ ગૂથં. સેસં હેટ્ઠા વુત્તનયત્તા ઉત્તાનમેવ.

એવં થેરો તસ્સા પેતિયા વચનં સુત્વા તં પવત્તિં ભગવતો આરોચેસિ. ભગવા તમત્થં અટ્ઠુપ્પત્તિં કત્વા સમ્પત્તપરિસાય ધમ્મં દેસેસિ. સા દેસના મહાજનસ્સ સાત્થિકા અહોસીતિ.

ભુસપેતવત્થુવણ્ણના નિટ્ઠિતા.