૮. ચૂળસેટ્ઠિપેતવત્થુવણ્ણના

નગ્ગો કિસો પબ્બજિતોસિ, ભન્તેતિ ઇદં સત્થરિ વેળુવને વિહરન્તે ચૂળસેટ્ઠિપેતં આરબ્ભ વુત્તં. બારાણસિયં કિર એકો ગહપતિ અસ્સદ્ધો અપ્પસન્નો મચ્છરી કદરિયો પુઞ્ઞકિરિયાય અનાદરો ચૂળસેટ્ઠિ નામ અહોસિ. સો કાલં કત્વા પેતેસુ નિબ્બત્તિ, તસ્સ કાયો અપગતમંસલોહિતો અટ્ઠિન્હારુચમ્મમત્તો મુણ્ડો અપેતવત્થો અહોસિ. ધીતા પનસ્સ અનુલા અન્ધકવિન્દે સામિકસ્સ ગેહે વસન્તી પિતરં ઉદ્દિસ્સ બ્રાહ્મણે ભોજેતુકામા તણ્ડુલાદીનિ દાનૂપકરણાનિ સજ્જેસિ. તં ઞત્વા પેતો આસાય આકાસેન તત્થ ગચ્છન્તો રાજગહં સમ્પાપુણિ. તેન ચ સમયેન રાજા અજાતસત્તુ દેવદત્તેન ઉય્યોજિતો પિતરં જીવિતા વોરોપેત્વા તેન વિપ્પટિસારેન દુસ્સુપિનેન ચ નિદ્દં અનુપગચ્છન્તો ઉપરિપાસાદવરગતો ચઙ્કમન્તો તં પેતં આકાસેન ગચ્છન્તં દિસ્વા ઇમાય ગાથાય પુચ્છિ –

૨૪૬. ‘‘નગ્ગો કિસો પબ્બજિતોસિ ભન્તે, રત્તિં કુહિં ગચ્છસિ કિસ્સહેતુ;

આચિક્ખ મે તં અપિ સક્કુણેમુ, સબ્બેન વિત્તં પટિપાદયે તુવ’’ન્તિ.

તત્થ પબ્બજિતોતિ સમણો. રાજા કિર તં નગ્ગત્તા મુણ્ડત્તા ચ ‘‘નગ્ગો સમણો અય’’ન્તિ સઞ્ઞાય ‘‘નગ્ગો કિસો પબ્બજિતોસી’’તિઆદિમાહ. કિસ્સહેતૂતિ કિન્નિમિત્તં. સબ્બેન વિત્તં પટિપાદયે તુવન્તિ વિત્તિયા ઉપકરણભૂતં વિત્તં સબ્બેન ભોગેન તુય્હં અજ્ઝાસયાનુરૂપં, સબ્બેન વા ઉસ્સાહેન પટિપાદેય્યં સમ્પાદેય્યં. તથા કાતું મયં અપ્પેવ નામ સક્કુણેય્યામ, તસ્મા આચિક્ખ મે તં, એતં તવ આગમનકારણં મય્હં કથેહીતિ અત્થો.

એવં રઞ્ઞા પુટ્ઠો પેતો અત્તનો પવત્તિં કથેન્તો તિસ્સો ગાથા અભાસિ –

૨૪૭. ‘‘બારાણસી નગરં દૂરઘુટ્ઠં, તત્થાહં ગહપતિ અડ્ઢકો અહુ દીનો;

અદાતા ગેધિતમનો આમિસસ્મિં, દુસ્સીલ્યેન યમવિસયમ્હિ પત્તો.

૨૪૮. ‘‘સો સૂચિકાય કિલમિતો તેહિ,

તેનેવ ઞાતીસુ યામિ આમિસકિઞ્ચિક્ખહેતુ;

અદાનસીલા ન ચ સદ્દહન્તિ,

‘દાનફલં હોતિ પરમ્હિ લોકે’.

૨૪૯. ‘‘ધીતા ચ મય્હં લપતે અભિક્ખણં, દસ્સામિ દાનં પિતૂનં પિતામહાનં;

તમુપક્ખટં પરિવિસયન્તિ બ્રાહ્મણા, યામિ અહં અન્ધકવિન્દં ભુત્તુ’’ન્તિ.

૨૪૭. તત્થ દૂરઘુટ્ઠન્તિ દૂરતો એવ ગુણકિત્તનવસેન ઘોસિતં, સબ્બત્થ વિસ્સુતં પાકટન્તિ અત્થો. અડ્ઢકોતિ અડ્ઢો મહાવિભવો. દીનોતિ નિહીનચિત્તો અદાનજ્ઝાસયો. તેનાહ ‘‘અદાતા’’તિ. ગેધિતમનો આમિસસ્મિન્તિ કામામિસે લગ્ગચિત્તો ગેધં આપન્નો. દુસ્સીલ્યેન યમવિસયમ્હિ પત્તોતિ અત્તના કતેન દુસ્સીલકમ્મુના યમવિસયં પેતલોકં પત્તો અમ્હિ.

૨૪૮. સો સૂચિકાય કિલમિતોતિ સો અહં વિજ્ઝનટ્ઠેન સૂચિસદિસતાય ‘‘સૂચિકા’’તિ લદ્ધનામાય જિઘચ્છાય કિલમિતો નિરન્તરં વિજ્ઝમાનો. ‘‘કિલમથો’’તિ ઇચ્ચેવ વા પાઠો. તેહીતિ ‘‘દીનો’’તિઆદિના વુત્તેહિ પાપકમ્મેહિ કારણભૂતેહિ. તસ્સ હિ પેતસ્સ તાનિ પાપકમ્માનિ અનુસ્સરન્તસ્સ અતિવિય દોમનસ્સં ઉપ્પજ્જિ, તસ્મા એવમાહ. તેનેવાતિ તેનેવ જિઘચ્છાદુક્ખેન. ઞાતીસુ યામીતિ ઞાતીનં સમીપં યામિ ગચ્છામિ. આમિસકિઞ્ચિક્ખહેતૂતિ આમિસસ્સ કિઞ્ચિક્ખનિમિત્તં, કિઞ્ચિ આમિસં પત્થેન્તોતિ અત્થો. અદાનસીલા ન ચ સદ્દહન્તિ, ‘દાનફલં હોતિ પરમ્હિ લોકે’તિ યથા અહં, તથા એવં અઞ્ઞેપિ મનુસ્સા અદાનસીલા ‘‘દાનસ્સ ફલં એકંસેન પરલોકે હોતી’’તિ ન ચ સદ્દહન્તિ. યતો અહં વિય તેપિ પેતા હુત્વા મહાદુક્ખં પચ્ચનુભવન્તીતિ અધિપ્પાયો.

૨૪૯. લપતેતિ કથેતિ. અભિક્ખણન્તિ અભિણ્હં બહુસો. કિન્તિ લપતીતિ આહ ‘‘દસ્સામિ દાનં પિતૂનં પિતામહાન’’ન્તિ. તત્થ પિતૂનન્તિ માતાપિતૂનં, ચૂળપિતુમહાપિતૂનં વા. પિતામહાનન્તિ અય્યકપય્યકાનં. ઉપક્ખટન્તિ સજ્જિતં. પરિવિસયન્તીતિ ભોજયન્તિ. અન્ધકવિન્દન્તિ એવંનામકં નગરં. ભુત્તુન્તિ ભુઞ્જિતું. તતો પરા સઙ્ગીતિકારકેહિ વુત્તા –

૨૫૦. ‘‘તમવોચ રાજા ‘અનુભવિયાન તમ્પિ,

એય્યાસિ ખિપ્પં અહમપિ કસ્સં પૂજં;

આચિક્ખ મે તં યદિ અત્થિ હેતુ,

સદ્ધાયિતં હેતુવચો સુણોમ’.

૨૫૧. ‘‘તથાતિ વત્વા અગમાસિ તત્થ, ભુઞ્જિંસુ ભત્તં ન ચ દક્ખિણારહા;

પચ્ચાગમિ રાજગહં પુનાપરં, પાતુરહોસિ પુરતો જનાધિપસ્સ.

૨૫૨. ‘‘દિસ્વાન પેતં પુનદેવ આગતં, રાજા અવોચ ‘અહમપિ કિં દદામિ;

આચિક્ખ મે તં યદિ અત્થિ હેતુ, યેન તુવં ચિરતરં પીણિતો સિયા’.

૨૫૩. ‘‘બુદ્ધઞ્ચ સઙ્ઘં પરિવિસિયાન રાજ, અન્નેન પાનેન ચ ચીવરેન;

તં દક્ખિણં આદિસ મે હિતાય, એવં અહં ચિરતરં પીણિતો સિયા.

૨૫૪. ‘‘તતો ચ રાજા નિપતિત્વા તાવદે, દાનં સહત્થા અતુલં દદિત્વા સઙ્ઘે;

આરોચેસિ પકતં તથાગતસ્સ, તસ્સ ચ પેતસ્સ દક્ખિણં આદિસિત્થ.

૨૫૫. ‘‘સો પૂજિતો અતિવિય સોભમાનો, પાતુરહોસિ પુરતો જનાધિપસ્સ;

યક્ખોહમસ્મિ પરમિદ્ધિપત્તો, ન મય્હમત્થિ સમા સદિસા માનુસા.

૨૫૬. ‘‘પસ્સાનુભાવં અપરિમિતં મમયિદં, તયાનુદિટ્ઠં અતુલં દત્વા સઙ્ઘે;

સન્તપ્પિતો સતતં સદા બહૂહિ, યામિ અહં સુખિતો મનુસ્સદેવા’’તિ.

૨૫૦. તત્થ તમવોચ રાજાતિ તં પેતં તથા વત્વા ઠિતં રાજા અજાતસત્તુ અવોચ. અનુભવિયાન તમ્પીતિ તં તવ ધીતુયા ઉપક્ખટં દાનમ્પિ અનુભવિત્વા. એય્યાસીતિ આગચ્છેય્યાસિ. કસ્સન્તિ કરિસ્સામિ. આચિક્ખ મે તં યદિ અત્થિ હેતૂતિ સચે કિઞ્ચિ કારણં અત્થિ, તં કારણં મય્હં આચિક્ખ કથેહિ. સદ્ધાયિતન્તિ સદ્ધાયિતબ્બં. હેતુવચોતિ હેતુયુત્તવચનં, ‘‘અમુકસ્મિં ઠાને અસુકેન પકારેન દાને કતે મય્હં ઉપકપ્પતી’’તિ સકારણં વચનં વદાતિ અત્થો.

૨૫૧. તથાતિ વત્વાતિ સાધૂતિ વત્વા. તત્થાતિ તસ્મિં અન્ધકવિન્દે પરિવેસનટ્ઠાને. ભુઞ્જિંસુ ભત્તં ન ચ દક્ખિણારહાતિ ભત્તં ભુઞ્જિંસુ દુસ્સીલબ્રાહ્મણા, ન ચ પન દક્ખિણારહા સીલવન્તો ભુઞ્જિંસૂતિ અત્થો. પુનાપરન્તિ પુન અપરં વારં રાજગહં પચ્ચાગમિ.

૨૫૨. કિં દદામીતિ ‘‘કીદિસં તે દાનં દસ્સામી’’તિ રાજા પેતં પુચ્છિ. યેન તુવન્તિ યેન કારણેન ત્વં. ચિરતરન્તિ ચિરકાલં. પીણિતોતિ તિત્તો સિયા, તં કથેહીતિ અત્થો.

૨૫૩. પરિવિસિયાનાતિ ભોજેત્વા. રાજાતિ અજાતસત્તું આલપતિ. મે હિતાયાતિ મય્હં હિતત્થાય પેતત્તભાવતો પરિમુત્તિયા.

૨૫૪. તતોતિ તસ્મા તેન વચનેન, તતો વા પાસાદતો. નિપતિત્વાતિ નિક્ખમિત્વા. તાવદેતિ તદા એવ અરુણુગ્ગમનવેલાય. યમ્હિ પેતો પચ્ચાગન્ત્વા રઞ્ઞો અત્તાનં દસ્સેસિ, તસ્મિં પુરેભત્તે એવ દાનં અદાસિ. સહત્થાતિ સહત્થેન. અતુલન્તિ અપ્પમાણં ઉળારં પણીતં. દત્વા સઙ્ઘેતિ સઙ્ઘસ્સ દત્વા. આરોચેસિ પકતં તથાગતસ્સાતિ ‘‘ઇદં, ભન્તે, દાનં અઞ્ઞતરં પેતં સન્ધાય પકત’’ન્તિ તં પવત્તિં ભગવતો આરોચેસિ. આરોચેત્વા ચ યથા તં દાનં તસ્સ ઉપકપ્પતિ, એવં તસ્સ ચ પેતસ્સ દક્ખિણં આદિસિત્થ આદિસિ.

૨૫૫. સોતિ સો પેતો. પૂજિતોતિ દક્ખિણાય દિય્યમાનાય પૂજિતો. અતિવિય સોભમાનોતિ દિબ્બાનુભાવેન અતિવિય વિરોચમાનો. પાતુરહોસીતિ પાતુભવિ, રઞ્ઞો પુરતો અત્તાનં દસ્સેસિ. યક્ખોહમસ્મીતિ પેતત્તભાવતો મુત્તો યક્ખો અહં જાતો દેવભાવં પત્તોસ્મિ. ન મય્હમત્થિ સમા સદિસા માનુસાતિ મય્હં આનુભાવસમ્પત્તિયા સમા વા ભોગસમ્પત્તિયા સદિસા વા મનુસ્સા ન સન્તિ.

૨૫૬. પસ્સાનુભાવં અપરિમિતં મમયિદન્તિ ‘‘મમ ઇદં અપરિમાણં દિબ્બાનુભાવં પસ્સા’’તિ અત્તનો સમ્પત્તિં પચ્ચક્ખતો રઞ્ઞો દસ્સેન્તો વદતિ. તયાનુદિટ્ઠં અતુલં દત્વા સઙ્ઘેતિ અરિયસઙ્ઘસ્સ અતુલં ઉળારં દાનં દત્વા મય્હં અનુકમ્પાય તયા અનુદિટ્ઠં. સન્તપ્પિતો સતતં સદા બહૂહીતિ અન્નપાનવત્થાદીહિ બહૂહિ દેય્યધમ્મેહિ અરિયસઙ્ઘં સન્તપ્પેન્તેન તયા સદા સબ્બકાલં યાવજીવં તત્થાપિ સતતં નિરન્તરં અહં સન્તપ્પિતો પીણિતો. યામિ અહં સુખિતો મનુસ્સદેવાતિ ‘‘તસ્મા અહં ઇદાનિ સુખિતો મનુસ્સદેવ મહારાજ યથિચ્છિતટ્ઠાનં યામી’’તિ રાજાનં આપુચ્છિ.

એવં પેતે આપુચ્છિત્વા ગતે રાજા અજાતસત્તુ તમત્થં ભિક્ખૂનં આરોચેસિ, ભિક્ખૂ ભગવતો સન્તિકં ઉપસઙ્કમિત્વા આરોચેસું. ભગવા તમત્થં અટ્ઠુપ્પત્તિં કત્વા સમ્પત્તપરિસાય ધમ્મં દેસેસિ. તં સુત્વા મહાજનો મચ્છેરમલં પહાય દાનાદિપુઞ્ઞાભિરતો અહોસીતિ.

ચૂળાસેટ્ઠિપેતવત્થુવણ્ણના નિટ્ઠિતા.