૯. અઙ્કુરપેતવત્થુવણ્ણના

યસ્સ અત્થાય ગચ્છામાતિ ઇદં સત્થા સાવત્થિયં વિહરન્તો અઙ્કુરપેતં આરબ્ભ કથેસિ. કામઞ્ચેત્થ અઙ્કુરો પેતો ન હોતિ, તસ્સ પન ચરિતં યસ્મા પેતસમ્બન્ધં, તસ્મા તં ‘‘અઙ્કુરપેતવત્થૂ’’તિ વુત્તં.

તત્રાયં સઙ્ખેપકથા – યે તે ઉત્તરમધુરાધિપતિનો રઞ્ઞો મહાસાગરસ્સ પુત્તં ઉપસાગરં પટિચ્ચ ઉત્તરાપથે કંસભોગે અસિતઞ્જનનગરે મહાકંસસ્સ ધીતુયા દેવગબ્ભાય કુચ્છિયં ઉપ્પન્ના અઞ્જનદેવી વાસુદેવો બલદેવો ચન્દદેવો સૂરિયદેવો અગ્ગિદેવો વરુણદેવો અજ્જુનો પજ્જુનો ઘટપણ્ડિતો અઙ્કુરો ચાતિ વાસુદેવાદયો દસ ભાતિકાતિ એકાદસ ખત્તિયા અહેસું, તેસુ વાસુદેવાદયો ભાતરો અસિતઞ્જનનગરં આદિં કત્વા દ્વારવતીપરિયોસાનેસુ સકલજમ્બુદીપે તેસટ્ઠિયા નગરસહસ્સેસુ સબ્બે રાજાનો ચક્કેન જીવિતક્ખયં પાપેત્વા દ્વારવતિયં વસમાના રજ્જં દસ કોટ્ઠાસે કત્વા વિભજિંસુ. ભગિનિં પન અઞ્જનદેવિં ન સરિંસુ. પુન સરિત્વા ‘‘એકાદસ કોટ્ઠાસે કરોમા’’તિ વુત્તે તેસં સબ્બકનિટ્ઠો અઙ્કુરો ‘‘મમ કોટ્ઠાસં તસ્સા દેથ, અહં વોહારં કત્વા જીવિસ્સામિ, તુમ્હે અત્તનો અત્તનો જનપદેસુ સુઙ્કં મય્હં વિસ્સજ્જેથા’’તિ આહ. તે ‘‘સાધૂ’’તિ સમ્પટિચ્છિત્વા તસ્સ કોટ્ઠાયં ભગિનિયા દત્વા નવ રાજાનો દ્વારવતિયં વસિંસુ.

અઙ્કુરો પન વણિજ્જં કરોન્તો નિચ્ચકાલં મહાદાનં દેતિ. તસ્સ પનેકો દાસો ભણ્ડાગારિકો અત્થકામો અહોસિ. અઙ્કુરો પસન્નમાનસો તસ્સ એકં કુલધીતરં ગહેત્વા અદાસિ. સો પુત્તે ગબ્ભગતેયેવ કાલમકાસિ. અઙ્કુરો તસ્મિં જાતે તસ્સ પિતુનો દિન્નં ભત્તવેતનં તસ્સ અદાસિ. અથ તસ્મિં દારકે વયપ્પત્તે ‘‘દાસો ન દાસો’’તિ રાજકુલે વિનિચ્છયો ઉપ્પજ્જિ. તં સુત્વા અઞ્જનદેવી ધેનૂપમં વત્વા ‘‘માતુ ભુજિસ્સાય પુત્તોપિ ભુજિસ્સો એવા’’તિ દાસબ્યતો મોચેસિ.

દારકો પન લજ્જાય તત્થ વસિતું અવિસહન્તો રોરુવનગરં ગન્ત્વા તત્થ અઞ્ઞતરસ્સ તુન્નવાયસ્સ ધીતરં ગહેત્વા તુન્નવાયસિપ્પેન જીવિકં કપ્પેસિ. તેન સમયેન રોરુવનગરે અસય્હમહાસેટ્ઠિ નામ અહોસિ. સો સમણબ્રાહ્મણકપણદ્ધિકવનિબ્બકયાચકાનં મહાદાનં દેતિ. સો તુન્નવાયો સેટ્ઠિનો ઘરં અજાનન્તાનં પીતિસોમનસ્સજાતો હુત્વા અસય્હસેટ્ઠિનો નિવેસનં દક્ખિણબાહું પસારેત્વા દસ્સેસિ ‘‘એત્થ ગન્ત્વા લદ્ધબ્બં લભન્તૂ’’તિ. તસ્સ કમ્મં પાળિયંયેવ આગતં.

સો અપરેન સમયેન કાલં કત્વા મરુભૂમિયં અઞ્ઞતરસ્મિં નિગ્રોધરુક્ખે ભુમ્મદેવતા હુત્વા નિબ્બત્તિ, તસ્સ દક્ખિણહત્થો સબ્બકામદદો અહોસિ. તસ્મિંયેવ ચ રોરુવે અઞ્ઞતરો પુરિસો અસય્હસેટ્ઠિનો દાને બ્યાવટો અસ્સદ્ધો અપ્પસન્નો મિચ્છાદિટ્ઠિકો પુઞ્ઞકિરિયાય અનાદરો કાલં કત્વા તસ્સ દેવપુત્તસ્સ વસનટ્ઠાનસ્સ અવિદૂરે પેતો હુત્વા નિબ્બત્તિ. તેન ચ કતકમ્મં પાળિયંયેવ આગતં. અસય્હમહાસેટ્ઠિ પન કાલં કત્વા તાવતિંસભવને સક્કસ્સ દેવરઞ્ઞો સહબ્યતં ઉપગતો.

અથ અપરેન સમયેન અઙ્કુરો પઞ્ચહિ સકટસતેહિ, અઞ્ઞતરો ચ બ્રાહ્મણો પઞ્ચહિ સકટસતેહીતિ દ્વેપિ જના સકટસહસ્સેન ભણ્ડં આદાય મરુકન્તારમગ્ગં પટિપન્ના મગ્ગમૂળ્હા હુત્વા બહું દિવસં તત્થેવ વિચરન્તા પરિક્ખીણતિણોદકાહારા અહેસું. અઙ્કુરો અસ્સદૂતેહિ ચતૂસુ દિસાસુ પાનિયં મગ્ગાપેસિ. અથ સો કામદદહત્થો યક્ખો તં તેસં બ્યસનપ્પત્તિં દિસ્વા અઙ્કુરેન પુબ્બે અત્તનો કતં ઉપકારં ચિન્તેત્વા ‘‘હન્દ દાનિ ઇમસ્સ મયા અવસ્સયેન ભવિતબ્બ’’ન્તિ અત્તનો વસનવટરુક્ખં દસ્સેસિ. સો કિર વટરુક્ખો સાખાવિટપસમ્પન્નો ઘનપલાસો સન્દચ્છાયો અનેકસહસ્સપારોહો આયામેન વિત્થારેન ઉબ્બેધેન ચ યોજનપરિમાણો અહોસિ. તં દિસ્વા અઙ્કુરો હટ્ઠતુટ્ઠો તસ્સ હેટ્ઠા ખન્ધાવારં બન્ધાપેસિ. યક્ખો અત્તનો દક્ખિણહત્થં પસારેત્વા પઠમં તાવ પાનીયેન સબ્બં જનં સન્તપ્પેસિ. તતો યો યો યં યં ઇચ્છતિ, તસ્સ તસ્સ તં તં અદાસિ.

એવં તસ્મિં મહાજને નાનાવિધેન અન્નપાનાદિના યથાકામં સન્તપ્પિતે પચ્છા વૂપસન્તે મગ્ગપરિસ્સમે સો બ્રાહ્મણવાણિજો અયોનિસો મનસિકરોન્તો એવં ચિન્તેસિ – ‘‘ધનલાભાય ઇતો કમ્બોજં ગન્ત્વા મયં કિં કરિસ્સામ, ઇમમેવ પન યક્ખં યેન કેનચિ ઉપાયેન ગહેત્વા યાનં આરોપેત્વા અમ્હાકં નગરમેવ ગમિસ્સામા’’તિ. એવં ચિન્તેત્વા તમત્થં અઙ્કુરસ્સ કથેન્તો –

૨૫૭. ‘‘યસ્સ અત્થાય ગચ્છામ, કમ્બોજં ધનહારકા;

અયં કામદદો યક્ખો, ઇમં યક્ખં નયામસે.

૨૫૮. ‘‘ઇમં યક્ખં ગહેત્વાન, સાધુકેન પસય્હ વા;

યાનં આરોપયિત્વાન, ખિપ્પં ગચ્છામ દ્વારક’’ન્તિ. –

ગાથાદ્વયમાહ. તત્થ યસ્સ અત્થાયાતિ યસ્સ કારણા. કમ્બોજન્તિ કમ્બોજરટ્ઠં. ધનહારકાતિ ભણ્ડવિક્કયેન લદ્ધધનહારિનો. કામદદોતિ ઇચ્છિતિચ્છિતદાયકો. યક્ખોતિ દેવપુત્તો. નયામસેતિ નયિસ્સામ. સાધુકેનાતિ યાચનેન. પસય્હાતિ અભિભવિત્વા બલક્કારેન, યાનન્તિ સુખયાનં. દ્વારકન્તિ દ્વારવતીનગરં. અયં હેત્થાધિપ્પાયો – યદત્થં મયં ઇતો કમ્બોજં ગન્તુકામા, તેન ગમનેન સાધેતબ્બો અત્થો ઇધેવ સિજ્ઝતિ. અયઞ્હિ યક્ખો કામદદો, તસ્મા ઇમં યક્ખં યાચિત્વા તસ્સ અનુમતિયા વા, સચે સઞ્ઞત્તિં ન ગચ્છતિ, બલક્કારેન વા યાનં આરોપેત્વા યાને પચ્છાબાહં બન્ધિત્વા તં ગહેત્વા ઇતોયેવ ખિપ્પં દ્વારવતીનગરં ગચ્છામાતિ.

એવં પન બ્રાહ્મણેન વુત્તો અઙ્કુરો સપ્પુરિસધમ્મે ઠત્વા તસ્સ વચનં પટિક્ખિપન્તો –

૨૫૯. ‘‘યસ્સ રુક્ખસ્સ છાયાય, નિસીદેય્ય સયેય્ય વા;

ન તસ્સ સાખં ભઞ્જેય્ય, મિત્તદુબ્ભો હિ પાપકો’’તિ. –

ગાથમાહ. તત્થ ન ભઞ્જેય્યાતિ ન છિન્દેય્ય. મિત્તદુબ્ભોતિ મિત્તેસુ દુબ્ભનં તેસં અનત્થુપ્પાદનં. પાપકોતિ અભદ્દકો મિત્તદુબ્ભો. યો હિ સીતચ્છાયો રુક્ખો ઘમ્માભિતત્તસ્સ પુરિસસ્સ પરિસ્સમવિનોદકો, તસ્સાપિ નામ પાપકં ન ચિન્તેતબ્બં, કિમઙ્કં પન સત્તભૂતેસુ. અયં દેવપુત્તો સપ્પુરિસો પુબ્બકારી અમ્હાકં દુક્ખપનૂદકો બહૂપકારો, ન તસ્સ કિઞ્ચિ અનત્થં ચિન્તેતબ્બં, અઞ્ઞદત્થુ સો પૂજેતબ્બો એવાતિ દસ્સેતિ.

તં સુત્વા બ્રાહ્મણા ‘‘અત્થસ્સ મૂલં નિકતિવિનયો’’તિ નીતિમગ્ગં નિસ્સાય અઙ્કુરસ્સ પટિલોમપક્ખે ઠત્વા –

૨૬૦. ‘‘યસ્સ રુક્ખસ્સ છાયાય, નિસીદેય્ય સયેય્ય વા;

ખન્ધમ્પિ તસ્સ છિન્દેય્ય, અત્થો ચે તાદિસો સિયા’’તિ. –

ગાથમાહ. તત્થ અત્થો ચે તાદિસો સિયાતિ તાદિસેન દબ્બસમ્ભારેન સચે અત્થો ભવેય્ય, તસ્સ રુક્ખસ્સ ખન્ધમ્પિ છિન્દેય્ય, કિમઙ્ગં પન સાખાદયોતિ અધિપ્પાયો.

એવં બ્રાહ્મણેન વુત્તે અઙ્કુરો સપ્પુરિસધમ્મંયેવ પગ્ગણ્હન્તો –

૨૬૧. ‘‘યસ્સ રુક્ખસ્સ છાયાય, નિસીદેય્ય સયેય્ય વા;

ન તસ્સ પત્તં ભિન્દેય્ય, મિત્તદુબ્ભો હિ પાપકો’’તિ. –

ઇમં ગાથમાહ. તત્થ ન તસ્સ પત્તં ભિન્દેય્યાતિ તસ્સ રુક્ખસ્સ એકપણ્ણમત્તમ્પિ ન પાતેય્ય, પગેવ સાખાદિકેતિ અધિપ્પાયો.

પુનપિ બ્રાહ્મણો અત્તનો વાદં પગ્ગણ્હન્તો –

૨૬૨. ‘‘યસ્સ રુક્ખસ્સ છાયાય, નિસીદેય્ય સયેય્ય વા;

સમૂલમ્પિ તં અબ્બુહે, અત્થો ચે તાદિસો સિયા’’તિ. –

ગાથમાહ. તત્થ સમૂલમ્પિ તં અબ્બુહેતિ તં તત્થ સમૂલમ્પિ સહ મૂલેનપિ અબ્બુહેય્ય, ઉદ્ધરેય્યાતિ અત્થો.

એવં બ્રાહ્મણેન વુત્તે પુન અઙ્કુરો તં નીતિં નિરત્થકં કાતુકામો –

૨૬૩. ‘‘યસ્સેકરત્તિમ્પિ ઘરે વસેય્ય, યત્થન્નપાનં પુરિસો લભેથ;

ન તસ્સ પાપં મનસાપિ ચિન્તયે, કતઞ્ઞુતા સપ્પુરિસેહિ વણ્ણિતા.

૨૬૪. ‘‘યસ્સેકરત્તિમ્પિ ઘરે વસેય્ય, અન્નેન પાનેન ઉપટ્ઠિતો સિયા;

ન તસ્સ પાપં મનસાપિ ચિન્તયે, અદુબ્ભપાણી દહતે મિત્તદુબ્ભિં.

૨૬૫. ‘‘યો પુબ્બે કતકલ્યાણો, પચ્છા પાપેન હિંસતિ;

અલ્લપાણિહતો પોસો, ન સો ભદ્રાનિ પસ્સતી’’તિ. –

ઇમા તિસ્સો ગાથા અભાસિ.

૨૬૩. તત્થ યસ્સાતિ યસ્સ પુગ્ગલસ્સ. એકરત્તિમ્પીતિ એકરત્તિમત્તમ્પિ કેવલં ગેહે વસેય્ય. યત્થન્નપાનં પુરિસો લભેથાતિ યસ્સ સન્તિકે કોચિ પુરિસો અન્નપાનં વા યંકિઞ્ચિ ભોજનં વા લભેય્ય. ન તસ્સ પાપં મનસાપિ ચિન્તયેતિ તસ્સ પુગ્ગલસ્સ અભદ્દકં અનત્થં મનસાપિ ન ચિન્તેય્ય ન પિહેય્ય, પગેવ કાયવાચાહિ. કસ્માતિ ચે? કતઞ્ઞુતા સપ્પુરિસેહિ વણ્ણિતાતિ કતઞ્ઞુતા નામ બુદ્ધાદીહિ ઉત્તમપુરિસેહિ પસંસિતા.

૨૬૪. ઉપટ્ઠિતોતિ પયિરુપાસિતો ‘‘ઇદં ગણ્હ ઇદં ભુઞ્જા’’તિ અન્નપાનાદિના ઉપટ્ઠિતો. અદુબ્ભપાણીતિ અહિંસકહત્થો હત્થસંયતો. દહતે મિત્તદુબ્ભિન્તિ તં મિત્તદુબ્ભિં પુગ્ગલં દહતિ વિનાસેતિ, અપ્પદુટ્ઠે હિતજ્ઝાસયસમ્પન્ને પુગ્ગલે પરેન કતો અપરાધો અવિસેસેન તસ્સેવ અનત્થાવહો, અપ્પદુટ્ઠો પુગ્ગલો અત્થતો તં દહતિ નામ. તેનાહ ભગવા –

‘‘યો અપ્પદુટ્ઠસ્સ નરસ્સ દુસ્સતિ, સુદ્ધસ્સ પોસસ્સ અનઙ્ગણસ્સ;

તમેવ બાલં પચ્ચેતિ પાપં, સુખુમો રજો પટિવાતંવ ખિત્તો’’તિ. (ધ. પ. ૧૨૫; જા. ૧.૫.૯૪; સં. નિ. ૧.૨૨);

૨૬૫. યો પુબ્બે કતકલ્યાણોતિ યો પુગ્ગલો કેનચિ સાધુના કતભદ્દકો કતૂપકારો. પચ્છા પાપેન હિંસતીતિ તં પુબ્બકારિનં અપરભાગે પાપેન અભદ્દકેન અનત્થકેન બાધતિ. અલ્લપાણિહતો પોસોતિ અલ્લપાણિના ઉપકારકિરિયાય અલ્લપાણિના ધોતહત્થેન પુબ્બકારિના હેટ્ઠા વુત્તનયેન હતો બાધિતો, તસ્સ વા પુબ્બકારિનો બાધનેન હતો અલ્લપાણિહતો નામ, અકતઞ્ઞુપુગ્ગલો. ન સો ભદ્રાનિ પસ્સતીતિ સો યથાવુત્તપુગ્ગલો ઇધલોકે ચ પરલોકે ચ ઇટ્ઠાનિ ન પસ્સતિ, ન વિન્દતિ, ન લભતીતિ અત્થો.

એવં સપ્પુરિસધમ્મં પગ્ગણ્હન્તેન અઙ્કુરેન અભિભવિત્વા વુત્તો સો બ્રાહ્મણો નિરુત્તરો તુણ્હી અહોસિ. યક્ખો પન તેસં દ્વિન્નં વચનપટિવચનાનિ સુત્વા બ્રાહ્મણસ્સ કુજ્ઝિત્વાપિ ‘‘હોતુ ઇમસ્સ દુટ્ઠબ્રાહ્મણસ્સ કત્તબ્બં પચ્છા જાનિસ્સામી’’તિ અત્તનો કેનચિ અનભિભવનીયતમેવ તાવ દસ્સેન્તો –

૨૬૬. ‘‘નાહં દેવેન વા મનુસ્સેન વા, ઇસ્સરિયેન વા હં સુપ્પસય્હો;

યક્ખોહમસ્મિ પરમિદ્ધિપત્તો, દૂરઙ્ગમો વણ્ણબલૂપપન્નો’’તિ. –

ગાથમાહ. તત્થ દેવેન વાતિ યેન કેનચિ દેવેન વા. મનુસ્સેન વાતિ એત્થાપિ એસેવ નયો. ઇસ્સરિયેન વાતિ દેવિસ્સરિયેન વા મનુસ્સિસ્સરિયેન વા. તત્થ દેવિસ્સરિયં નામ ચતુમહારાજિકસક્કસુયામાદીનં દેવિદ્ધિ, મનુસ્સિસ્સરિયં નામ ચક્કવત્તિઆદીનં પુઞ્ઞિદ્ધિ. તસ્મા ઇસ્સરિયગ્ગહણેન મહાનુભાવે દેવમનુસ્સે સઙ્ગણ્હાતિ. મહાનુભાવાપિ હિ દેવા અત્તનો પુઞ્ઞફલૂપત્થમ્ભિતે મનુસ્સેપિ અસતિ પયોગવિપત્તિયં અભિભવિતું ન સક્કોન્તિ, પગેવ ઇતરે. હન્તિ અસહને નિપાતો. ન સુપ્પસય્હોતિ અપ્પધંસિયો. યક્ખોહમસ્મિ પરમિદ્ધિપત્તોતિ અત્તનો પુઞ્ઞફલેન અહં યક્ખત્તં ઉપગતો અસ્મિ, યક્ખોવ સમાનો ન યો વા સો વા, અથ ખો પરમિદ્ધિપત્તો પરમાય ઉત્તમાય યક્ખિદ્ધિયા સમન્નાગતો. દૂરઙ્ગમોતિ ખણેનેવ દૂરમ્પિ ઠાનં ગન્તું સમત્થો. વણ્ણબલૂપપન્નોતિ રૂપસમ્પત્તિયા સરીરબલેન ચ ઉપપન્નો સમન્નાગતોતિ તીહિપિ પદેહિ મન્તપ્પયોગાદીહિ અત્તનો અનભિભવનીયતંયેવ દસ્સેતિ. રૂપસમ્પન્નો હિ પરેસં બહુમાનિતો હોતિ, રૂપસમ્પદં નિસ્સાય વિસભાગવત્થુનાપિ અનાકડ્ઢનિયોવાતિ વણ્ણસમ્પદા અનભિભવનીયકારણન્તિ વુત્તા.

ઇતો પરં અઙ્કુરસ્સ ચ દેવપુત્તસ્સ ચ વચનપટિવચનકથા હોતિ –

૨૬૭. ‘‘પાણિ તે સબ્બસોવણ્ણો, પઞ્ચધારો મધુસ્સવો;

નાનારસા પગ્ઘરન્તિ, મઞ્ઞેહં તં પુરિન્દદં.

૨૬૮. ‘‘નામ્હિ દેવો ન ગન્ધબ્બો, નાપિ સક્કો પુરિન્દદો;

પેતં મં અઙ્કુર જાનાહિ, રોરુવમ્હા ઇધાગતં.

૨૬૯. ‘‘કિંસીલો કિંસમાચારો, રોરુવસ્મિં પુરે તુવં;

કેન તે બ્રહ્મચરિયેન, પુઞ્ઞં પાણિમ્હિ ઇજ્ઝતિ.

૨૭૦. ‘‘તુન્નવાયો પુરે આસિં, રોરુવસ્મિં તદા અહં;

સુકિચ્છવુત્તિ કપણો, ન મે વિજ્જતિ દાતવે.

૨૭૧. ‘‘નિવેસનઞ્ચ મે આસિ, અસય્હસ્સ ઉપન્તિકે;

સદ્ધસ્સ દાનપતિનો, કતપુઞ્ઞસ્સ લજ્જિનો.

૨૭૨. ‘‘તત્થ યાચનકાયન્તિ, નાનાગોત્તા વનિબ્બકા;

તે ચ મં તત્થ પુચ્છન્તિ, અસય્હસ્સ નિવેસનં.

૨૭૩. ‘‘કત્થ ગચ્છામ ભદ્દં વો, કત્થ દાનં પદીયતિ;

તેસાહં પુટ્ઠો અક્ખામિ, અસય્હસ્સ નિવેસનં.

૨૭૪. ‘‘પગ્ગય્હ દક્ખિણં બાહું, એત્થ ગચ્છથ ભદ્દં વો;

એત્થ દાનં પદીયતિ, અસય્હસ્સ નિવેસને.

૨૭૫. ‘‘તેન પાણિ કામદદો, તેન પાણિ મધુસ્સવો;

તેન મે બ્રહ્મચરિયેન, પુઞ્ઞં પાણિમ્હિ ઇજ્ઝતિ.

૨૭૬. ‘‘ન કિર ત્વં અદા દાનં, સકપાણીહિ કસ્સચિ;

પરસ્સ દાનં અનુમોદમાનો, પાણિં પગ્ગય્હ પાવદિ.

૨૭૭. ‘‘તેન પાણિ કામદદો, તેન પાણિ મધુસ્સવો;

તેન તે બ્રહ્મચરિયેન, પુઞ્ઞં પાણિમ્હિ ઇજ્ઝતિ.

૨૭૮. ‘‘યો સો દાનમદા ભન્તે, પસન્નો સકપાણિભિ;

સો હિત્વા માનુસં દેહં, કિં નુ સો દિસતં ગતો.

૨૭૯. ‘‘નાહં પજાનામિ અસય્હસાહિનો, અઙ્ગીરસસ્સ ગતિં આગતિં વા;

સુતઞ્ચ મે વેસ્સવણસ્સ સન્તિકે, સક્કસ્સ સહબ્યતં ગતો અસય્હો.

૨૮૦. ‘‘અલમેવ કાતું કલ્યાણં, દાનં દાતું યથારહં;

પાણિં કામદદં દિસ્વા, કો પુઞ્ઞં ન કરિસ્સતિ.

૨૮૧. ‘‘સો હિ નૂન ઇતો ગન્ત્વા, અનુપ્પત્વાન દ્વારકં;

દાનં પટ્ઠપયિસ્સામિ, યં મમસ્સ સુખાવહં.

૨૮૨. ‘‘દસ્સામન્નઞ્ચ પાનઞ્ચ, વત્થસેનાસનાનિ ચ;

પપઞ્ચ ઉદપાનઞ્ચ, દુગ્ગે સઙ્કમનાનિ ચા’’તિ. –

પન્નરસ વચનપટિવચનગાથા હોન્તિ.

૨૬૭. તત્થ પાણિ તેતિ તવ દક્ખિણહત્થો. સબ્બસોવણ્ણોતિ સબ્બસો સુવણ્ણવણ્ણો. પઞ્ચધારોતિ પઞ્ચહિ અઙ્ગુલીહિ પરેહિ કામિતવત્થૂનં ધારા એતસ્સ સન્તીતિ પઞ્ચધારો. મધુસ્સવોતિ મધુરરસવિસ્સન્દકો. તેનાહ ‘‘નાનારસા પગ્ઘરન્તી’’તિ, મધુરકટુકકસાવાદિભેદા નાનાવિધા રસા વિસ્સન્દન્તીતિ અત્થો. યક્ખસ્સ હિ કામદદે મધુરાદિરસસમ્પન્નાનિ વિવિધાનિ ખાદનીયભોજનીયાનિ હત્થે વિસ્સજ્જન્તે મધુરાદિરસા પગ્ઘરન્તીતિ વુત્તં. મઞ્ઞેહં તં પુરિન્દદન્તિ મઞ્ઞે અહં તં પુરિન્દદં સક્કં, ‘‘એવંમહાનુભાવો સક્કો દેવરાજા’’તિ તં અહં મઞ્ઞામીતિ અત્થો.

૨૬૮. નામ્હિ દેવોતિ વેસ્સવણાદિકો પાકટદેવો ન હોમિ. ન ગન્ધબ્બોતિ ગન્ધબ્બકાયિકદેવોપિ ન હોમિ. નાપિ સક્કો પુરિન્દદોતિ પુરિમત્તભાવે પુરે દાનસ્સ પટ્ઠપિતત્તા ‘‘પુરિન્દદો’’તિ લદ્ધનામો સક્કો દેવરાજાપિ ન હોમિ. કતરો પન અહોસીતિ આહ ‘‘પેતં મં અઙ્કુર જાનાહી’’તિઆદિ. અઙ્કુરપેતૂપપત્તિકં મં જાનાહિ, ‘‘અઞ્ઞતરો પેતમહિદ્ધિકો’’તિ મં ઉપધારેહિ. રોરુવમ્હા ઇધાગતન્તિ રોરુવનગરતો ચવિત્વા મરુકન્તારે ઇધ ઇમસ્મિં નિગ્રોધરુક્ખે ઉપપજ્જનવસેન આગતં, એત્થ નિબ્બત્તન્તિ અત્થો.

૨૬૯. કિંસીલો કિંસમાચારો, રોરુવસ્મિં પુરે તુવન્તિ પુબ્બે પુરિમત્તભાવે રોરુવનગરે વસન્તો ત્વં કિંસીલો કિંસમાચારો અહોસિ, પાપતો નિવત્તનલક્ખણં કીદિસં સીલં સમાદાય સંવત્તિતપુઞ્ઞકિરિયાલક્ખણેન સમાચારેન કિંસમાચારો, દાનાદીસુ કુસલસમાચારેસુ કીદિસો સમાચારો અહોસીતિ અત્થો. કેન તે બ્રહ્મચરિયેન, પુઞ્ઞં પાણિમ્હિ ઇજ્ઝતીતિ કીદિસેન સેટ્ઠચરિયેન ઇદં એવરૂપં તવ હત્થેસુ પુઞ્ઞફલં ઇદાનિ સમિજ્ઝતિ નિપ્ફજ્જતિ, તં કથેહીતિ અત્થો. પુઞ્ઞફલઞ્હિ ઇધ ઉત્તરપદલોપેન ‘‘પુઞ્ઞ’’ન્તિ અધિપ્પેતં. તત્થા હિ તં ‘‘કુસલાનં, ભિક્ખવે, ધમ્માનં સમાદાનહેતુ એવમિદં પુઞ્ઞં પવડ્ઢતી’’તિઆદીસુ (દી. નિ. ૩.૮૦) પુઞ્ઞન્તિ વુત્તં.

૨૭૦. તુન્નવાયોતિ તુન્નકારો. સુકિચ્છવુત્તીતિ સુટ્ઠુ કિચ્છપુત્તિકો અતિવિય દુક્ખજીવિકો. કપણોતિ વરાકો, દીનોતિ અત્થો. ન મે વિજ્જતિ દાતવેતિ અદ્ધિકાનં સમણબ્રાહ્મણાનં દાતું કિઞ્ચિ દાતબ્બયુત્તકં મય્હં નત્થિ, ચિત્તં પન મે દાનં દિન્નન્તિ અધિપ્પાયો.

૨૭૧. નિવેસનન્તિ ઘરં, કમ્મકરણસાલા વા. અસય્હસ્સ ઉપન્તિકેતિ અસય્હસ્સ મહાસેટ્ઠિનો ગેહસ્સ સમીપે. સદ્ધસ્સાતિ કમ્મફલસદ્ધાય સમન્નાગતસ્સ. દાનપતિનોતિ દાને નિરન્તરપ્પવત્તાય પરિચ્ચાગસમ્પત્તિયા લોભસ્સ ચ અભિભવેન પતિભૂતસ્સ. કતપુઞ્ઞસ્સાતિ પુબ્બે કતસુચરિતકમ્મસ્સ. લજ્જિનોતિ પાપજિગુચ્છનસભાવસ્સ.

૨૭૨. તત્થાતિ તસ્મિં મમ નિવેસને. યાચનકાયન્તીતિ યાચનકા જના અસય્હસેટ્ઠિં કિઞ્ચિ યાચિતુકામા આગચ્છન્તિ. નાનાગોત્તાતિ નાનાવિધગોત્તાપદેસા. વનિબ્બકાતિ વણ્ણદીપકા, યે દાયકસ્સ પુઞ્ઞફલાદિઞ્ચ ગુણકિત્તનાદિમુખેન અત્તનો અત્થિકભાવં પવેદેન્તા વિચરન્તિ. તે ચ મં તત્થ પુચ્છન્તીતિ તત્થાતિ નિપાતમત્તં, તે યાચકાદયો મં અસય્હસેટ્ઠિનો નિવેસનં પુચ્છન્તિ. અક્ખરચિન્તકા હિ ઈદિસેસુ ઠાનેસુ કમ્મદ્વયં ઇચ્છન્તિ.

૨૭૩. કત્થ ગચ્છામ ભદ્દં વો, કત્થ દાનં પદીયતીતિ તેસં પુચ્છનાકારદસ્સનં. અયં પેત્થ અત્થો – ભદ્દં તુમ્હાકં હોતુ, મયં ‘‘અસય્હમહાસેટ્ઠિના દાનં પદીયતી’’તિ સુત્વા આગતા, કત્થ દાનં પદીયતિ, કત્થ વા મયં ગચ્છામ, કત્થ ગતેન દાનં સક્કા લદ્ધુન્તિ. તેસાહં પુટ્ઠો અક્ખામીતિ એવં તેહિ અદ્ધિકજનેહિ લભનટ્ઠાનં પુટ્ઠો ‘‘અહં પુબ્બે અકતપુઞ્ઞતાય ઇદાનિ ઈદિસાનં કિઞ્ચિ દાતું અસમત્થો જાતો, દાનગ્ગં પન ઇમેસં દસ્સેન્તો લાભસ્સ ઉપાયાચિક્ખણેન પીતિં ઉપ્પાદેન્તો એત્તકેનપિ બહું પુઞ્ઞં પસવામી’’તિ ગારવં ઉપ્પાદેત્વા દક્ખિણં બાહું પસારેત્વા તેસં અસય્હસેટ્ઠિસ્સ નિવેસનં અક્ખામિ. તેનાહ ‘‘પગ્ગય્હ દક્ખિણં બાહુ’’ન્તિઆદિ.

૨૭૪. તેન પાણિ કામદદોતિ તેન પરદાનપકાસનેન પરેન કતસ્સ દાનસ્સ સક્કચ્ચં અનુમોદનમત્તેન હેતુના ઇદાનિ મય્હં હત્થો કપ્પરુક્ખો વિય સન્તાનકલતા વિય ચ કામદુહો ઇચ્છિતિચ્છિતદાયી કામદદો હોતિ. કામદદો ચ હોન્તો તેન પાણિ મધુસ્સવો ઇટ્ઠવત્થુવિસ્સજ્જનકો જાતો.

૨૭૬. ન કિર ત્વં અદા દાનન્તિ કિરાતિ અનુસ્સવનત્થે નિપાતો, ત્વં કિર અત્તનો સન્તકં ન પરિચ્ચજિ, સકપાણીહિ સહત્થેહિ યસ્સ કસ્સચિ સમણસ્સ વા બ્રાહ્મણસ્સ વા કિઞ્ચિ દાનં ન અદાસિ. પરસ્સ દાનં અનુમોદમાનોતિ કેવલં પન પરેન કતં પરસ્સ દાનં ‘‘અહો દાનં પવત્તેસી’’તિ અનુમોદમાનોયેવ વિહાસિ.

૨૭૭. તેન પાણિ કામદદોતિ તેન તુય્હં પાણિ એવં કામદદો, અહો અચ્છરિયા વત પુઞ્ઞાનં ગતીતિ અધિપ્પાયો.

૨૭૮. યો સો દાનમદા, ભન્તે, પસન્નો સકપાણિભીતિ દેવપુત્તં ગારવેન આલપતિ. ભન્તે, પરેન કતસ્સ દાનાનુમોદકસ્સ તાવ તુય્હં ઈદિસં ફલં એવરૂપો આનુભાવો, યો પન સો અસય્હમહાસેટ્ઠિ મહાદાનં અદાસિ, પસન્નચિત્તો હુત્વા સહત્થેહિ તદા મહાદાનં પવત્તેસિ. સો હિત્વા માનુસં દેહન્તિ સો ઇધ મનુસ્સત્તભાવં પહાય. કિન્તિ કતરં. નુ સોતિ નૂતિ નિપાતમત્તં. દિસતં ગતોતિ દિસં ઠાનં ગતો, કીદિસી તસ્સ ગતો નિપ્ફત્તીતિ અસય્હસેટ્ઠિનો અભિસમ્પરાયં પુચ્છિ.

૨૭૯. અસય્હસાહિનોતિ અઞ્ઞેહિ મચ્છરીહિ લોભાભિભૂતેહિ સહિતું વહિતું અસક્કુણેય્યસ્સ પરિચ્ચાગાદિવિભાગસ્સ સપ્પુરિસધુરસ્સ સહનતો અસય્હસાહિનો. અઙ્ગીરસસ્સાતિ અઙ્ગતો નિક્ખમનકજુતિસ્સ. રસોતિ હિ જુતિયા અધિવચનં. તસ્સ કિર યાચકે આગચ્છન્તે દિસ્વા ઉળારં પીતિસોમનસ્સં ઉપ્પજ્જતિ, મુખવણ્ણો વિપ્પસીદતિ, તં અત્તનો પચ્ચક્ખં કત્વા એવમાહ. ગતિં આગતિં વાતિ તસ્સ ‘‘અસુકં નામ ગતિં, ઇતો ગતો’’તિ ગતિં વા ‘‘તતો વા પન અસુકસ્મિં કાલે ઇધાગમિસ્સતી’’તિ આગતિં વા નાહં જાનામિ, અવિસયો એસ મય્હં. સુતઞ્ચ મે વેસ્સવણસ્સ સન્તિકેતિ અપિચ ખો ઉપટ્ઠાનં ગતેન વેસ્સવણસ્સ મહારાજસ્સ સન્તિકે સુતમેતં મયા. સક્કસ્સ સહબ્યતં ગતો અસય્હોતિ અસય્હસેટ્ઠિ સક્કસ્સ દેવાનમિન્દસ્સ સહબ્યતં ગતો અહોસિ, તાવતિંસભવને નિબ્બત્તોતિ અત્થો.

૨૮૦. અલમેવ કાતું કલ્યાણન્તિ યંકિઞ્ચિ કલ્યાણં કુસલં પુઞ્ઞં કાતું યુત્તમેવ પતિરૂપમેવ. તત્થ પન યં સબ્બસાધારણં સુકતતરં, તં દસ્સેતું ‘‘દાનં દાતું યથારહ’’ન્તિ વુત્તં, અત્તનો વિભવબલાનુરૂપં દાનં દાતું અલમેવ. તત્થ કારણમાહ ‘‘પાણિં કામદદં દિસ્વા’’તિ. યત્ર હિ નામ પરકતપુઞ્ઞાનુમોદનપુબ્બકેન દાનપતિનિવેસનમગ્ગાચિક્ખણમત્તેન અયં હત્થો કામદદો દિટ્ઠો, ઇમં દિસ્વા. કો પુઞ્ઞં ન કરિસ્સતીતિ માદિસો કો નામ અત્તનો પતિટ્ઠાનભૂતં પુઞ્ઞં ન કરિસ્સતીતિ.

૨૮૧. એવં અનિયમવસેન પુઞ્ઞકિરિયાય આદરં દસ્સેત્વા ઇદાનિ અત્તનિ તં નિયમેત્વા દસ્સેન્તો ‘‘સો હિ નૂના’’તિઆદિગાથાદ્વયમાહ. તત્થ સોતિ સો અહં. હીતિ અવધારણે નિપાતો, નૂનાતિ પરિવિતક્કે. ઇતો ગન્ત્વાતિ ઇતો મરુભૂમિતો અપગન્ત્વા. અનુપ્પત્વાન દ્વારકન્તિ દ્વારવતીનગરં અનુપાપુણિત્વા. પટ્ઠપયિસ્સામીતિ પવત્તયિસ્સામિ.

એવં અઙ્કુરેન ‘‘દાનં દસ્સામી’’તિ પટિઞ્ઞાય કતાય યક્ખો તુટ્ઠમાનસો ‘‘મારિસ, ત્વં વિસ્સત્થો દાનં દેહિ, અહં પન તે સહાયકિચ્ચં કરિસ્સામિ, યેન તે દેય્યધમ્મો ન પરિક્ખયં ગમિસ્સતિ, તેન પકારેન કરિસ્સામી’’તિ તં દાનકિરિયાય સમુત્તેજેત્વા ‘‘બ્રાહ્મણ વાણિજ, ત્વં કિર માદિસે બલક્કારેન નેતુકામો અત્તનો પમાણં ન જાનાસી’’તિ તસ્સ ભણ્ડમન્તરધાપેત્વા તં યક્ખવિભિંસકાય ભિંસાપેન્તો સન્તજ્જેસિ. અથ નં અઙ્કુરો નાનપ્પકારં યાચિત્વા બ્રાહ્મણેન ખમાપેન્તો પસાદેત્વા સબ્બભણ્ડં પાકતિકં કારાપેત્વા રત્તિયા ઉપગતાય યક્ખં વિસ્સજ્જેત્વા ગચ્છન્તો તસ્સ અવિદૂરે અઞ્ઞતરં અતિવિય બીભચ્છદસ્સનં પેતં દિસ્વા તેન કતકમ્મં પુચ્છન્તો –

૨૮૩. ‘‘કેન તે અઙ્ગુલી કુણા, મુખઞ્ચ કુણલીકતં;

અક્ખીનિ ચ પગ્ઘરન્તિ, કિં પાપં પકતં તયા’’તિ. –

ગાથમાહ. તત્થ કુણાતિ કુણિકા પટિકુણિકા અનુજુભૂતા. કુણલીકતન્તિ મુખવિકારેન વિકુણિતં સંકુણિતં. પગ્ઘરન્તીતિ અસુચિં વિસ્સન્દન્તિ.

અથસ્સ પેતો –

૨૮૪. ‘‘અઙ્ગીરસસ્સ ગહપતિનો, સદ્ધસ્સ ઘરમેસિનો;

તસ્સાહં દાનવિસ્સગ્ગે, દાને અધિકતો અહું.

૨૮૫. ‘‘તત્થ યાચનકે દિસ્વા, આગતે ભોજનત્થિકે;

એકમન્તં અપક્કમ્મ, અકાસિં કુણલિં મુખં.

૨૮૬. ‘‘તેન મે અઙ્ગુલી કુણા, મુખઞ્ચ કુણલીકતં;

અક્ખીનિ મે પગ્ઘરન્તિ, તં પાપં પકતં મયા’’તિ. –

તિસ્સો ગાથા અભાસિ.

૨૮૪. તત્થ ‘‘અઙ્ગીરસસ્સા’’તિઆદિના અસય્હસેટ્ઠિં કિત્તેતિ. ઘરમેસિનોતિ ઘરમાવસન્તસ્સ ગહટ્ઠસ્સ. દાનવિસ્સગ્ગેતિ દાનગ્ગે પરિચ્ચાગટ્ઠાને. દાને અધિકતો અહુન્તિ દેય્યધમ્મસ્સ પરિચ્ચજને દાનાધિકારે અધિકતો ઠપિતો અહોસિં.

૨૮૫. એકમન્તં અપક્કમ્માતિ યાચનકે ભોજનત્થિકે આગતે દિસ્વા દાનબ્યાવટેન દાનગ્ગતો અનપક્કમ્મ યથાઠાનેયેવ ઠત્વા સઞ્જાતપીતિસોમનસ્સેન વિપ્પસન્નમુખવણ્ણેન સહત્થેન દાનં દાતબ્બં, પરેહિ વા પતિરૂપેહિ દાપેતબ્બં, અહં પન તથા અકત્વા યાચનકે આગચ્છન્તે દૂરતોવ દિસ્વા અત્તાનં અદસ્સેન્તો એકમન્તં અપક્કમ્મ અપક્કમિત્વા. અકાસિં કુણલિં મુખન્તિ વિકુણિતં સઙ્કુચિતં મુખં અકાસિં.

૨૮૬. તેનાતિ યસ્મા તદાહં સામિના દાનાધિકારે નિયુત્તો સમાનો દાનકાલે ઉપટ્ઠિતે મચ્છરિયાપકતો દાનગ્ગતો અપક્કમન્તો પાદેહિ સઙ્કોચં આપજ્જિં, સહત્થેહિ દાતબ્બે તથા અકત્વા હત્થસઙ્કોચં આપજ્જિં, પસન્નમુખેન ભવિતબ્બે મુખસઙ્કોચં આપજ્જિં, પિયચક્ખૂહિ ઓલોકેતબ્બે ચક્ખુકાલુસિયં ઉપ્પાદેસિં, તસ્મા હત્થઙ્ગુલિયો ચ પાદઙ્ગુલિયો ચ કુણિતા જાતા, મુખઞ્ચ કુણલીકતં વિરૂપરૂપં સઙ્કુચિતં, અક્ખીનિ અસુચીદુગ્ગન્ધજેગુચ્છાનિ અસ્સૂનિ પગ્ઘરન્તીતિ અત્થો. તેન વુત્તં –

‘‘તેન મે અઙ્ગુલી કુણા, મુખઞ્ચ કુણલીકતં;

અક્ખીનિ મે પગ્ઘરન્તિ, તં પાપં પકતં મયા’’તિ.

તં સુત્વા અઙ્કુરો પેતં ગરહન્તો –

૨૮૭. ‘‘ધમ્મેન તે કાપુરિસ, મુખઞ્ચ કુણલીકતં;

અક્ખીનિ ચ પગ્ઘરન્તિ, યં તં પરસ્સ દાનસ્સ;

અકાસિ કુણલિં મુખ’’ન્તિ. –

ગાથમાહ. તત્થ ધમ્મેનાતિ યુત્તેનેવ કારણેન. તેતિ તવ. કાપુરિસાતિ લામકપુરિસ. યન્તિ યસ્મા. પરસ્સ દાનસ્સાતિ પરસ્સ દાનસ્મિં. અયમેવ વા પાઠો.

પુન અઙ્કુરો તં દાનપતિં સેટ્ઠિં ગરહન્તો –

૨૮૮. ‘‘કથઞ્હિ દાનં દદમાનો, કરેય્ય પરપત્તિયં;

અન્નપાનં ખાદનીયં, વત્થસેનાસનાનિ ચા’’તિ. –

ગાથમાહ. તસ્સત્થો – દાનં દદન્તો પુરિસો કથઞ્હિ નામ તં પરપત્તિયં પરેન પાપેતબ્બં સાધેતબ્બં કરેય્ય, અત્તપચ્ચક્ખમેવ કત્વા સહત્થેનેવ દદેય્ય, સયં વા તત્થ બ્યાવટો ભવેય્ય, અઞ્ઞથા અત્તનો દેય્યધમ્મો અટ્ઠાને વિદ્ધંસિયેથ, દક્ખિણેય્યા ચ દાનેન પરિહાયેય્યુન્તિ.

એવં તં ગરહિત્વા ઇદાનિ અત્તના પટિપજ્જિતબ્બવિધિં દસ્સેન્તો –

૨૮૯. ‘‘સો હિ નૂન ઇતો ગન્ત્વા, અનુપ્પત્વાન દ્વારકં;

દાનં પટ્ઠપયિસ્સામિ, યં મમસ્સ સુખાવહં.

૨૯૦. ‘‘દસ્સામન્નઞ્ચ પાનઞ્ચ, વત્થસેનાસનાનિ ચ;

પપઞ્ચ ઉદપાનઞ્ચ, દુગ્ગે સઙ્કમનાનિ ચા’’તિ. –

ગાથાદ્વયમાહ, તં વુત્તત્થમેવ.

૨૯૧. ‘‘તતો હિ સો નિવત્તિત્વા, અનુપ્પત્વાન દ્વારકં;

દાનં પટ્ઠપયિ અઙ્કુરો, યંતુમસ્સ સુખાવહં.

૨૯૨. ‘‘અદા અન્નઞ્ચ પાનઞ્ચ, વત્થસેનાસનાનિ ચ;

પપઞ્ચ ઉદપાનઞ્ચ, વિપ્પસન્નેન ચેતસા.

૨૯૩. ‘‘કો છાતો કો ચ તસિતો, કો વત્થં પરિદહિસ્સતિ;

કસ્સ સન્તાનિ યોગ્ગાનિ, ઇતો યોજેન્તુ વાહનં.

૨૯૪. ‘‘કો છત્તિચ્છતિ ગન્ધઞ્ચ, કો માલં કો ઉપાહનં;

ઇતિસ્સુ તત્થ ઘોસેન્તિ, કપ્પકા સૂદમાગધા;

સદા સાયઞ્ચ પાતો ચ, અઙ્ગુરસ્સ નિવેસને’’તિ. –

ચતસ્સો ગાથા અઙ્ગુરસ્સ પટિપત્તિં દસ્સેતું સઙ્ગીતિકારેહિ ઠપિતા.

૨૯૧. તત્થ તતોતિ મરુકન્તારતો. નિવત્તિત્વાતિ પટિનિવત્તિત્વા. અનુપ્પત્વાન દ્વારકન્તિ દ્વારવતીનગરં અનુપાપુણિત્વા. દાનં પટ્ઠપયિ અઙ્ગુરોતિ યક્ખેન પરિપૂરિતસકલકોટ્ઠાગારો સબ્બપાથેય્યકં મહાદાનં સો અઙ્ગુરો પટ્ઠપેસિ. યંતુમસ્સ સુખાવહન્તિ યં અત્તનો સમ્પતિ આયતિઞ્ચ સુખનિબ્બત્તકં.

૨૯૩. કો છાતોતિ કો જિઘચ્છિતો, સો આગન્ત્વા યથારુચિ ભુઞ્જતૂતિ અધિપ્પાયો. એસેવ નયો સેસેસુપિ. તસિતોતિ પિપાસિતો. પરિદહિસ્સતીતિ નિવાસેસ્સતિ પારુપિસ્સતિ ચાતિ અત્થો. સન્તાનીતિ પરિસ્સમપ્પત્તાનિ. યોગ્ગાનીતિ રથવાહનાનિ. ઇતો યોજેન્તુ વાહનન્તિ ઇતો યોગ્ગસમૂહતો યથારુચિતં ગહેત્વા વાહનં યોજેન્તુ.

૨૯૪. કો છત્તિચ્છતીતિ કો કિલઞ્જછત્તાદિભેદં છત્તં ઇચ્છતિ, સો ગણ્હાતૂતિ અધિપ્પાયો. સેસેસુપિ એસેવ નયો. ગન્ધન્તિ ચતુજ્જાતિયગન્ધાદિકં ગન્ધં. માલન્તિ ગન્થિતાગન્થિતભેદં પુપ્ફં. ઉપાહનન્તિ ખલ્લબદ્ધાદિભેદં ઉપાહનં. ઇતિસ્સૂતિ એત્થ સૂતિ નિપાતમત્તં, ઇતિ એવં ‘‘કો છાતો, કો તસિતો’’તિઆદિનાતિ અત્થો. કપ્પકાતિ ન્હાપિતકા. સૂદાતિ ભત્તકારકા. માગધાતિ ગન્ધિનો. સદાતિ સબ્બકાલં દિવસે દિવસે સાયઞ્ચ પાતો ચ તત્થ અઙ્ગુરસ્સ નિવેસને ઘોસેન્તિ ઉગ્ઘોસેન્તીતિ યોજના.

એવં મહાદાનં પવત્તેન્તસ્સ ગચ્છન્તે કાલે તિત્તિભાવતો અત્થિકજનેહિ પવિવિત્તં વિરળં દાનગ્ગં અહોસિ. તં દિસ્વા અઙ્કુરો દાને ઉળારજ્ઝાસયતાય અતુટ્ઠમાનસો હુત્વા અત્તનો દાને નિયુત્તં સિન્ધકં નામ માણવં આમન્તેત્વા –

૨૯૫. ‘‘સુખં સુપતિ અઙ્કુરો, ઇતિ જાનાતિ મં જનો;

દુક્ખં સુપામિ સિન્ધક, યં ન પસ્સામિ યાચકે.

૨૯૬. ‘‘સુખં સુપતિ અઙ્કુરો, ઇતિ જાનાતિ મં જનો;

દુક્ખં સુપામિ સિન્ધક, અપ્પકે સુ વનિબ્બકે’’તિ. –

ગાથાદ્વયમાહ. તત્થ સુખં સુપતિ અઙ્કુરો, ઇતિ જાનાતિ મં જનોતિ ‘‘અઙ્કુરો રાજા યસભોગસમપ્પિતો દાનપતિ અત્તનો ભોગસમ્પત્તિયા દાનસમ્પત્તિયા ચ સુખં સુપતિ, સુખેનેવ નિદ્દં ઉપગચ્છતિ, સુખં પટિબુજ્ઝતી’’તિ એવં મં જનો સમ્ભાવેતિ. દુક્ખં સુપામિ સિન્ધકાતિ અહં પન સિન્ધક દુક્ખમેવ સુપામિ. કસ્મા? યં ન પસ્સામિ યાચકેતિ, યસ્મા મમ અજ્ઝાસયાનુરૂપં દેય્યધમ્મપટિગ્ગાહકે બહૂ યાચકે ન પસ્સામિ, તસ્માતિ અત્થો. અપ્પકે સુ વનિબ્બકેતિ વનિબ્બકજને અપ્પકે કતિપયે જાતે દુક્ખં સુપામીતિ યોજના. સૂતિ ચ નિપાતમત્તં, અપ્પકે વનિબ્બકજને સતીતિ અત્થો.

તં સુત્વા સિન્ધકો તસ્સ ઉળારં દાનાધિમુત્તિં પાકટતરં કાતુકામો –

૨૯૭. ‘‘સક્કો ચે તે વરં દજ્જા, તાવતિંસાનમિસ્સરો;

કિસ્સ સબ્બસ્સ લોકસ્સ, વરમાનો વરં વરે’’તિ. –

ગાથમાહ. તસ્સત્થો – તાવતિંસાનં દેવાનં સબ્બસ્સ ચ લોકસ્સ ઇસ્સરો સક્કો ‘‘વરં વરસ્સુ, અઙ્કુર, યંકિઞ્ચિ મનસિચ્છિત’’ન્તિ તુય્હં વરં દજ્જા દદેય્ય ચે, વરમાનો પત્થયમાનો કિસ્સ કીદિસં વરં વરેય્યાસીતિ અત્થો.

અથ અઙ્કુરો અત્તનો અજ્ઝાસયં યાથાવતો પવેદેન્તો –