૧૧. સુત્તપેતવત્થુવણ્ણના

અહં પુરે પબ્બજિતસ્સ ભિક્ખુનોતિ ઇદં સુત્તપેતવત્થુ. તસ્સ કા ઉપ્પત્તિ? સાવત્થિયા કિર અવિદૂરે અઞ્ઞતરસ્મિં ગામકે અમ્હાકં સત્થરિ અનુપ્પન્નેયેવ સત્તન્નં વસ્સસતાનં ઉપરિ અઞ્ઞતરો દારકો એકં પચ્ચેકબુદ્ધં ઉપટ્ઠહિ. તસ્સ માતા તસ્મિં વયપ્પત્તે તસ્સત્થાય સમાનકુલતો અઞ્ઞતરં કુલધીતરં આનેસિ. વિવાહદિવસેયેવ ચ સો કુમારો સહાયેહિ સદ્ધિં ન્હાયિતું ગતો અહિના દટ્ઠો કાલમકાસિ, ‘‘યક્ખગાહેના’’તિપિ વદન્તિ. સો પચ્ચેકબુદ્ધસ્સ ઉપટ્ઠાનેન બહું કુસલકમ્મં કત્વા ઠિતોપિ તસ્સા દારિકાય પટિબદ્ધચિત્તતાય વિમાનપેતો હુત્વા નિબ્બત્તિ, મહિદ્ધિકો પન અહોસિ મહાનુભાવો.

અથ સો તં દારિકં અત્તનો વિમાનં નેતુકામો ‘‘કેન નુ ખો ઉપાયેન એસા દિટ્ઠધમ્મવેદનીયકમ્મં કત્વા મયા સદ્ધિં ઇધ અભિરમેય્યા’’તિ તસ્સા દિબ્બભોગસમ્પત્તિયા અનુભવનહેતું વીમંસન્તો પચ્ચેકબુદ્ધં ચીવરકમ્મં કરોન્તં દિસ્વા મનુસ્સરૂપેન ગન્ત્વા વન્દિત્વા ‘‘કિં, ભન્તે, સુત્તકેન અત્થો અત્થી’’તિ આહ. ‘‘ચીવરકમ્મં કરોમિ, ઉપાસકા’’તિ. ‘‘તેન હિ, ભન્તે, અસુકસ્મિં ઠાને સુત્તભિક્ખં ચરથા’’તિ તસ્સા દારિકાય ગેહં દસ્સેસિ. પચ્ચેકબુદ્ધો તત્થ ગન્ત્વા ઘરદ્વારે અટ્ઠાસિ. અથ સા પચ્ચેકબુદ્ધં તત્થ ઠિતં દિસ્વા પસન્નમાનસા ‘‘સુત્તકેન મે અય્યો અત્થિકો’’તિ ઞત્વા એકં સુત્તગુળં અદાસિ. અથ સો અમનુસ્સો મનુસ્સરૂપેન તસ્સ દારિકાય ઘરં ગન્ત્વા તસ્સા માતરં યાચિત્વા તાય સદ્ધિં કતિપાહં વસિત્વા તસ્સા માતુયા અનુગ્ગહત્થં તસ્મિં ગેહે સબ્બભાજનાનિ હિરઞ્ઞસુવણ્ણસ્સ પૂરેત્વા સબ્બત્થ ઉપરિ નામં લિખિ ‘‘ઇદં દેવદત્તિયં ધનં ન કેનચિ ગહેતબ્બ’’ન્તિ, તઞ્ચ દારિકં ગહેત્વા અત્તનો વિમાનં અગમાસિ. તસ્સા માતા પહૂતં ધનં લભિત્વા અત્તનો ઞાતકાનં કપણદ્ધિકાદિનઞ્ચ દત્વા અત્તના ચ પરિભુઞ્જિત્વા કાલં કરોન્તી ‘‘મમ ધીતા આગચ્છતિ ચે, ઇદં ધનં દસ્સેથા’’તિ ઞાતકાનં કથેત્વા કાલમકાસિ.

તતો સત્તન્નં વસ્સસતાનં અચ્ચયેન અમ્હાકં ભગવતિ લોકે ઉપ્પજ્જિત્વા પવત્તિતવરધમ્મચક્કે અનુક્કમેન સાવત્થિયં વિહરન્તે તસ્સા ઇત્થિયા તેન અમનુસ્સેન સદ્ધિં વસન્તિયા ઉક્કણ્ઠા ઉપ્પજ્જિ. સા તં ‘‘સાધુ, અય્યપુત્ત, મં સકઞ્ઞેવ ગેહં પટિનેહી’’તિ વદન્તી –

૩૪૧. ‘‘અહં પુરે પબ્બજિતસ્સ ભિક્ખુનો,

સુત્તં અદાસિં ઉપસઙ્કમ્મ યાચિતા;

તસ્સ વિપાકો વિપુલફલૂપલબ્ભતિ,

બહુકા ચ મે ઉપ્પજ્જરે વત્થકોટિયો.

૩૪૨. ‘‘પુપ્ફાભિકિણ્ણં રમિતં વિમાનં, અનેકચિત્તં નરનારિસેવિતં;

સાહં ભુઞ્જામિ ચ પારુપામિ ચ, પહૂતવિત્તા ન ચ તાવ ખીયતિ.

૩૪૩. ‘‘તસ્સેવ કમ્મસ્સ વિપાકમન્વયા, સુખઞ્ચ સાતઞ્ચ ઇધૂપલબ્ભતિ;

સાહં ગન્ત્વા પુનદેવ માનુસં, કાહામિ પુઞ્ઞાનિ નયય્યપુત્ત મ’’ન્તિ. –

ઇમા ગાથા અભાસિ.

૩૪૧. તત્થ ‘‘પબ્બજિતસ્સ ભિક્ખુનો’’તિ ઇદં પચ્ચેકબુદ્ધં સદ્ધાય વુત્તં. સો હિ કામાદિમલાનં અત્તનો સન્તાનતો અનવસેસતો પબ્બાજિતત્તા પહીનત્તા પરમત્થતો ‘‘પબ્બજિતો’’તિ, ભિન્નકિલેસત્તા ‘‘ભિક્ખૂ’’તિ ચ વત્તબ્બતં અરહતિ. સુત્તન્તિ કપ્પાસિયસુત્તં. ઉપસઙ્કમ્માતિ મય્હં ગેહં ઉપસઙ્કમિત્વા. યાચિતાતિ ‘‘ઉદ્દિસ્સ અરિયા તિટ્ઠન્તિ, એસા અરિયાન યાચના’’તિ (જા. ૧.૭.૫૯) એવં વુત્તાય કાયવિઞ્ઞત્તિપયોગસઙ્ખાતાય ભિક્ખાચરિયાય યાચિતા. તસ્સાતિ તસ્સ સુત્તદાનસ્સ. વિપાકો વિપુલફલૂપલબ્ભતીતિ વિપુલફલો ઉળારઉદયો મહાઉદયો વિપાકો એતરહિ ઉપલબ્ભતિ પચ્ચનુભવીયતિ. બહુકાતિ અનેકા. વત્થકોટિયોતિ વત્થાનં કોટિયો, અનેકસતસહસ્સપભેદાનિ વત્થાનીતિ અત્થો.

૩૪૨. અનેકચિત્તન્તિ નાનાવિધચિત્તકમ્મં, અનેકેહિ વા મુત્તામણિઆદીહિ રતનેહિ વિચિત્તરૂપં. નરનારિસેવિતન્તિ પરિચારકભૂતેહિ નરેહિ નારીહિ ચ ઉપસેવિતં. સાહં ભુઞ્જામીતિ સા અહં તં વિમાનં પરિભુઞ્જામિ. પારુપામીતિ અનેકાસુ વત્થકોટીસુ ઇચ્છિતિચ્છિતં નિવાસેમિ ચેવ પરિદહામિ ચ. પહૂતવિત્તાતિ પહૂતવિત્તૂપકરણા મહદ્ધના મહાભોગા. ન ચ તાવ ખીયતીતિ તઞ્ચ વિત્તં ન ખીયતિ, ન પરિક્ખયં પરિયાદાનં ગચ્છતિ.

૩૪૩. તસ્સેવ કમ્મસ્સ વિપાકમન્વયાતિ તસ્સેવ સુત્તદાનમયપુઞ્ઞકમ્મસ્સ અન્વયા પચ્ચયા હેતુભાવેન વિપાકભૂતં સુખં, ઇટ્ઠમધુરસઙ્ખાતં સાતઞ્ચ ઇધ ઇમસ્મિં વિમાને ઉપલબ્ભતિ. ગન્ત્વા પુનદેવ માનુસન્તિ પુન એવ મનુસ્સલોકં ઉપગન્ત્વા. કાહામિ પુઞ્ઞાનીતિ મય્હં સુખવિસેસનિપ્ફાદકાનિ પુઞ્ઞાનિ કરિસ્સામિ, યેસં વા મયા અયં સમ્પત્તિ લદ્ધાતિ અધિપ્પાયો. નયય્યપુત્ત મન્તિ, અય્યપુત્ત, મં મનુસ્સલોકં નય, નેહીતિ અત્થો.

તં સુત્વા સો અમનુસ્સો તસ્સા પટિબદ્ધચિત્તતાય અનુકમ્પાય ગમનં અનિચ્છન્તો –

૩૪૪. ‘‘સત્ત તુવં વસ્સસતા ઇધાગતા,

જિણ્ણા ચ વુડ્ઢા ચ તહિં ભવિસ્સસિ;

સબ્બેવ તે કાલકતા ચ ઞાતકા,

કિં તત્થ ગન્ત્વાન ઇતો કરિસ્સસી’’તિ. –

ગાથમાહ. તત્થ સત્તાતિ વિભત્તિલોપેન નિદ્દેસો, નિસ્સક્કે વા એતં પચ્ચત્તવચનં. વસ્સસતાતિ વસ્સસતતો, સત્તહિ વસ્સસતેહિ ઉદ્ધં તુવં ઇધાગતા ઇમં વિમાનં આગતા, ઇધાગતાય તુય્હં સત્ત વસ્સસતાનિ હોન્તીતિ અત્થો. જિણ્ણા ચ વુડ્ઢા ચ તહિં ભવિસ્સસીતિ ઇધ દિબ્બેહિ ઉતુઆહારેહિ ઉપથમ્ભિતત્તભાવા કમ્માનુભાવેન એત્તકં કાલં દહરાકારેનેવ ઠિતા. ઇતો પન ગતા કમ્મસ્સ ચ પરિક્ખીણત્તા મનુસ્સાનઞ્ચ ઉતુઆહારવસેન જરાજિણ્ણા વયોવુડ્ઢા ચ તહિં મનુસ્સલોકે ભવિસ્સસિ. કિન્તિ? સબ્બેવ તે કાલકતા ચ ઞાતકાતિ દીઘસ્સ અદ્ધુનો ગતત્તા તવ ઞાતયોપિ સબ્બે એવ મતા, તસ્મા ઇતો દેવલોકતો તત્થ મનુસ્સલોકં ગન્ત્વા કિં કરિસ્સસિ, અવસેસમ્પિ આયુઞ્ચ ઇધેવ ખેપેહિ, ઇધ વસાહીતિ અધિપ્પાયો.

એવં તેન વુત્તા સા તસ્સ વચનં અસદ્દહન્તી પુનદેવ –

૩૪૫. ‘‘સત્તેવ વસ્સાનિ ઇધાગતાય મે, દિબ્બઞ્ચ સુખઞ્ચ સમપ્પિતાય;

સાહં ગન્ત્વા પુનદેવ માનુસં, કાહામિ પુઞ્ઞાનિ નયય્યપુત્ત મ’’ન્તિ. –

ગાથમાહ. તત્થ સત્તેવ વસ્સાનિ ઇધાગતાય મેતિ, અય્યપુત્ત, મય્હં ઇધાગતાય સત્તેવ વસ્સાનિ મઞ્ઞે વીતિવત્તાનિ. સત્ત વસ્સસતાનિ દિબ્બસુખસમપ્પિતાય બહુમ્પિ કાલં ગતં અસલ્લક્ખેન્તી એવમાહ.

એવં પન તાય વુત્તો સો વિમાનપેતો નાનપ્પકારં તં અનુસાસિત્વા ‘‘ત્વં ઇદાનિ સત્તાહતો ઉત્તરિ તત્થ ન જીવિસ્સસિ, માતુયા તે નિક્ખિત્તં મયા દિન્નં ધનં અત્થિ, તં સમણબ્રાહ્મણાનં દત્વા ઇધેવ ઉપ્પત્તિં પત્થેહી’’તિ વત્વા તં બાહાયં ગહેત્વા ગામમજ્ઝે ઠપેત્વા ‘‘ઇધાગતે અઞ્ઞેપિ જને ‘યથાબલં પુઞ્ઞાનિ કરોથા’તિ ઓવદેય્યાસી’’તિ વત્વા ગતો. તેન વુત્તં –

૩૪૬. ‘‘સો તં ગહેત્વાન પસય્હ બાહાયં, પચ્ચાનયિત્વાન થેરિં સુદુબ્બલં;

વજ્જેસિ ‘અઞ્ઞમ્પિ જનં ઇધાગતં, કરોથ પુઞ્ઞાનિ સુખૂપલબ્ભતી’’’તિ.

તત્થ સોતિ સો વિમાનપેતો. તન્તિ તં ઇત્થિં. ગહેત્વાન પસય્હ બાહાયન્તિ પસય્હ નેતા વિય બાહાયં તં ગહેત્વા. પચ્ચાનયિત્વાનાતિ તસ્સા જાતસંવુડ્ઢગામં પુનદેવ આનયિત્વા. થેરિન્તિ થાવરિં, જિણ્ણં વુડ્ઢન્તિ અત્થો. સુદુબ્બલન્તિ જરાજિણ્ણતાય એવ સુટ્ઠુ દુબ્બલં. સા કિર તતો વિમાનતો અપગમનસમનન્તરમેવ જિણ્ણા વુડ્ઢા મહલ્લિકા અદ્ધગતા વયોઅનુપ્પત્તા અહોસિ. વજ્જેસીતિ વદેય્યાસિ. વત્તબ્બવચનાકારઞ્ચ દસ્સેતું ‘‘અઞ્ઞમ્પિ જન’’ન્તિઆદિ વુત્તં. તસ્સત્થો – ભદ્દે, ત્વમ્પિ પુઞ્ઞં કરેય્યાસિ, અઞ્ઞમ્પિ જનં ઇધ તવ દસ્સનત્થાય આગતં ‘‘ભદ્રમુખા, આદિત્તં સીસં વા ચેલં વા અજ્ઝુપેક્ખિત્વાપિ દાનસીલાદીનિ પુઞ્ઞાનિ કરોથાતિ, કતે ચ પુઞ્ઞે એકંસેનેવ તસ્સ ફલભૂતં સુખં ઉપલબ્ભતિ, ન એત્થ સંસયો કાતબ્બો’’તિ વદેય્યાસિ ઓવદેય્યાસીતિ.

એવઞ્ચ વત્વા તસ્મિં ગતે સા ઇત્થી અત્તનો ઞાતકાનં વસનટ્ઠાનં ગન્ત્વા તેસં અત્તાનં જાનાપેત્વા તેહિ નિય્યાદિતધનં ગહેત્વા સમણબ્રાહ્મણાનં દાનં દેન્તી અત્તનો સન્તિકં આગતાગતાનં –

૩૪૭. ‘‘દિટ્ઠા મયા અકતેન સાધુના, પેતા વિહઞ્ઞન્તિ તથેવ મનુસ્સા;

કમ્મઞ્ચ કત્વા સુખવેદનીયં, દેવા મનુસ્સા ચ સુખે ઠિતા પજા’’તિ. –

ગાથાય ઓવાદમદાસિ.

તત્થ અકતેનાતિ અનિબ્બત્તિતેન અત્તના અનુપચિતેન. સાધુનાતિ કુસલકમ્મેન, ઇત્થમ્ભૂતલક્ખણે કરણવચનં. વિહઞ્ઞન્તીતિ વિઘાતં આપજ્જન્તિ. સુખવેદનીયન્તિ સુખવિપાકં પુઞ્ઞકમ્મં. સુખે ઠિતાતિ સુખે પતિટ્ઠિતા. ‘‘સુખેધિતા’’તિ વા પાઠો, સુખેન અભિવુડ્ઢા ફીતાતિ અત્થો. અયઞ્હેત્થ અધિપ્પાયો – યથા પેતા તથેવ મનુસ્સા અકતેન કુસલેન, કતેન ચ અકુસલેન વિહઞ્ઞમાના ખુપ્પિપાસાદિના વિઘાતં આપજ્જન્તા મહાદુક્ખં અનુભવન્તા દિટ્ઠા મયા. સુખવેદનીયં પન કમ્મં કત્વા તેન કતેન કુસલકમ્મેન, અકતેન ચ અકુસલકમ્મેન દેવમનુસ્સપરિયાપન્ના પજા સુખે ઠિતા દિટ્ઠા મયા, અત્તપચ્ચક્ખમેતં, તસ્મા પાપં દૂરતોવ પરિવજ્જેન્તા પુઞ્ઞકિરિયાય યુત્તપયુત્તા હોથાતિ.

એવં પન ઓવાદં દેન્તી સમણબ્રાહ્મણાદીનં સત્તાહં મહાદાનં પવત્તેત્વા સત્તમે દિવસે કાલં કત્વા તાવતિંસેસુ નિબ્બત્તિ. ભિક્ખૂ તં પવત્તિં ભગવતો આરોચેસું. ભગવા તમત્થં અટ્ઠુપ્પત્તિં કત્વા સમ્પત્તપરિસાય ધમ્મં દેસેસિ, વિસેસતો ચ પચ્ચેકબુદ્ધેસુ પવત્તિતદાનસ્સ મહપ્ફલતં મહાનિસંસતઞ્ચ પકાસેસિ. તં સુત્વા મહાજનો વિગતમલમચ્છેરો દાનાદિપુઞ્ઞાભિરતો અહોસીતિ.

સુત્તપેતવત્થુવણ્ણના નિટ્ઠિતા.