૪. ચતુત્થસુત્તન્તનિદ્દેસવણ્ણના

૧૯૮. પુન પઠમસુત્તમેવ નિક્ખિપિત્વા અપરેન આકારેન ઇન્દ્રિયાનિ નિદ્દિસતિ. તત્થ કતિહાકારેહિ કેનટ્ઠેન દટ્ઠબ્બાનીતિ કતિહિ આકારેહિ દટ્ઠબ્બાનિ. કેનટ્ઠેન દટ્ઠબ્બાનીતિ દટ્ઠબ્બાકારે ચ દટ્ઠબ્બટ્ઠઞ્ચ પુચ્છતિ. છહાકારેહિ તેનટ્ઠેન દટ્ઠબ્બાનીતિ છહિ આકારેહિ દટ્ઠબ્બાનિ, તેનેવ છઆકારસઙ્ખાતેનટ્ઠેન દટ્ઠબ્બાનિ. આધિપતેય્યટ્ઠેનાતિ અધિપતિભાવટ્ઠેન. આદિવિસોધનટ્ઠેનાતિ કુસલાનં ધમ્માનં આદિભૂતસ્સ સીલસ્સ વિસોધનટ્ઠેન. અધિમત્તટ્ઠેનાતિ બલવટ્ઠેન. બલવઞ્હિ અધિકા મત્તા પમાણં અસ્સાતિ અધિમત્તન્તિ વુચ્ચતિ. અધિટ્ઠાનટ્ઠેનાતિ પતિટ્ઠાનટ્ઠેન. પરિયાદાનટ્ઠેનાતિ ખેપનટ્ઠેન. પતિટ્ઠાપકટ્ઠેનાતિ પતિટ્ઠાપનટ્ઠેન.

ક. આધિપતેય્યટ્ઠનિદ્દેસવણ્ણના

૧૯૯. આધિપતેય્યટ્ઠનિદ્દેસે અસ્સદ્ધિયં પજહતોતિઆદિ એકેકસ્સેવ ઇન્દ્રિયસ્સ પટિપક્ખપજહનવચનં એકક્ખણેપિ અત્તનો અત્તનો પટિપક્ખપહાનકિચ્ચસાધને અધિપતિભાવસાધનત્થં વુત્તં. સેસાનિ ચત્તારિ ઇન્દ્રિયાનિ તંસમ્પયુત્તાનેવ વુત્તાનિ. નાનાક્ખણેસુ વા એકેકં ઇન્દ્રિયં ધુરં કત્વા તસ્સ તસ્સ પટિપક્ખસ્સ તં તં ઇન્દ્રિયં જેટ્ઠકં કત્વા સેસાનિ તદન્વયાનિ કત્વા વુત્તન્તિપિ વેદિતબ્બં. કામચ્છન્દં પજહતોતિઆદિ પન એકક્ખણવસેનેવ વુત્તં.

ખ. આદિવિસોધનટ્ઠનિદ્દેસવણ્ણના

૨૦૦. આદિવિસોધનટ્ઠનિદ્દેસે અસ્સદ્ધિયસંવરટ્ઠેન સીલવિસુદ્ધીતિ અસ્સદ્ધિયસ્સ નિવારણટ્ઠેન વિરતિઅત્થેન સીલમલવિસોધનતો સીલવિસુદ્ધિ નામ. સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ આદિવિસોધનાતિ સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ ઉપનિસ્સયવસેન આદિભૂતસ્સ સીલસ્સ વિસોધના. ઇમિનાવ નયેન સેસાનિપિ કામચ્છન્દાદિસંવરણમૂલકાનિ ચ ઇન્દ્રિયાનિ વેદિતબ્બાનિ.

ગ. અધિમત્તટ્ઠનિદ્દેસવણ્ણના

૨૦૧. અધિમત્તટ્ઠનિદ્દેસે સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ ભાવનાય છન્દો ઉપ્પજ્જતીતિ સદ્ધસ્સ પુગ્ગલસ્સ સદ્ધાપટિસંયુત્તં ધમ્મં સુત્વા વા સદ્ધિન્દ્રિયભાવનાય અસ્સાદં દિસ્વા વા સદ્ધિન્દ્રિયે કુસલો ધમ્મચ્છન્દો જાયતિ. પામોજ્જં ઉપ્પજ્જતીતિ છન્દજાતત્તા દુબ્બલપીતિ ઉપ્પજ્જતિ. પીતિ ઉપ્પજ્જતીતિ પમુદિતત્તા બલવપીતિ ઉપ્પજ્જતિ. પસ્સદ્ધિ ઉપ્પજ્જતીતિ પીતિયા પીણિતત્તા કાયચિત્તપસ્સદ્ધિ ઉપ્પજ્જતિ. સુખં ઉપ્પજ્જતીતિ પસ્સદ્ધકાયચિત્તત્તા ચેતસિકં સુખં ઉપ્પજ્જતિ. ઓભાસો ઉપ્પજ્જતીતિ સુખેન અભિસન્નત્તા ઞાણોભાસો ઉપ્પજ્જતિ. સંવેગો ઉપ્પજ્જતીતિ ઞાણોભાસેન વિદિતસઙ્ખારાદીનવત્તા સઙ્ખારપવત્તિયં સંવેગો ઉપ્પજ્જતિ. સંવેજેત્વા ચિત્તં સમાદહતીતિ સંવેગં ઉપ્પાદેત્વા તેનેવ સંવેગેન ચિત્તં સમાહિતં કરોતિ. સાધુકં પગ્ગણ્હાતીતિ લીનુદ્ધતભાવં મોચેત્વા સુટ્ઠુ પગ્ગણ્હાતિ. સાધુકં અજ્ઝુપેક્ખતીતિ વીરિયસ્સ સમં હુત્વા પવત્તત્તા પુન વીરિયસમતાનિયોજને બ્યાપારં અકરોન્તો તત્રમજ્ઝત્તુપેક્ખાવસેન સાધુકં અજ્ઝુપેક્ખતિ નામ. ઉપેક્ખાવસેનાતિ સમવાહિતલક્ખણાય તત્રમજ્ઝત્તુપેક્ખાય વસેન. નાનત્તકિલેસેહીતિ વિપસ્સનાય પટિપક્ખભૂતેહિ નાનાસભાવેહિ કિલેસેહિ. વિમોક્ખવસેનાતિ ભઙ્ગાનુપસ્સનતો પટ્ઠાય નાનત્તકિલેસેહિ વિમુચ્ચનવસેન. વિમુત્તત્તાતિ નાનત્તકિલેસેહિ વિમુત્તત્તા.

તે ધમ્માતિ છન્દાદયો ધમ્મા. એકરસા હોન્તીતિ વિમુત્તિરસેન એકરસા હોન્તિ. ભાવનાવસેનાતિ એકરસભાવનાવસેન. તતો પણીતતરે વિવટ્ટન્તીતિ તેન કારણેન વિપસ્સનારમ્મણતો પણીતતરે નિબ્બાનારમ્મણે વિવટ્ટનાનુપસ્સનાસઙ્ખાતેન ગોત્રભુઞાણેન છન્દાદયો ધમ્મા નિવત્તન્તિ, સઙ્ખારારમ્મણતો અપગન્ત્વા નિબ્બાનારમ્મણે પવત્તન્તીતિ અત્થો. વિવટ્ટનાવસેનાતિ એવં ગોત્રભુખણે સઙ્ખારારમ્મણતો વિવટ્ટનવસેન. વિવટ્ટિતત્તા તતો વોસજ્જતીતિ મગ્ગસમઙ્ગિપુગ્ગલો મગ્ગસ્સ ઉપ્પાદક્ખણેયેવ દુભતોવુટ્ઠાનવસેન વિવટ્ટિતત્તા તેનેવ કારણેન કિલેસે ચ ખન્ધે ચ વોસજ્જતિ. વોસજ્જિતત્તા તતો નિરુજ્ઝન્તીતિ મગ્ગસ્સ ઉપ્પાદક્ખણેયેવ કિલેસે ચ ખન્ધે ચ વોસજ્જિતત્તા તેનેવ કારણેન કિલેસા ચ ખન્ધા ચ અનુપ્પત્તિનિરોધવસેન નિરુજ્ઝન્તિ. વોસજ્જિતત્તાતિ ચ આસંસાયં ભૂતવચનં કતં. કિલેસનિરોધે સતિ ખન્ધનિરોધસબ્ભાવતો ચ ખન્ધનિરોધો વુત્તો. નિરોધવસેનાતિ યથાવુત્તનિરોધવસેન. તસ્સેવ મગ્ગસ્સ ઉપ્પાદક્ખણે દ્વે વોસગ્ગે દસ્સેતુકામો નિરોધવસેન દ્વે વોસગ્ગાતિઆદિમાહ. દ્વેપિ હેટ્ઠા વુત્તત્થા એવ. અસ્સદ્ધિયસ્સ પહાનાય છન્દો ઉપ્પજ્જતીતિઆદીસુપિ ઇમિનાવ નયેન વિત્થારતો અત્થો વેદિતબ્બો. વીરિયિન્દ્રિયાદિમૂલકેસુપિ વારેસુ એસેવ નયો. ઇમિનાવ નયેન અધિટ્ઠાનટ્ઠનિદ્દેસોપિ વિત્થારતો વેદિતબ્બો. કેવલઞ્હેત્થ અધિટ્ઠાતીતિ વિસેસો, પતિટ્ઠાતીતિ અત્થો.

ઘ-ઙ. પરિયાદાનટ્ઠપતિટ્ઠાપકટ્ઠનિદ્દેસવણ્ણના

૨૦૨-૨૦૩. પરિયાદાનટ્ઠનિદ્દેસે પરિયાદિયતીતિ ખેપેતિ. પતિટ્ઠાપકટ્ઠનિદ્દેસે સદ્ધો સદ્ધિન્દ્રિયં અધિમોક્ખે પતિટ્ઠાપેતીતિ સદ્ધાસમ્પન્નો ‘‘સબ્બે સઙ્ખારા અનિચ્ચા દુક્ખા અનત્તા’’તિ અધિમુચ્ચન્તો સદ્ધિન્દ્રિયં અધિમોક્ખે પતિટ્ઠાપેતિ. ઇમિના પુગ્ગલવિસેસેન ઇન્દ્રિયભાવનાવિસેસો નિદ્દિટ્ઠો. સદ્ધસ્સ સદ્ધિન્દ્રિયં અધિમોક્ખે પતિટ્ઠાપેતીતિ સદ્ધાસમ્પન્નસ્સ પુગ્ગલસ્સ સદ્ધિન્દ્રિયં તંયેવ સદ્ધં પતિટ્ઠાપેતિ. તથા અધિમુચ્ચન્તં અધિમોક્ખે પતિટ્ઠાપેતીતિ. ઇમિના ઇન્દ્રિયભાવનાવિસેસેન પુગ્ગલવિસેસો નિદ્દિટ્ઠો. એવં ચિત્તં પગ્ગણ્હન્તો પગ્ગહે પતિટ્ઠાપેતિ, સતિં ઉપટ્ઠાપેન્તો ઉપટ્ઠાને પતિટ્ઠાપેતિ, ચિત્તં સમાદહન્તો અવિક્ખેપે પતિટ્ઠાપેતિ, અનિચ્ચં દુક્ખં અનત્તાતિ પસ્સન્તો દસ્સને પતિટ્ઠાપેતીતિ સેસેસુપિ યોજના વેદિતબ્બા. યોગાવચરોતિ સમથયોગે, વિપસ્સનાયોગે વા અવચરતીતિ યોગાવચરો. અવચરતીતિ પવિસિત્વા ચરતીતિ.

ચતુત્થસુત્તન્તનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.