૭૦. યમકપાટિહીરઞાણનિદ્દેસવણ્ણના

૧૧૬. યમકપાટિહીરઞાણનિદ્દેસે અસાધારણં સાવકેહીતિ સેસાસાધારણઞાણનિદ્દેસે અઞ્ઞવચનેહિ ઓકાસાભાવતો ન વુત્તં, ઇધ પન અઞ્ઞવચનાભાવતો વુત્તન્તિ વેદિતબ્બં. ઉપરિમકાયતોતિ નાભિયા ઉદ્ધં સરીરતો. અગ્ગિક્ખન્ધો પવત્તતીતિ તેજોકસિણારમ્મણં પાદકજ્ઝાનં સમાપજ્જિત્વા વુટ્ઠાય ‘‘ઉપરિમકાયતો અગ્ગિજાલા વુટ્ઠાતૂ’’તિ આવજ્જિત્વા પરિકમ્મં કત્વા અનન્તરં અભિઞ્ઞાઞાણેન ‘‘ઉપરિમકાયતો અગ્ગિજાલા વુટ્ઠાતૂ’’તિ અધિટ્ઠિતે સહ અધિટ્ઠાના ઉપરિમકાયતો અગ્ગિજાલા વુટ્ઠાતિ. સા હિ ઇધ રાસટ્ઠેન ખન્ધોતિ વુત્તા. હેટ્ઠિમકાયતોતિ નાભિતો હેટ્ઠા સરીરતો. ઉદકધારા પવત્તતીતિ આપોકસિણારમ્મણં પાદકજ્ઝાનં સમાપજ્જિત્વા વુટ્ઠાય ‘‘હેટ્ઠિમકાયતો ઉદકધારા વુટ્ઠાતૂ’’તિ આવજ્જિત્વા પરિકમ્મં કત્વા અનન્તરં અભિઞ્ઞાઞાણેન ‘‘હેટ્ઠિમકાયતો ઉદકધારા વુટ્ઠાતૂ’’તિ અધિટ્ઠિતે સહ અધિટ્ઠાના હેટ્ઠિમકાયતો ઉદકધારા વુટ્ઠાતિ. ઉભયત્થાપિ અબ્બોચ્છેદવસેન પવત્તતીતિ વુત્તં. અધિટ્ઠાનસ્સ આવજ્જનસ્સ ચ અન્તરે દ્વે ભવઙ્ગચિત્તાનિ વત્તન્તિ. તસ્માયેવ યુગલા હુત્વા અગ્ગિક્ખન્ધઉદકધારા પવત્તન્તિ, અન્તરં ન પઞ્ઞાયતિ. અઞ્ઞેસં પન ભવઙ્ગપરિચ્છેદો નત્થિ. પુરત્થિમકાયતોતિ અભિમુખપસ્સતો. પચ્છિમકાયતોતિ પિટ્ઠિપસ્સતો. દક્ખિણઅક્ખિતો વામઅક્ખિતોતિઆદિ સમાસપાઠોયેવ, ન અઞ્ઞો. દક્ખિણનાસિકાસોતતો વામનાસિકાસોતતોતિ પાઠો સુન્દરો. રસ્સં કત્વાપિ પઠન્તિ. અંસકૂટતોતિ એત્થ અબ્ભુગ્ગતટ્ઠેન કૂટો વિયાતિ કૂટો, અંસોયેવ કૂટો અંસકૂટો. અઙ્ગુલઙ્ગુલેહીતિ અઙ્ગુલીહિ અઙ્ગુલીહિ. અઙ્ગુલન્તરિકાહીતિ અઙ્ગુલીનં અન્તરિકાહિ. એકેકલોમતો અગ્ગિક્ખન્ધો પવત્તતિ, એકેકલોમતો ઉદકધારા પવત્તતીતિ ઉભયત્થાપિ આમેડિતવચનેન સબ્બલોમાનં પરિયાદિન્નત્તા એકેકલોમતોવ અગ્ગિક્ખન્ધઉદકધારા યુગલા યુગલા હુત્વા પવત્તન્તીતિ વુત્તં હોતિ. લોમકૂપતો લોમકૂપતો અગ્ગિક્ખન્ધો પવત્તતિ, લોમકૂપતો લોમકૂપતો ઉદકધારા પવત્તતીતિ એત્થાપિ એસેવ નયો. કેસુચિ પોત્થકેસુ ‘‘એકેકલોમતો અગ્ગિક્ખન્ધો પવત્તતિ. લોમકૂપતો લોમકૂપતો ઉદકધારા પવત્તતિ, લોમકૂપતો લોમકૂપતો અગ્ગિક્ખન્ધો પવત્તતિ, એકેકલોમતો ઉદકધારા પવત્તતી’’તિ લિખિતં. તમ્પિ યુજ્જતિયેવ. પાટિહીરસ્સ અતિસુખુમત્તદીપનતો પન પુરિમપાઠોયેવ સુન્દરતરો.

ઇદાનિ છન્નં વણ્ણાનન્તિ કો સમ્બન્ધો? હેટ્ઠા ‘‘ઉપરિમકાયતો’’તિઆદીહિ અનેકેહિ સરીરાવયવા વુત્તા. તેન સરીરાવયવસમ્બન્ધો પવત્તતીતિ વચનસમ્બન્ધેન ચ યમકપાટિહીરાધિકારેન ચ છન્નં વણ્ણાનં સરીરાવયવભૂતાનં રસ્મિયો યમકા હુત્વા પવત્તન્તીતિ વુત્તં હોતિ. સામિવચનસમ્બન્ધેન ચ અવસ્સં ‘‘રસ્મિયો’’તિ પાઠસેસો ઇચ્છિતબ્બોયેવ. નીલાનન્તિ ઉમાપુપ્ફવણ્ણાનં. પીતકાનન્તિ કણિકારપુપ્ફવણ્ણાનં. લોહિતકાનન્તિ ઇન્દગોપકવણ્ણાનં. ઓદાતાનન્તિ ઓસધિતારકવણ્ણાનં. મઞ્જિટ્ઠાનન્તિ મન્દરત્તવણ્ણાનં. પભસ્સરાનન્તિ પભાસનપકતિકાનં પભસ્સરવણ્ણાનં. પભસ્સરવણ્ણે વિસું અવિજ્જમાનેપિ વુત્તેસુ પઞ્ચસુ વણ્ણેસુ યે યે પભા સમુજ્જલા, તે તે પભસ્સરા. તથા હિ તથાગતસ્સ યમકપાટિહીરં કરોન્તસ્સ યમકપાટિહીરઞાણબલેનેવ કેસમસ્સૂનઞ્ચેવ અક્ખીનઞ્ચ નીલટ્ઠાનેહિ નીલરસ્મિયો નિક્ખમન્તિ, યાસં વસેન ગગનતલં અઞ્જનચુણ્ણસમોકિણ્ણં વિય ઉમાપુપ્ફનીલુપ્પલદલસઞ્છન્નં વિય વીતિપતન્તમણિતાલવણ્ટં વિય પસારિતમેચકપટં વિય ચ હોતિ. છવિતો ચેવ અક્ખીનઞ્ચ પીતકટ્ઠાનેહિ પીતરસ્મિયો નિક્ખમન્તિ, યાસં વસેન દિસાભાગા સુવણ્ણરસનિસિઞ્ચમાના વિય સુવણ્ણપટપસારિતા વિય કુઙ્કુમચુણ્ણકણિકારપુપ્ફસમ્પરિકિણ્ણા વિય ચ વિરોચન્તિ. મંસલોહિતેહિ ચેવ અક્ખીનઞ્ચ રત્તટ્ઠાનેહિ લોહિતરસ્મિયો નિક્ખમન્તિ, યાસં વસેન દિસાભાગા ચિનપિટ્ઠચુણ્ણરઞ્જિતા વિય સુપક્કલાખારસનિસિઞ્ચમાના વિય રત્તકમ્બલપરિક્ખિત્તા વિય જયસુમનપાલિભદ્દકબન્ધુજીવકકુસુમસમ્પરિકિણ્ણા વિય ચ વિરોચન્તિ. અટ્ઠીહિ ચેવ દન્તેહિ ચ અક્ખીનઞ્ચ સેતટ્ઠાનેહિ ઓદાતરસ્મિયો નિક્ખમન્તિ, યાસં વસેન દિસાભાગા રજતકુટેહિ આસિઞ્ચમાનખીરધારાસમ્પરિકિણ્ણા વિય પસારિતરજતપટ્ટવિતાના વિય વીતિપતન્તરજતતાલવણ્ટા વિય કુન્દકુમુદસિન્દુવારસુમનમલ્લિકાદિકુસુમસઞ્છન્ના વિય ચ વિરોચન્તિ. હત્થતલપાદતલાદીહિ મન્દરત્તટ્ઠાનેહિ મઞ્જિટ્ઠરસ્મિયો નિક્ખમન્તિ, યાસં વસેન દિસાભાગા પવાળજાલપરિક્ખિત્તા વિય રત્તકુરવકકુસુમસમોકિણ્ણા વિય ચ વિરોચન્તિ. ઉણ્ણાનખાદીહિ પભસ્સરટ્ઠાનેહિ પભસ્સરરસ્મિયો નિક્ખમન્તિ, યાસં વસેન દિસાભાગા ઓસધિતારકપુઞ્જપુણ્ણા વિય વિજ્જુપટલાદિપરિપુણ્ણા વિય ચ વિરોચન્તિ.

ભગવા ચઙ્કમતીતિઆદિ ‘‘ભગવતો ચ નિમ્મિતાનઞ્ચ નાનાઇરિયાપથકરણં યમકપાટિહીરેનેવ હોતી’’તિ દસ્સનત્થં વુત્તં. તેસઞ્હિ નિમ્મિતાનં ઇરિયાપથા યુગલાવ હુત્વા વત્તન્તિ. યદિ નિમ્મિતા બહુકા હોન્તિ, ‘‘નિમ્મિતો’’તિઆદિ કસ્મા એકવચનં કતન્તિ ચે? નિમ્મિતેસુપિ એકેકસ્સ નાનાઇરિયાપથભાવદસ્સનત્થં. બહુવચનેન હિ વુત્તે સબ્બેપિ નિમ્મિતા સકિં એકેકઇરિયાપથિકા વિય હોન્તિ. એકવચનેન પન વુત્તે નિમ્મિતેસુ એકેકો નાનાઇરિયાપથિકોતિ ઞાયતિ. તસ્મા એકવચનનિદ્દેસો કતો. ચૂળપન્થકત્થેરોપિ તાવ નાનાઇરિયાપથિકભિક્ખૂનં સહસ્સં માપેસિ, કિં પન ભગવા યમકપાટિહીરે બહૂ નિમ્મિતે ન કરિસ્સતિ. ચૂળપન્થકત્થેરં મુઞ્ચિત્વા અઞ્ઞેસં સાવકાનં એકાવજ્જનેન નાનાઇરિયપથિકાનં નાનારૂપાનઞ્ચ નિમ્માનં ન ઇજ્ઝતિ. અનિયમેત્વા હિ નિમ્મિતા ઇદ્ધિમતા સદિસાવ હોન્તિ. ઠાનનિસજ્જાદીસુ વા ભાસિતતુણ્હીભાવાદીસુ વા યં યં ઇદ્ધિમા કરોતિ, તં તદેવ કરોન્તિ, વિસદિસકરણં નાનાકિરિયાકરણઞ્ચ ‘‘એત્તકા ઈદિસા હોન્તુ, એત્તકા ઇમં નામ કરોન્તૂ’’તિ વિસું વિસું આવજ્જિત્વા અધિટ્ઠાનેન ઇજ્ઝતિ. તથાગતસ્સ પન એકાવજ્જનાધિટ્ઠાનેનેવ નાનપ્પકારનિમ્માનં ઇજ્ઝતિ. એવમેવ અગ્ગિક્ખન્ધઉદકધારાનિમ્માને ચ નાનાવણ્ણનિમ્માને ચ વેદિતબ્બં. તત્થ ભગવા ચઙ્કમતીતિ આકાસે વા પથવિયં વા ચઙ્કમતિ. નિમ્મિતોતિ ઇદ્ધિયા માપિતબુદ્ધરૂપં. તિટ્ઠતિ વાતિઆદીનિપિ આકાસે વા પથવિયં વા. કપ્પેતીતિ કરોતિ. ભગવા તિટ્ઠતીતિઆદીસુપિ એસેવ નયોતિ.

યમકપાટિહીરઞાણનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.