૧૬. ગોચરનાનત્તઞાણનિદ્દેસવણ્ણના

૬૭. ગોચરનાનત્તઞાણનિદ્દેસે રૂપે બહિદ્ધા વવત્થેતીતિ અજ્ઝત્તતો બહિદ્ધાભૂતે રૂપાયતનધમ્મે વવત્થપેતીતિ અત્થો. અવિજ્જાસમ્ભૂતાતિઆદિ અત્તભાવપરિયાપન્નકમ્મજરૂપત્તા વુત્તં. આહારોપિ હિ કમ્મજરૂપસ્સ ઉપત્થમ્ભકપચ્ચયો હોતિ. સદ્દસ્સ પન ઉતુચિત્તસમુટ્ઠાનત્તા અવિજ્જાસમ્ભૂતાદિચતુક્કં ન વુત્તં. ફોટ્ઠબ્બાનં સયં મહાભૂતત્તા ‘‘ચતુન્નં મહાભૂતાનં ઉપાદાયા’’તિ ન વુત્તં. ધમ્માતિ ચેત્થ ભવઙ્ગમનોસમ્પયુત્તા તયો અરૂપિનો ખન્ધા, ધમ્માયતનપરિયાપન્નાનિ સુખુમરૂપાનિ ચ કમ્મસમુટ્ઠાનાનિ, સબ્બાનિપિ રૂપાદીનિ ચ. અપિચ યાનિ યાનિ યેન યેન સમુટ્ઠહન્તિ, તાનિ તાનિ તેન તેન વેદિતબ્બાનિ. ઇતરથા હિ સકસન્તાનપરિયાપન્નાપિ રૂપાદયો ધમ્મા સબ્બે ન સઙ્ગણ્હેય્યું. યસ્મા અનિન્દ્રિયબદ્ધરૂપાદયોપિ વિપસ્સનૂપગા, તસ્મા તેસં કમ્મસમ્ભૂતપદેન સઙ્ગહો વેદિતબ્બો. તેપિ હિ સબ્બસત્તસાધારણકમ્મપચ્ચયઉતુસમુટ્ઠાના. અઞ્ઞે પન ‘‘અનિન્દ્રિયબદ્ધા રૂપાદયો અવિપસ્સનૂપગા’’તિ વદન્તિ. તં પન –

‘‘સબ્બે સઙ્ખારા અનિચ્ચાતિ, યદા પઞ્ઞાય પસ્સતિ;

અથ નિબ્બિન્દતિ દુક્ખે, એસ મગ્ગો વિસુદ્ધિયા’’તિ. (ધ. પ. ૨૭૭) –

આદિકાય પાળિયા વિરુજ્ઝતિ. વુત્તઞ્ચ વિસુદ્ધિમગ્ગે – ‘‘ઇધેકચ્ચો આદિતોવ અજ્ઝત્તસઙ્ખારે અભિનિવિસિત્વા વિપસ્સતિ, યસ્મા પન ન સુદ્ધઅજ્ઝત્તદસ્સનમત્તેનેવ મગ્ગવુટ્ઠાનં હોતિ, બહિદ્ધાપિ દટ્ઠબ્બમેવ, તસ્મા પરસ્સ ખન્ધેપિ અનુપાદિન્નસઙ્ખારેપિ અનિચ્ચં દુક્ખમનત્તાતિ વિપસ્સતી’’તિ (વિસુદ્ધિ. ૨.૭૮૪). તસ્મા પરેસં ચક્ખાદિવવત્થાનમ્પિ અનિન્દ્રિયબદ્ધરૂપાદિવવત્થાનમ્પિ ઇચ્છિતબ્બમેવ, તસ્મા તેભૂમકસઙ્ખારા અવિપસ્સનૂપગા નામ નત્થિ.

ગોચરનાનત્તઞાણનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.