૪. અગ્ગિસુત્તવણ્ણના

૯૩. ચતુત્થે અનુદહનટ્ઠેન અગ્ગિ, રાગો એવ અગ્ગિ રાગગ્ગિ. રાગો હિ ઉપ્પજ્જમાનો સત્તે અનુદહતિ ઝાપેતિ, તસ્મા ‘‘અગ્ગી’’તિ વુચ્ચતિ. ઇતરેસુપિ દ્વીસુ એસેવ નયો. તત્થ યથા અગ્ગિ યદેવ ઇન્ધનં નિસ્સાય ઉપ્પજ્જતિ, તં નિદહતિ, મહાપરિળાહો ચ હોતિ, એવમિમેપિ રાગાદયો યસ્મિં સન્તાને સયં ઉપ્પન્ના, તં નિદહન્તિ, મહાપરિળાહા ચ હોન્તિ દુન્નિબ્બાપયા. તેસુ રાગપરિળાહેન સન્તત્તહદયાનં ઇચ્છિતાલાભદુક્ખેન મરણપ્પત્તાનં સત્તાનં પમાણં નત્થિ. અયં તાવ રાગસ્સ અનુદહનતા. દોસસ્સ પન અનુદહનતાય વિસેસતો મનોપદોસિકા દેવા, મોહસ્સ અનુદહનતાય ખિડ્ડાપદોસિકા દેવા ચ નિદસ્સનં. મોહવસેન હિ તેસં સતિસમ્મોસો હોતિ, તસ્મા ખિડ્ડાવસેન આહારવેલં અતિવત્તેન્તા કાલં કરોન્તિ. અયં તાવ રાગાદીનં દિટ્ઠધમ્મિકો અનુદહનભાવો. સમ્પરાયિકો પન નિરયાદીસુ નિબ્બત્તાપનવસેન ઘોરતરો દુરધિવાસો ચ. અયઞ્ચ અત્થો આદિત્તપરિયાયેન વિભાવેતબ્બો.

ગાથાસુ કામેસુ મુચ્છિતેતિ વત્થુકામેસુ પાતબ્યતાવસેન મુચ્છં બાલ્યં પમાદં મિચ્છાચારં આપન્ને. બ્યાપન્નેતિ બ્યાપન્નચિત્તે દહતીતિ સમ્બન્ધો. નરે પાણાતિપાતિનોતિ ઇદં દોસગ્ગિસ્સ. અરિયધમ્મે અકોવિદેતિ યે ખન્ધાયતનાદીસુ સબ્બેન સબ્બં ઉગ્ગહપરિપુચ્છાય મનસિકારરહિતા અરિયધમ્મસ્સ અકુસલા, તે સમ્મોહેન અભિભૂતા વિસેસેન સમ્મૂળ્હા નામાતિ વુત્તા. એતે અગ્ગી અજાનન્તાતિ ‘‘એતે રાગગ્ગિઆદયો ઇધ ચેવ સમ્પરાયે ચ અનુદહન્તી’’તિ અજાનન્તા પરિઞ્ઞાભિસમયવસેન પહાનાભિસમયવસેન ચ અપ્પટિવિજ્ઝન્તા. સક્કાયાભિરતાતિ સક્કાયે ઉપાદાનક્ખન્ધપઞ્ચકે તણ્હાદિટ્ઠિમાનનન્દનાભિરતા. વડ્ઢયન્તીતિ પુનપ્પુનં ઉપ્પજ્જનેન વડ્ઢયન્તિ આચિનન્તિ. નિરયન્તિ અટ્ઠવિધં મહાનિરયં, સોળસવિધં ઉસ્સદનિરયન્તિ સબ્બમ્પિ નિરયં. તિરચ્છાનઞ્ચ યોનિયોતિ તિરચ્છાનયોનિયો ચ. અસુરન્તિ અસુરકાયં પેત્તિવિસયઞ્ચ વડ્ઢયન્તીતિ સમ્બન્ધો.

એત્તાવતા રાગગ્ગિઆદીનં ઇધ ચેવ સમ્પરાયે ચ અનુદહનભાવદસ્સનમુખેન વટ્ટં દસ્સેત્વા ઇદાનિ નેસં નિબ્બાપનેન વિવટ્ટં દસ્સેતું ‘‘યે ચ રત્તિન્દિવા’’તિઆદિ વુત્તં. તત્થ યુત્તાતિ ભાવનાનુયોગવસેન યુત્તા. કત્થ? સમ્માસમ્બુદ્ધસાસને. તેન અઞ્ઞસાસને રાગગ્ગિઆદીનં નિબ્બાપનાભાવં દસ્સેતિ. તથા હિ અનઞ્ઞસાધારણં તેસં નિબ્બાપનવિધિં અસુભકમ્મટ્ઠાનં સઙ્ખેપેનેવ દસ્સેન્તો –

‘‘તે નિબ્બાપેન્તિ રાગગ્ગિં, નિચ્ચં અસુભસઞ્ઞિનો;

દોસગ્ગિં પન મેત્તાય, નિબ્બાપેન્તિ નરુત્તમા;

મોહગ્ગિં પન પઞ્ઞાય, યાયં નિબ્બેધગામિની’’તિ. –

આહ. તત્થ અસુભસઞ્ઞિનોતિ દ્વત્તિંસાકારવસેન ચેવ ઉદ્ધુમાતકાદિવસેન ચ અસુભભાવનાનુયોગેન અસુભસઞ્ઞિનો. મેત્તાયાતિ ‘‘સો મેત્તાસહગતેન ચેતસા એકં દિસં ફરિત્વા વિહરતી’’તિ (અ. નિ. ૩.૬૪, ૬૬) વુત્તાય મેત્તાભાવનાય. એત્થ ચ અસુભજ્ઝાનઞ્ચ પાદકં કત્વા નિબ્બત્તિતઅનાગામિમગ્ગેન રાગગ્ગિદોસગ્ગીનં નિબ્બાપનં વેદિતબ્બં. પઞ્ઞાયાતિ વિપસ્સનાપઞ્ઞાસહિતાય મગ્ગપઞ્ઞાય. તેનેવાહ ‘‘યાયં નિબ્બેધગામિની’’તિ. સા હિ કિલેસક્ખન્ધં વિનિવિજ્ઝન્તી ગચ્છતિ પવત્તતીતિ નિબ્બેધગામિનીતિ વુચ્ચતિ. અસેસં પરિનિબ્બન્તીતિ અરહત્તમગ્ગેન અસેસં રાગગ્ગિઆદિં નિબ્બાપેત્વા સઉપાદિસેસાય નિબ્બાનધાતુયા ઠિતા પઞ્ઞાવેપુલ્લપ્પત્તિયા નિપકા પુબ્બેવ સમ્મપ્પધાનેન સબ્બસો કોસજ્જસ્સ સુપ્પહીનત્તા ફલસમાપત્તિસમાપજ્જનેન અકિલાસુભાવેન ચ રત્તિન્દિવમતન્દિતા ચરિમકચિત્તનિરોધેન અનુપાદિસેસાય નિબ્બાનધાતુયા અસેસં પરિનિબ્બન્તિ. તતો ચ અસેસં નિસ્સેસં વટ્ટદુક્ખં અચ્ચગું અતિક્કમંસુ.

એવં યે રાગગ્ગિઆદિકે નિબ્બાપેન્તિ, તેસં અનુપાદિસેસનિબ્બાનેન નિબ્બુતિં દસ્સેત્વા ઇદાનિ પટિવિદ્ધગુણેહિ થોમેન્તો ઓસાનગાથમાહ. તત્થ અરિયદ્દસાતિ અરિયેહિ બુદ્ધાદીહિ પસ્સિતબ્બં કિલેસેહિ વા આરકત્તા અરિયં નિબ્બાનં, અરિયં ચતુસચ્ચમેવ વા દિટ્ઠવન્તોતિ અરિયદ્દસા. વેદસ્સ મગ્ગઞાણસ્સ, તેન વા વેદેન સંસારસ્સ પરિયોસાનં ગતાતિ વેદગુનો. સમ્મદઞ્ઞાયાતિ સમ્મદેવ સબ્બં આજાનિતબ્બં કુસલાદિં ખન્ધાદિઞ્ચ જાનિત્વા. સેસં વુત્તનયમેવ.

ચતુત્થસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.