૩. સઙ્ઘાટિકણ્ણસુત્તવણ્ણના

૯૨. તતિયે સઙ્ઘાટિકણ્ણેતિ ચીવરકોટિયં. ગહેત્વાતિ પરામસિત્વા. અનુબન્ધો અસ્સાતિ અનુગતો ભવેય્ય. ઇદં વુત્તં હોતિ – ‘‘ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો ભિક્ખુ અત્તનો હત્થેન મયા પારુતસ્સ સુગતમહાચીવરસ્સ કણ્ણે પરામસન્તો વિય મં અનુગચ્છેય્ય, એવં મય્હં આસન્નતરો હુત્વા વિહરેય્યા’’તિ. પાદે પાદં નિક્ખિપન્તોતિ ગચ્છન્તસ્સ મમ પાદે પાદં નિક્ખિત્તટ્ઠાને પાદુદ્ધારણાનન્તરં અત્તનો પાદં નિક્ખિપન્તો. ઉભયેનાપિ ‘‘ઠાનગમનાદીસુ અવિજહન્તો સબ્બકાલં મય્હં સમીપે એવ વિહરેય્ય ચેપી’’તિ દસ્સેતિ. સો આરકાવ મય્હં, અહઞ્ચ તસ્સાતિ સો ભિક્ખુ મયા વુત્તં પટિપદં અપૂરેન્તો મમ દૂરેયેવ, અહઞ્ચ તસ્સ દૂરેયેવ. એતેન મંસચક્ખુના તથાગતદસ્સનં રૂપકાયસમોધાનઞ્ચ અકારણં, ઞાણચક્ખુનાવ દસ્સનં ધમ્મકાયસમોધાનમેવ ચ પમાણન્તિ દસ્સેતિ. તેનેવાહ ‘‘ધમ્મઞ્હિ સો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ન પસ્સતિ, ધમ્મં અપસ્સન્તો ન મં પસ્સતી’’તિ. તત્થ ધમ્મો નામ નવવિધો લોકુત્તરધમ્મો. સો ચ અભિજ્ઝાદીહિ દૂસિતચિત્તેન ન સક્કા પસ્સિતું, તસ્મા ધમ્મસ્સ અદસ્સનતો ધમ્મકાયઞ્ચ ન પસ્સતીતિ. તથા હિ વુત્તં –

‘‘કિં તે, વક્કલિ, ઇમિના પૂતિકાયેન દિટ્ઠેન? યો ખો, વક્કલિ, ધમ્મં પસ્સતિ સો મં પસ્સતિ; યો મં પસ્સતિ, સો ધમ્મં પસ્સતી’’તિ (સં. નિ. ૩.૮૭).

‘‘ધમ્મભૂતો બ્રહ્મભૂતો’’તિ (મ. નિ. ૧.૨૦૩; પટિ. મ. ૩.૫) ચ.

‘‘ધમ્મકાયો ઇતિપિ, બ્રહ્મકાયો ઇતિપી’’તિ (દી. નિ. ૩.૧૧૮) ચ આદિ.

યોજનસતેતિ યોજનસતે પદેસે, યોજનસતમત્થકેતિ અત્થો. સેસં વુત્તવિપરિયાયેન વેદિતબ્બં. અરિયમગ્ગાધિગમવસેન ચસ્સ અનભિજ્ઝાલુઆદિભાવો દટ્ઠબ્બો.

ગાથાસુ મહિચ્છોતિ કામેસુ તિબ્બસારાગતાય મહાઇચ્છો. વિઘાતવાતિ પદુટ્ઠમનસઙ્કપ્પતાય સત્તેસુ આઘાતવસેન મહિચ્છતાય ઇચ્છિતાલાભેન ચ વિઘાતવા. એજાનુગોતિ એજાસઙ્ખાતાય તણ્હાય દાસો વિય હુત્વા તં અનુગચ્છન્તો. રાગાદિકિલેસપરિળાહાભિભવેન અનિબ્બુતો. રૂપાદિવિસયાનં અભિકઙ્ખનેન ગિદ્ધો. પસ્સ યાવઞ્ચ આરકાતિ અનેજસ્સ નિબ્બુતસ્સ વીતગેધસ્સ સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ ઓકાસવસેન સમીપેપિ સમાનો મહિચ્છો વિઘાતવા એજાનુગો અનિબ્બુતો ગિદ્ધો બાલપુથુજ્જનો ધમ્મસભાવતો યત્તકં દૂરે, તસ્સ સો દૂરભાવો પસ્સ, વત્તુમ્પિ ન સુકરન્તિ અત્થો. વુત્તઞ્હેતં –

‘‘નભઞ્ચ દૂરે પથવી ચ દૂરે,

પારં સમુદ્દસ્સ તથાહુ દૂરે;

તતો હવે દૂરતરં વદન્તિ,

સતઞ્ચ ધમ્મો અસતઞ્ચ રાજા’’તિ. (અ. નિ. ૪.૪૭; જા. ૨.૨૧.૪૧૪);

ધમ્મમભિઞ્ઞાયાતિ ચતુસચ્ચધમ્મં અભિઞ્ઞાય અઞ્ઞાય ઞાતતીરણપરિઞ્ઞાહિ યથારહં પુબ્બભાગે જાનિત્વા. ધમ્મમઞ્ઞાયાતિ તમેવ ધમ્મં અપરભાગે મગ્ગઞાણેન પરિઞ્ઞાદિવસેન યથામરિયાદં જાનિત્વા. પણ્ડિતોતિ પટિવેધબાહુસચ્ચેન પણ્ડિતો. રહદોવ નિવાતે ચાતિ નિવાતટ્ઠાને રહદો વિય અનેજો કિલેસચલનરહિતો ઉપસમ્મતિ, યથા સો રહદો નિવાતટ્ઠાને વાતેન અનબ્ભાહતો સન્નિસિન્નોવ હોતિ, એવં અયમ્પિ સબ્બથાપિ પટિપ્પસ્સદ્ધકિલેસો કિલેસચલનરહિતો અરહત્તફલસમાધિના વૂપસમ્મતિ, સબ્બકાલં ઉપસન્તસભાવોવ હોતિ. અનેજોતિ સો એવં અનેજાદિસભાવો અરહા અનેજાદિસભાવસ્સ સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ ઓકાસતો દૂરેપિ સમાનો ધમ્મસભાવતો અદૂરે સન્તિકે એવાતિ.

તતિયસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.