૮. અન્ધકરણસુત્તવણ્ણના

૮૭. અટ્ઠમે અકુસલવિતક્કાતિ અકોસલ્લસમ્ભૂતા વિતક્કા. અન્ધકરણાતિઆદીસુ યસ્સ સયં ઉપ્પજ્જન્તિ, તં યથાભૂતદસ્સનનિવારણેન અન્ધં કરોન્તીતિ અન્ધકરણા. ન પઞ્ઞાચક્ખું કરોન્તીતિ અચક્ખુકરણા. અઞ્ઞાણં કરોન્તીતિ અઞ્ઞાણકરણા. પઞ્ઞાનિરોધિકાતિ કમ્મસ્સકતાપઞ્ઞા, ઝાનપઞ્ઞા, વિપસ્સનાપઞ્ઞાતિ ઇમા તિસ્સો પઞ્ઞા અપ્પવત્તિકરણેન નિરોધેન્તીતિ પઞ્ઞાનિરોધિકા. અનિટ્ઠફલદાયકત્તા દુક્ખસઙ્ખાતસ્સ વિઘાતસ્સ પક્ખે વત્તન્તીતિ વિઘાતપક્ખિકા. કિલેસનિબ્બાનં ન સંવત્તયન્તીતિ અનિબ્બાનસંવત્તનિકા.

કામવિતક્કોતિ કામપટિસંયુત્તો વિતક્કો. સો હિ કિલેસકામસહિતો હુત્વા વત્થુકામેસુ પવત્તતિ. બ્યાપાદપટિસંયુત્તો વિતક્કો બ્યાપાદવિતક્કો. વિહિંસાપટિસંયુત્તો વિતક્કો વિહિંસાવિતક્કો. ઇમે દ્વે ચ સત્તેસુપિ સઙ્ખારેસુપિ ઉપ્પજ્જન્તિ. કામવિતક્કો હિ પિયમનાપે સત્તે વા સઙ્ખારે વા વિતક્કેન્તસ્સ ઉપ્પજ્જતિ, બ્યાપાદવિતક્કો અપ્પિયે અમનાપે સત્તે વા સઙ્ખારે વા કુજ્ઝિત્વા ઓલોકનકાલતો પટ્ઠાય યાવ નાસના ઉપ્પજ્જતિ, વિહિંસાવિતક્કો સઙ્ખારેસુ ન ઉપ્પજ્જતિ, સઙ્ખારા દુક્ખાપેતબ્બા નામ નત્થિ, ‘‘ઇમે સત્તા હઞ્ઞન્તુ વા બજ્ઝન્તુ વા ઉચ્છિજ્જન્તુ વા વિનસ્સન્તુ વા મા વા અહેસુ’’ન્તિ ચિન્તનકાલે પન સત્તેસુ ઉપ્પજ્જતિ.

ઇમેયેવ પન કામસઙ્કપ્પાદયો. અત્થતો હિ કામવિતક્કાદીનં કામસઙ્કપ્પાદીનઞ્ચ નાનાકરણં નત્થિ, તંસમ્પયુત્તા પન સઞ્ઞાદયો કામસઞ્ઞાદયો. કામધાતુઆદીનં પન યસ્મા પાળિયં –

‘‘કામપટિસંયુત્તો તક્કો વિતક્કો…પે… મિચ્છાસઙ્કપ્પો, અયં વુચ્ચતિ કામધાતુ, સબ્બેપિ અકુસલા ધમ્મા કામધાતુ. બ્યાપાદપટિસંયુત્તો તક્કો વિતક્કો…પે… મિચ્છાસઙ્કપ્પો, અયં વુચ્ચતિ બ્યાપાદધાતુ. દસસુ આઘાતવત્થૂસુ ચિત્તસ્સ આઘાતો પટિઘાતો…પે… અનત્તમનતા ચિત્તસ્સ, અયં વુચ્ચતિ બ્યાપાદધાતુ. વિહિંસાપટિસંયુત્તો તક્કો વિતક્કો મિચ્છાસઙ્કપ્પો, અયં વુચ્ચતિ વિહિંસાધાતુ. ઇધેકચ્ચો પાણિના વા લેડ્ડુના વા દણ્ડેન વા સત્થેન વા રજ્જુયા વા અઞ્ઞતરઞ્ઞતરેન સત્તે વિહેઠેતિ, અયં વિહિંસાધાતૂ’’તિ (વિભ. ૧૮૨, ૯૧૦) –

આગતત્તા વિસેસો લબ્ભતિ.

તત્થ દ્વે કથા સબ્બસઙ્ગાહિકા ચ અસમ્ભિન્ના ચ. તત્થ કામધાતુયા ગહિતાય ઇતરા દ્વેપિ ગહિતા નામ હોન્તિ. તતો પન નીહરિત્વા અયં બ્યાપાદધાતુ, અયં વિહિંસાધાતૂતિ દસ્સેતીતિ અયં સબ્બસઙ્ગાહિકા નામ. કામધાતું કથેન્તો પન ભગવા બ્યાપાદધાતું બ્યાપાદધાતુટ્ઠાને, વિહિંસાધાતું વિહિંસાધાતુટ્ઠાને ઠપેત્વાવ અવસેસં કામધાતુ નામાતિ કથેસીતિ અયં અસમ્ભિન્નકથા નામ.

સુક્કપક્ખે વુત્તવિપરિયાયેન અત્થો વેદિતબ્બો. નેક્ખમ્મપટિસંયુત્તો વિતક્કો નેક્ખમ્મવિતક્કો. સો અસુભપુબ્બભાગે કામાવચરો હોતિ, અસુભજ્ઝાને રૂપાવચરો, તં ઝાનં પાદકં કત્વા ઉપ્પન્નમગ્ગફલકાલે લોકુત્તરો. અબ્યાપાદપટિસંયુત્તો વિતક્કો અબ્યાપાદવિતક્કો. સો મેત્તાપુબ્બભાગે કામાવચરો હોતિ, મેત્તાઝાને રૂપાવચરો, તં ઝાનં પાદકં કત્વા ઉપ્પન્નમગ્ગફલકાલે લોકુત્તરો. અવિહિંસાપટિસંયુત્તો વિતક્કો અવિહિંસાવિતક્કો. સો કરુણાપુબ્બભાગે કામાવચરો, કરુણાજ્ઝાને રૂપાવચરો, તં ઝાનં પાદકં કત્વા ઉપ્પન્નમગ્ગફલકાલે લોકુત્તરો. યદા પન અલોભો સીસં હોતિ, તદા ઇતરે દ્વે તદન્વાયિકા હોન્તિ. યદા મેત્તા સીસં હોતિ, તદા ઇતરે દ્વે તદન્વાયિકા હોન્તિ. યદા કરુણા સીસં હોતિ, તદા ઇતરે દ્વે તદન્વાયિકા હોન્તિ.

ઇમેયેવ પન નેક્ખમ્મસઙ્કપ્પાદયો. અત્થતો હિ નેક્ખમ્મવિતક્કાદીનં નેક્ખમ્મસઙ્કપ્પાદીનઞ્ચ નાનાકરણં નત્થિ, તંસમ્પયુત્તા પન સઞ્ઞાદયો નેક્ખમ્મસઞ્ઞાદયો. નેક્ખમ્મધાતુઆદીનં પન યસ્મા પાળિયં –

‘‘નેક્ખમ્મપટિસંયુત્તો તક્કો વિતક્કો સઙ્કપ્પો, અયં વુચ્ચતિ નેક્ખમ્મધાતુ, સબ્બેપિ કુસલા ધમ્મા નેક્ખમ્મધાતુ. અબ્યાપાદપટિસંયુત્તો તક્કો વિતક્કો સઙ્કપ્પો, અયં વુચ્ચતિ અબ્યાપાદધાતુ. યા સત્તેસુ મેત્તિ મેત્તાયના મેત્તાચેતોવિમુત્તિ, અયં વુચ્ચતિ અબ્યાપાદધાતુ. અવિહિંસાપટિસંયુત્તો તક્કો વિતક્કો સઙ્કપ્પો – અયં વુચ્ચતિ અવિહિંસાધાતુ. યા સત્તેસુ કરુણા કરુણાયના કરુણાચેતોવિમુત્તિ – અયં વુચ્ચતિ અવિહિંસાધાતૂ’’તિ. (વિભ. ૧૮૨) –

આગતત્તા વિસેસો લબ્ભતિ. ઇધાપિ સબ્બસઙ્ગાહિકા, અસમ્ભિન્નાતિ દ્વે કથા વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બા. સેસં સુવિઞ્ઞેય્યમેવ.

ગાથાસુ વિતક્કયેતિ વિતક્કેય્ય. નિરાકરેતિ અત્તનો સન્તાનતો નીહરેય્ય વિનોદેય્ય, પજહેય્યાતિ અત્થો. સવે વિતક્કાનિ વિચારિતાનિ, સમેતિ વુટ્ઠીવ રજં સમૂહતન્તિ યથા નામ ગિમ્હાનં પચ્છિમે માસે પથવિયં સમૂહતં સમન્તતો ઉટ્ઠિતં રજં મહતો અકાલમેઘસ્સ વસ્સતો વુટ્ઠિ ઠાનસો વૂપસમેતિ, એવમેવ સો યોગાવચરો વિતક્કાનિ મિચ્છાવિતક્કે ચ વિચારિતાનિ તંસમ્પયુત્તવિચારે ચ સમેતિ વૂપસમેતિ સમુચ્છિન્દતિ. તથાભૂતો ચ વિતક્કૂપસમેન ચેતસા સબ્બેસં મિચ્છાવિતક્કાનં ઉપસમનતો વિતક્કૂપસમેન અરિયમગ્ગચિત્તેન. ઇધેવ દિટ્ઠેવ ધમ્મે, સન્તિપદં નિબ્બાનં, સમજ્ઝગા સમધિગતો હોતીતિ.

અટ્ઠમસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.