૧૦. દેવદત્તસુત્તવણ્ણના

૮૯. દસમે તીહિ, ભિક્ખવે, અસદ્ધમ્મેહિ અભિભૂતોતિ કા ઉપ્પત્તિ? દેવદત્તે હિ અવીચિમહાનિરયં પવિટ્ઠે દેવદત્તપક્ખિયા અઞ્ઞતિત્થિયા ચ ‘‘સમણેન ગોતમેન અભિસપિતો દેવદત્તો પથવિં પવિટ્ઠો’’તિ અબ્ભાચિક્ખિંસુ. તં સુત્વા સાસને અનભિપ્પસન્ના મનુસ્સા ‘‘સિયા નુ ખો એતદેવં, યથા ઇમે ભણન્તી’’તિ આસઙ્કં ઉપ્પાદેસું. તં પવત્તિં ભિક્ખૂ ભગવતો આરોચેસું. અથ ભગવા ‘‘ન, ભિક્ખવે, તથાગતા કસ્સચિ અભિસપં દેન્તિ, તસ્મા ન દેવદત્તો મયા અભિસપિતો, અત્તનો કમ્મેનેવ નિરયં પવિટ્ઠો’’તિ વત્વા તેસં મિચ્છાગાહં પટિસેધેન્તો ઇમાય અટ્ઠુપ્પત્તિયા ઇદં સુત્તં અભાસિ.

તત્થ અસદ્ધમ્મેહીતિ અસતં ધમ્મેહિ, અસન્તેહિ વા ધમ્મેહિ. અતેકિચ્છોતિ બુદ્ધેહિપિ અનિવત્તનીયત્તા અવીચિનિબ્બત્તિયા તિકિચ્છાભાવતો અતેકિચ્છો, અતિકિચ્છનીયોતિ અત્થો. અસન્તગુણસમ્ભાવનાધિપ્પાયેન પવત્તા પાપા ઇચ્છા એતસ્સાતિ પાપિચ્છો, તસ્સ ભાવો પાપિચ્છતા, તાય. ‘‘અહં બુદ્ધો ભવિસ્સામિ, સઙ્ઘં પરિહરિસ્સામી’’તિ તસ્સ ઇચ્છા ઉપ્પન્ના. કોકાલિકાદયો પાપા લામકા મિત્તા એતસ્સાતિ પાપમિત્તો, તસ્સ ભાવો પાપમિત્તતા, તાય. ઉત્તરિકરણીયેતિ ઝાનાભિઞ્ઞાહિ ઉત્તરિકરણીયે અધિગન્તબ્બે મગ્ગફલે અનધિગતે સતિ એવ, તં અનધિગન્ત્વાતિ અત્થો. ઓરમત્તકેનાતિ અપ્પમત્તકેન ઝાનાભિઞ્ઞામત્તેન. વિસેસાધિગમેનાતિ ઉત્તરિમનુસ્સધમ્માધિગમેન. અન્તરાતિ વેમજ્ઝે. વોસાનં આપાદીતિ અકતકિચ્ચોવ સમાનો ‘‘કતકિચ્ચોમ્હી’’તિ મઞ્ઞમાનો સમણધમ્મતો વિગમં આપજ્જિ. ઇતિ ભગવા ઇમિના સુત્તેન વિસેસતો પુથુજ્જનભાવે આદીનવં પકાસેસિ ભારિયો પુથુજ્જનભાવો, યત્ર હિ નામ ઝાનાભિઞ્ઞાપરિયોસાના સમ્પત્તિયો નિબ્બત્તેત્વાપિ અનેકાનત્થાવહં નાનાવિધં દુક્ખહેતું અસન્તગુણસમ્ભાવનં અસપ્પુરિસસંસગ્ગં આલસિયાનુયોગઞ્ચ અવિજહન્તો અવીચિમ્હિ કપ્પટ્ઠિયં અતેકિચ્છં કિબ્બિસં પસવિસ્સતીતિ.

ગાથાસુ માતિ પટિસેધે નિપાતો. જાતૂતિ એકંસેન. કોચીતિ સબ્બસઙ્ગાહકવચનં. લોકસ્મિન્તિ સત્તલોકે. ઇદં વુત્તં હોતિ ‘‘ઇમસ્મિં સત્તલોકે કોચિ પુગ્ગલો એકંસેન પાપિચ્છો મા હોતૂ’’તિ. તદમિનાપિ જાનાથ, પાપિચ્છાનં યથા ગતીતિ પાપિચ્છાનં પુગ્ગલાનં યથા ગતિ યાદિસી નિપ્ફત્તિ, યાદિસો અભિસમ્પરાયો, તં ઇમિનાપિ કારણેન જાનાથાતિ દેવદત્તં નિદસ્સેન્તો એવમાહ. પણ્ડિતોતિ સમઞ્ઞાતોતિ પરિયત્તિબાહુસચ્ચેન પણ્ડિતોતિ ઞાતો. ભાવિતત્તોતિ સમ્મતોતિ ઝાનાભિઞ્ઞાહિ ભાવિતચિત્તોતિ સમ્ભાવિતો. તથા હિ સો પુબ્બે ‘‘મહિદ્ધિકો ગોધિપુત્તો, મહાનુભાવો ગોધિપુત્તો’’તિ ધમ્મસેનાપતિનાપિ પસંસિતો અહોસિ. જલંવ યસસા અટ્ઠા, દેવદત્તોતિ વિસ્સુતોતિ અત્તનો કિત્તિયા પરિવારેન જલન્તો વિય ઓભાસેન્તો વિય ઠિતો દેવદત્તોતિ એવં વિસ્સુતો પાકટો અહોસિ. ‘‘મે સુત્ત’’ન્તિપિ પાઠો, મયા સુતં સુતમત્તં, કતિપાહેનેવ અતથાભૂતત્તા તસ્સ તં પણ્ડિચ્ચાદિ સવનમત્તમેવાતિ અત્થો.

સો સમાનમનુચિણ્ણો, આસજ્જ નં તથાગતન્તિ સો એવંભૂતો દેવદત્તો ‘‘બુદ્ધોપિ સક્યપુત્તો, અહમ્પિ સક્યપુત્તો, બુદ્ધોપિ સમણો, અહમ્પિ સમણો, બુદ્ધોપિ ઇદ્ધિમા, અહમ્પિ ઇદ્ધિમા, બુદ્ધોપિ દિબ્બચક્ખુકો, અહમ્પિ દિબ્બચક્ખુકો, બુદ્ધોપિ દિબ્બસોતકો, અહમ્પિ દિબ્બસોતકો, બુદ્ધોપિ ચેતોપરિયઞાણલાભી, અહમ્પિ ચેતોપરિયઞાણલાભી, બુદ્ધોપિ અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્ને ધમ્મે જાનાતિ, અહમ્પિ તે જાનામી’’તિ અત્તનો પમાણં અજાનિત્વા સમ્માસમ્બુદ્ધં અત્તના સમસમટ્ઠપનેન સમાનં આપજ્જન્તો ‘‘ઇદાનાહં બુદ્ધો ભવિસ્સામિ, ભિક્ખુસઙ્ઘં પરિહરિસ્સામી’’તિ અભિમારપયોજના તથાગતં આસજ્જ આસાદેત્વા વિહેઠેત્વા. ‘‘પમાદમનુજીનો’’તિપિ પઠન્તિ. તસ્સત્થો ‘‘વુત્તનયેન પમાદં આપજ્જન્તો પમાદં નિસ્સાય ભગવતા સદ્ધિં યુગગ્ગાહચિત્તુપ્પાદેન સહેવ ઝાનાભિઞ્ઞાહિ અનુજીનો પરિહીનો’’તિ. અવીચિનિરયં પત્તો, ચતુદ્વારં ભયાનકન્તિ જાલાનં તત્થ ઉપ્પન્નસત્તાનં વા નિરન્તરતાય ‘‘અવીચી’’તિ લદ્ધનામં ચતૂસુ પસ્સેસુ ચતુમહાદ્વારયોગેન ચતુદ્વારં અતિભયાનકં મહાનિરયં પટિસન્ધિગ્ગહણવસેન પત્તો. તથા હિ વુત્તં –

‘‘ચતુક્કણ્ણો ચતુદ્વારો, વિભત્તો ભાગસો મિતો;

અયોપાકારપરિયન્તો, અયસા પટિકુજ્જિતો.

‘‘તસ્સ અયોમયા ભૂમિ, જલિતા તેજસા યુતા;

સમન્તા યોજનસતં, ફરિત્વા તિટ્ઠતિ સબ્બદા’’તિ. (મ. નિ. ૩.૨૫૦; અ. નિ. ૩.૩૬; પે. વ. ૬૯૩-૬૯૪; જા. ૨.૧૯.૮૬-૮૭);

અદુટ્ઠસ્સાતિ અદુટ્ઠચિત્તસ્સ. દુબ્ભેતિ દૂસેય્ય. તમેવ પાપં ફુસતીતિ તમેવ અદુટ્ઠદુબ્ભિં પાપપુગ્ગલં પાપં નિહીનં પાપફલં ફુસતિ પાપુણાતિ અભિભવતિ. ભેસ્માતિ વિપુલભાવેન ગમ્ભીરભાવેન ચ ભિંસાપેન્તો વિય, વિપુલગમ્ભીરોતિ અત્થો. વાદેનાતિ દોસેન. વિહિંસતીતિ બાધતિ આસાદેતિ. વાદો તમ્હિ ન રૂહતીતિ તસ્મિં તથાગતે પરેન આરોપિયમાનો દોસો ન રુહતિ, ન તિટ્ઠતિ, વિસકુમ્ભો વિય સમુદ્દસ્સ, ન તસ્સ વિકારં જનેતીતિ અત્થો.

એવં છહિ ગાથાહિ પાપિચ્છતાદિસમન્નાગતસ્સ નિરયૂપગભાવદસ્સનેન દુક્ખતો અપરિમુત્તતં દસ્સેત્વા ઇદાનિ તપ્પટિપક્ખધમ્મસમન્નાગતસ્સ દુક્ખક્ખયં દસ્સેન્તો ‘‘તાદિસં મિત્ત’’ન્તિ ઓસાનગાથમાહ. તસ્સત્થો – યસ્સ સમ્મા પટિપન્નસ્સ મગ્ગાનુગો પટિપત્તિમગ્ગં અનુગતો સમ્મા પટિપન્નો અપ્પિચ્છતાદિગુણસમન્નાગમેન સકલવટ્ટદુક્ખસ્સ ખયં પરિયોસાનં પાપુણેય્ય. તાદિસં બુદ્ધં વા બુદ્ધસાવકં વા પણ્ડિતો સપ્પઞ્ઞો, અત્તનો મિત્તં કુબ્બેથ તેન મેત્તિકં કરેય્ય, તઞ્ચ સેવેય્ય તમેવ પયિરુપાસેય્યાતિ.

ઇતિ ઇમસ્મિં વગ્ગે છટ્ઠસત્તમસુત્તેસુ વિવટ્ટં કથિતં, ઇતરેસુ વટ્ટવિવટ્ટં કથિતં.

દસમસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

ચતુત્થવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.