૩૭. વઙ્ગીસત્થેરવત્થુ

ચુતિં યો વેદીતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા જેતવને વિહરન્તો વઙ્ગીસત્થેરં આરબ્ભ કથેસિ.

રાજગહે કિરેકો બ્રાહ્મણો વઙ્ગીસો નામ મતમનુસ્સાનં સીસં આકોટેત્વા ‘‘ઇદં નિરયે નિબ્બત્તસ્સ સીસં, ઇદં તિરચ્છાનયોનિયં, ઇદં પેત્તિવિસયે, ઇદં મનુસ્સલોકે, ઇદં દેવલોકે નિબ્બત્તસ્સ સીસ’’ન્તિ જાનાતિ. બ્રાહ્મણા ‘‘સક્કા ઇમં નિસ્સાય લોકં ખાદિતુ’’ન્તિ ચિન્તેત્વા તં દ્વે રત્તવત્થાનિ પરિદહાપેત્વા આદાય જનપદં ચરન્તા મનુસ્સે વદન્તિ ‘‘એસો વઙ્ગીસો નામ બ્રાહ્મણો મતમનુસ્સાનં સીસં આકોટેત્વા નિબ્બત્તટ્ઠાનં જાનાતિ, અત્તનો ઞાતકાનં નિબ્બત્તટ્ઠાનં પુચ્છથા’’તિ. મનુસ્સા યથાબલં દસપિ કહાપણે વીસતિપિ સતમ્પિ દત્વા ઞાતકાનં નિબ્બત્તટ્ઠાનં પુચ્છન્તિ. તે અનુપુબ્બેન સાવત્થિં પત્વા જેતવનસ્સ અવિદૂરે નિવાસં ગણ્હિંસુ. તે ભુત્તપાતરાસા મહાજનં ગન્ધમાલાદિહત્થં ધમ્મસ્સવનાય ગચ્છન્તં દિસ્વા ‘‘કહં ગચ્છથા’’તિ પુચ્છિત્વા ‘‘વિહારં ધમ્મસ્સવનાયા’’તિ વુત્તે ‘‘તત્થ ગન્ત્વા કિં કરિસ્સથ, અમ્હાકં વઙ્ગીસબ્રાહ્મણેન સદિસો નામ નત્થિ, મતમનુસ્સાનં સીસં આકોટેત્વા નિબ્બત્તટ્ઠાનં જાનાતિ, ઞાતકાનં નિબ્બત્તટ્ઠાનં પુચ્છથા’’તિ આહંસુ. તે ‘‘વઙ્ગીસો કિં જાનાતિ, અમ્હાકં સત્થારા સદિસો નામ નત્થી’’તિ વત્વા ઇતરેહિપિ ‘‘વઙ્ગીસસદિસો નત્થી’’તિ વુત્તે કથં વડ્ઢેત્વા ‘‘એથ, દાનિ વો વઙ્ગીસસ્સ વા અમ્હાકં વા સત્થુ જાનનભાવં જાનિસ્સામા’’તિ તે આદાય વિહારં અગમંસુ. સત્થા તેસં આગમનભાવં ઞત્વા નિરયે તિરચ્છાનયોનિયં મનુસ્સલોકે દેવલોકેતિ ચતૂસુ ઠાનેસુ નિબ્બત્તાનં ચત્તારિ સીસાનિ, ખીણાસવસીસઞ્ચાતિ પઞ્ચ સીસાનિ આહરાપેત્વા પટિપાટિયા ઠપેત્વા આગતકાલે વઙ્ગીસં પુચ્છિ – ‘‘ત્વં કિર સીસં આકોટેત્વા મતકાનં નિબ્બત્તટ્ઠાનં જાનાસી’’તિ? ‘‘આમ, જાનામી’’તિ. ‘‘ઇદં કસ્સ સીસ’’ન્તિ? સો તં આકોટેત્વા ‘‘નિરયે નિબ્બત્તસ્સા’’તિ આહ. અથસ્સ સત્થા ‘‘સાધુ સાધૂ’’તિ સાધુકારં દત્વા ઇતરાનિપિ તીણિ સીસાનિ પુચ્છિત્વા તેન અવિરજ્ઝિત્વા વુત્તવુત્તક્ખણે તથેવ તસ્સ સાધુકારં દત્વા પઞ્ચમં સીસં દસ્સેત્વા ‘‘ઇદં કસ્સ સીસ’’ન્તિ પુચ્છિ, સો તમ્પિ આકોટેત્વા નિબ્બત્તટ્ઠાનં ન જાનાતિ.

અથ નં સત્થા ‘‘કિં, વઙ્ગીસ, ન જાનાસી’’તિ વત્વા, ‘‘આમ, ન જાનામી’’તિ વુત્તે ‘‘અહં જાનામી’’તિ આહ. અથ નં વઙ્ગીસો યાચિ ‘‘દેથ મે ઇમં મન્ત’’ન્તિ. ન સક્કા અપબ્બજિતસ્સ દાતુન્તિ. સો ‘‘ઇમસ્મિં મન્તે ગહિતે સકલજમ્બુદીપે અહં જેટ્ઠકો ભવિસ્સામી’’તિ ચિન્તેત્વા તે બ્રાહ્મણે ‘‘તુમ્હે તત્થેવ કતિપાહં વસથ, અહં પબ્બજિસ્સામી’’તિ ઉય્યોજેત્વા સત્થુ સન્તિકે પબ્બજિત્વા લદ્ધૂપસમ્પદો વઙ્ગીસત્થેરો નામ અહોસિ. અથસ્સ સત્થા દ્વત્તિંસાકારકમ્મટ્ઠાનં દત્વા ‘‘મન્તસ્સ પરિકમ્મં સજ્ઝાયાહી’’તિ આહ. સો તં સજ્ઝાયન્તો અન્તરન્તરા બ્રાહ્મણેહિ ‘‘ગહિતો તે મન્તો’’તિ પુચ્છિયમાનો ‘‘આગમેથ તાવ, ગણ્હામી’’તિ વત્વા કતિપાહેનેવ અરહત્તં પત્વા પુન બ્રાહ્મણેહિ પુટ્ઠો ‘‘અભબ્બો દાનાહં, આવુસો, ગન્તુ’’ન્તિ આહ. તં સુત્વા ભિક્ખૂ ‘‘અયં, ભન્તે, અભૂતેન અઞ્ઞં બ્યાકરોતી’’તિ સત્થુ આરોચેસું. સત્થા ‘‘મા, ભિક્ખવે, એવં અવચુત્થ, ઇદાનિ, ભિક્ખવે, મમ પુત્તો ચુતિપટિસન્ધિકુસલો જાતો’’તિ વત્વા ઇમા ગાથા અભાસિ –

૪૧૯. ‘‘ચુતિં યો વેદિ સત્તાનં, ઉપપત્તિઞ્ચ સબ્બસો;

અસત્તં સુગતં બુદ્ધં, તમહં બ્રૂમિ બ્રાહ્મણં.

૪૨૦. ‘‘યસ્સ ગતિં ન જાનન્તિ, દેવા ગન્ધબ્બમાનુસા;

ખીણાસવં અરહન્તં, તમહં બ્રૂમિ બ્રાહ્મણ’’ન્તિ.

તત્થ યો વેદીતિ યો સત્તાનં સબ્બાકારેન ચુતિઞ્ચ પટિસન્ધિઞ્ચ પાકટં કત્વા જાનાતિ, તમહં અલગ્ગતાય અસત્તં, પટિપત્તિયા સુટ્ઠુ ગતત્તા સુગતં, ચતુન્નં સચ્ચાનં બુદ્ધતાય બુદ્ધં બ્રાહ્મણં વદામીતિ અત્થો. યસ્સાતિ યસ્સેતે દેવાદયો ગતિં ન જાનન્તિ, તમહં આસવાનં ખીણતાય ખીણાસવં, કિલેસેહિ આરકત્તા અરહન્તં બ્રાહ્મણં વદામીતિ અત્થો.

દેસનાવસાને બહૂ સોતાપત્તિફલાદીનિ પાપુણિંસૂતિ.

વઙ્ગીસત્થેરવત્થુ સત્તતિંસતિમં.