૧૬. અક્કોસકભારદ્વાજવત્થુ

અક્કોસન્તિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા વેળુવને વિહરન્તો અક્કોસકભારદ્વાજં આરબ્ભ કથેસિ.

તસ્સ હિ ભાતુ ભારદ્વાજસ્સ ધનઞ્જાની નામ બ્રાહ્મણી સોતાપન્ના અહોસિ. સા ખીપિત્વાપિ કાસિત્વાપિ પક્ખલિત્વાપિ ‘‘નમો તસ્સ ભગવતો અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સા’’તિ ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ. સા એકદિવસં બ્રાહ્મણપરિવેસનાય પવત્તમાનાય પક્ખલિત્વા તથેવ મહાસદ્દેન ઉદાનં ઉદાનેસિ. બ્રાહ્મણો કુજ્ઝિત્વા ‘‘એવમેવાયં વસલી યત્થ વા તત્થ વા પક્ખલિત્વા તસ્સ મુણ્ડકસ્સ સમણકસ્સ વણ્ણં ભાસતી’’તિ વત્વા ‘‘ઇદાનિ તે, વસલિ, ગન્ત્વા તસ્સ સત્થુનો વાદં આરોપેસ્સામી’’તિ આહ. અથ નં સા ‘‘ગચ્છ, બ્રાહ્મણ, નાહં તં પસ્સામિ, યો તસ્સ ભગવતો વાદં આરોપેય્ય, અપિ ચ ગન્ત્વા તં ભગવન્તં પઞ્હં પુચ્છસ્સૂ’’તિ આહ. સો સત્થુ સન્તિકં ગન્ત્વા અવન્દિત્વાવ એકમન્તં ઠિતો પઞ્હં પુચ્છન્તો ઇમં ગાથમાહ –

‘‘કિંસુ છેત્વા સુખં સેતિ, કિંસુ છેત્વા ન સોચતિ;

કિસ્સસ્સુ એકધમ્મસ્સ, વધં રોચેસિ ગોતમા’’તિ. (સં. નિ. ૧.૧૮૭);

અથસ્સ પઞ્હં બ્યાકરોન્તો સત્થા ઇમં ગાથમાહ –

‘‘કોધં છેત્વા સુખં સેતિ, કોધં છેત્વા ન સોચતિ;

કોધસ્સ વિસમૂલસ્સ, મધુરગ્ગસ્સ બ્રાહ્મણ;

વધં અરિયા પસંસન્તિ, તઞ્હિ છેત્વા ન સોચતી’’તિ. (સં. નિ. ૧.૧૮૭);

સો સત્થરિ પસીદિત્વા પબ્બજિત્વા અરહત્તં પાપુણિ. અથસ્સ કનિટ્ઠો અક્કોસકભારદ્વાજો ‘‘ભાતા કિર મે પબ્બજિતો’’તિ સુત્વા કુદ્ધો આગન્ત્વા સત્થારં અસબ્ભાહિ ફરુસાહિ વાચાહિ અક્કોસિ. સોપિ સત્થારા અતિથીનં ખાદનીયાદિદાનઓપમ્મેન સઞ્ઞત્તો સત્થરિ પસન્નો પબ્બજિત્વા અરહત્તં પાપુણિ. અપરેપિસ્સ સુન્દરિકભારદ્વાજો બિલિઙ્ગકભારદ્વાજોતિ દ્વે કનિટ્ઠભાતરો સત્થારં અક્કોસન્તાવ સત્થારા વિનીતા પબ્બજિત્વા અરહત્તં પાપુણિંસુ.

અથેકદિવસં ધમ્મસભાયં કથં સમુટ્ઠાપેસું, ‘‘આવુસો, અચ્છરિયા વત બુદ્ધગુણા, ચતૂસુ નામ ભાતિકેસુ અક્કોસન્તેસુ સત્થા કિઞ્ચિ અવત્વા તેસંયેવ પતિટ્ઠા જાતો’’તિ. સત્થા આગન્ત્વા ‘‘કાય નુત્થ, ભિક્ખવે, એતરહિ કથાય સન્નિસિન્ના’’તિ પુચ્છિત્વા ‘‘ઇમાય નામા’’તિ વુત્તે, ‘‘ભિક્ખવે, અહં મમ ખન્તિબલેન સમન્નાગતત્તા દુટ્ઠેસુ અદુસ્સન્તો મહાજનસ્સ પતિટ્ઠા હોમિયેવા’’તિ વત્વા ઇમં ગાથમાહ –

૩૯૯. ‘‘અક્કોસં વધબન્ધઞ્ચ, અદુટ્ઠો યો તિતિક્ખતિ;

ખન્તીબલં બલાનીકં, તમહં બ્રૂમિ બ્રાહ્મણ’’ન્તિ.

તત્થ અદુટ્ઠોતિ એતં દસહિ અક્કોસવત્થૂહિ અક્કોસઞ્ચ પાણિઆદીહિ પોથનઞ્ચ અન્દુબન્ધનાદીહિ બન્ધનઞ્ચ યો અકુદ્ધમાનસો હુત્વા અધિવાસેતિ, ખન્તિબલેન સમન્નાગતત્તા ખન્તિબલં, પુનપ્પુનં ઉપ્પત્તિયા અનીકભૂતેન તેનેવ ખન્તિબલેન સમન્નાગતત્તા બલાનીકં તં એવરૂપં અહં બ્રાહ્મણં વદામીતિ અત્થો.

દેસનાવસાને બહૂ સોતાપત્તિફલાદીનિ પાપુણિંસૂતિ.

અક્કોસકભારદ્વાજવત્થુ સોળસમં.