૬. પઞ્ચગ્ગદાયકબ્રાહ્મણવત્થુ

સબ્બસોતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા જેતવને વિહરન્તો પઞ્ચગ્ગદાયકં નામ બ્રાહ્મણં આરબ્ભ કથેસિ.

સો કિર સસ્સે ખેત્તે ઠિતકાલેયેવ ખેત્તગ્ગં નામ દેતિ, ખલકાલે ખલગ્ગં નામ દેતિ, ખલભણ્ડકાલે ખલભણ્ડગ્ગં નામ દેતિ, ઉક્ખલિકકાલે કુમ્ભગ્ગં નામ દેતિ, પાતિયં વડ્ઢિતકાલે પાતગ્ગં નામ દેતીતિ ઇમાનિ પઞ્ચ અગ્ગદાનાનિ દેતિ, સમ્પત્તસ્સ અદત્વા નામ ન ભુઞ્જતિ. તેનસ્સ પઞ્ચગ્ગદાયકોત્વેવ નામં અહોસિ. સત્થા તસ્સ ચ બ્રાહ્મણિયા ચસ્સ તિણ્ણં ફલાનં ઉપનિસ્સયં દિસ્વા બ્રાહ્મણસ્સ ભોજનવેલાયં ગન્ત્વા દ્વારે અટ્ઠાસિ. સોપિ દ્વારપમુખે અન્તોગેહાભિમુખો નિસીદિત્વા ભુઞ્જતિ, સત્થારં દ્વારે ઠિતં ન પસ્સતિ. બ્રાહ્મણી પન તં પરિવિસમાના સત્થારં દિસ્વા ચિન્તેસિ – ‘‘અયં બ્રાહ્મણો પઞ્ચસુ ઠાનેસુ અગ્ગં દત્વા ભુઞ્જતિ, ઇદાનિ ચ સમણો ગોતમો આગન્ત્વા દ્વારે ઠિતો. સચે બ્રાહ્મણો એતં દિસ્વા અત્તનો ભત્તં હરિત્વા દસ્સતિ, પુનપાહં પચિતું ન સક્ખિસ્સામી’’તિ. સા ‘‘એવં અયં સમણં ગોતમં ન પસ્સિસ્સતી’’તિ સત્થુ પિટ્ઠિં દત્વા તસ્સ પચ્છતો તં પટિચ્છાદેન્તી ઓનમિત્વા પુણ્ણચન્દં પાણિના પટિચ્છાદેન્તી વિય અટ્ઠાસિ. તથા ઠિતા એવ ચ પન ‘‘ગતો નુ ખો નો’’તિ સત્થારં અડ્ઢક્ખિકેન ઓલોકેસિ. સત્થા તત્થેવ અટ્ઠાસિ. બ્રાહ્મણસ્સ પન સવનભયેન ‘‘અતિચ્છથા’’તિ ન વદેતિ, ઓસક્કિત્વા પન સણિકમેવ ‘‘અતિચ્છથા’’તિ આહ. સત્થા ‘‘ન ગમિસ્સામી’’તિ સીસં ચાલેસિ. લોકગરુના બુદ્ધેન ‘‘ન ગમિસ્સામી’’તિ સીસે ચાલિતે સા સન્ધારેતું અસક્કોન્તી મહાહસિતં હસિ. તસ્મિં ખણે સત્થા ગેહાભિમુખં ઓભાસં મુઞ્ચિ. બ્રાહ્મણોપિ પિટ્ઠિં દત્વા નિસિન્નોયેવ બ્રાહ્મણિયા હસિતસદ્દં સુત્વા છબ્બણ્ણાનઞ્ચ રસ્મીનં ઓભાસં ઓલોકેત્વા સત્થારં અદ્દસ. બુદ્ધા હિ નામ ગામે વા અરઞ્ઞે વા હેતુસમ્પન્નાનં અત્તાનં અદસ્સેત્વા ન પક્કમન્તિ. બ્રાહ્મણોપિ સત્થારં દિસ્વા, ‘‘ભોતિ નાસિતોમ્હિ તયા, રાજપુત્તં આગન્ત્વા દ્વારે ઠિતં મય્હં અનાચિક્ખન્તિયા ભારિયં તે કમ્મં કત’’ન્તિ વત્વા અડ્ઢભુત્તં ભોજનપાતિં આદાય સત્થુ સન્તિકં ગન્ત્વા, ‘‘ભો ગોતમ, અહં પઞ્ચસુ ઠાનેસુ અગ્ગં દત્વાવ ભુઞ્જામિ, ઇતો ચ મે મજ્ઝે ભિન્દિત્વા એકોવ ભત્તકોટ્ઠાસો ભુત્તો, એકો કોટ્ઠાસો અવસિટ્ઠો, પટિગ્ગણ્હિસ્સસિ મે ઇદં ભત્ત’’ન્તિ. સત્થા ‘‘ન મે તવ ઉચ્છિટ્ઠભત્તેન અત્થો’’તિ અવત્વા, ‘‘બ્રાહ્મણ, અગ્ગમ્પિ મય્હમેવ અનુચ્છવિકં, મજ્ઝે ભિન્દિત્વા અડ્ઢભુત્તભત્તમ્પિ, ચરિમકભત્તપિણ્ડોપિ મય્હમેવ અનુચ્છવિકો. મયઞ્હિ, બ્રાહ્મણ, પરદત્તૂપજીવિપેતસદિસા’’તિ વત્વા ઇમં ગાથમાહ –

‘‘યદગ્ગતો મજ્ઝતો સેસતો વા,

પિણ્ડં લભેથ પરદત્તૂપજીવી;

નાલં થુતું નોપિ નિપચ્ચવાદી,

તં વાપિ ધીરા મુનિ વેદયન્તી’’તિ. (સુ. નિ. ૨૧૯);

બ્રાહ્મણો તં સુત્વાવ પસન્નચિત્તો હુત્વા ‘‘અહો અચ્છરિયં, દીપસામિકો નામ રાજપુત્તો ‘ન મે તવ ઉચ્છિટ્ઠભત્તેન અત્થો’તિ અવત્વા એવં વક્ખતી’’તિ દ્વારે ઠિતકોવ સત્થારં પઞ્હં પુચ્છિ – ‘‘ભો ગોતમ, તુમ્હે અત્તનો સાવકે ભિક્ખૂતિ વદથ, કિત્તાવતા ભિક્ખુ નામ હોતી’’તિ. સત્થા ‘‘કથંરૂપા નુ ખો ઇમસ્સ ધમ્મદેસના સપ્પાયા’’તિ ઉપધારેન્તો ‘‘ઇમે દ્વેપિ જના કસ્સપબુદ્ધકાલે ‘નામરૂપ’ન્તિ વદન્તાનં કથં સુણિંસુ, નામરૂપં અવિસ્સજ્જિત્વાવ નેસં ધમ્મં દેસેતું વટ્ટતી’’તિ, ‘‘બ્રાહ્મણ, નામે ચ રૂપે ચ અરજ્જન્તો અસજ્જન્તો અસોચન્તો ભિક્ખુ નામ હોતી’’તિ વત્વા ઇમં ગાથમાહ –

૩૬૭. ‘‘સબ્બસો નામરૂપસ્મિં, યસ્સ નત્થિ મમાયિતં;

અસતા ચ ન સોચતિ, સ વે ભિક્ખૂતિ વુચ્ચતી’’તિ.

તત્થ સબ્બસોતિ સબ્બસ્મિમ્પિ વેદનાદીનં ચતુન્નં, રૂપક્ખન્ધસ્સ ચાતિ પઞ્ચન્નં ખન્ધાનં વસેન પવત્તે નામરૂપે. મમાયિતન્તિ યસ્સ અહન્તિ વા મમન્તિ વા ગાહો નત્થિ. અસતા ચ ન સોચતીતિ તસ્મિઞ્ચ નામરૂપે ખયવયં પત્તે ‘‘મમ રૂપં ખીણં…પે… મમ વિઞ્ઞાણં ખીણ’’ન્તિ ન સોચતિ ન વિહઞ્ઞતિ, ‘‘ખયવયધમ્મં મે ખીણ’’ન્તિ પસ્સતિ. સ વેતિ સો એવરૂપો વિજ્જમાનેપિ નામરૂપે મમાયિતરહિતોપિ અસતાપિ તેન અસોચન્તો ભિક્ખૂતિ વુચ્ચતીતિ અત્થો.

દેસનાવસાને ઉભોપિ જયમ્પતિકા અનાગામિફલે પતિટ્ઠહિંસુ, સમ્પત્તાનમ્પિ સાત્થિકા ધમ્મદેસના અહોસીતિ.

પઞ્ચગ્ગદાયકબ્રાહ્મણવત્થુ છટ્ઠં.