૫. વિપક્ખસેવકભિક્ખુવત્થુ

સલાભન્તિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા વેળુવને વિહરન્તો અઞ્ઞતરં વિપક્ખસેવકં ભિક્ખું આરબ્ભ કથેસિ.

તસ્સ કિરેકો દેવદત્તપક્ખિકો ભિક્ખુ સહાયો અહોસિ. સો તં ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં પિણ્ડાય ચરિત્વા કતભત્તકિચ્ચં આગચ્છન્તં દિસ્વા ‘‘કુહિં ગતોસી’’તિ પુચ્છિ. ‘‘અસુકટ્ઠાનં નામ પિણ્ડાય ચરિતુ’’ન્તિ. ‘‘લદ્ધો તે પિણ્ડપાતો’’તિ? ‘‘આમ, લદ્ધો’’તિ. ‘‘ઇધ અમ્હાકં મહાલાભસક્કારો, કતિપાહં ઇધેવ હોહી’’તિ. સો તસ્સ વચનેન કતિપાહં તત્થ વસિત્વા સકટ્ઠાનમેવ અગમાસિ. અથ નં ભિક્ખૂ ‘‘અયં, ભન્તે, દેવદત્તસ્સ ઉપ્પન્નલાભસક્કારં પરિભુઞ્જતિ, દેવદત્તસ્સ પક્ખિકો એસો’’તિ તથાગતસ્સ આરોચેસું. સત્થા તં પક્કોસાપેત્વા ‘‘સચ્ચં કિર ત્વં એવમકાસી’’તિ પુચ્છિ. ‘‘આમ, ભન્તે, અહં તત્થ એકં દહરં નિસ્સાય કતિપાહં વસિં, ન ચ પન દેવદત્તસ્સ લદ્ધિં રોચેમી’’તિ. અથ નં ભગવા ‘‘કિઞ્ચાપિ ત્વં લદ્ધિં ન રોચેસિ, દિટ્ઠદિટ્ઠકાનંયેવ પન લદ્ધિં રોચેન્તો વિય વિચરસિ. ન ત્વં ઇદાનેવ એવં કરોસિ, પુબ્બેપિ એવરૂપોયેવા’’તિ વત્વા ‘‘ઇદાનિ તાવ, ભન્તે, અમ્હેહિ સામં દિટ્ઠો, પુબ્બે પનેસ કેસં લદ્ધિં રોચેન્તો વિય વિચરિ, આચિક્ખથ નો’’તિ ભિક્ખૂહિ યાચિતો અતીતં આહરિત્વા –

‘‘પુરાણચોરાન વચો નિસમ્મ,

મહિળામુખો પોથયમન્વચારી;

સુસઞ્ઞતાનઞ્હિ વચો નિસમ્મ,

ગજુત્તમો સબ્બગુણેસુ અટ્ઠા’’તિ. (જા. ૧.૧.૨૬) –

ઇમં મહિળામુખજાતકં વિત્થારેત્વા, ‘‘ભિક્ખવે, ભિક્ખુના નામ સકલાભેનેવ સન્તુટ્ઠેન ભવિતબ્બં, પરલાભં પત્થેતું ન વટ્ટતિ. પરલાભં પત્થેન્તસ્સ હિ ઝાનવિપસ્સનામગ્ગફલેસુ એકધમ્મોપિ નુપ્પજ્જતિ, સકલાભસન્તુટ્ઠસ્સેવ પન ઝાનાદીનિ ઉપ્પજ્જન્તી’’તિ વત્વા ધમ્મં દેસેન્તો ઇમા ગાથા અભાસિ –

૩૬૫. ‘‘સલાભં નાતિમઞ્ઞેય્ય, નાઞ્ઞેસં પિહયં ચરે;

અઞ્ઞેસં પિહયં ભિક્ખુ, સમાધિં નાધિગચ્છતિ.

૩૬૬. ‘‘અપ્પલાભોપિ ચે ભિક્ખુ, સલાભં નાતિમઞ્ઞતિ;

તં વે દેવા પસંસન્તિ, સુદ્ધાજીવિં અતન્દિત’’ન્તિ.

તત્થ સલાભન્તિ અત્તનો ઉપ્પજ્જનકલાભં. સપદાનચારઞ્હિ પરિવજ્જેત્વા અનેસનાય જીવિકં કપ્પેન્તો સલાભં અતિમઞ્ઞતિ હીળેતિ જિગુચ્છતિ નામ. તસ્મા એવં અકરણેન સલાભં નાતિમઞ્ઞેય્ય. અઞ્ઞેસં પિહયન્તિ અઞ્ઞેસં લાભં પત્થેન્તો ન ચરેય્યાતિ અત્થો. સમાધિં નાધિગચ્છતીતિ અઞ્ઞેસઞ્હિ લાભં પિહયન્તો તેસં ચીવરાદિકરણે ઉસ્સુક્કં આપન્નો ભિક્ખુ અપ્પનાસમાધિં વા ઉપચારસમાધિં વા નાધિગચ્છતિ. સલાભં નાતિમઞ્ઞતીતિ અપ્પલાભોપિ સમાનો ઉચ્ચનીચકુલે પટિપાટિયા સપદાનં ચરન્તો ભિક્ખુ સલાભં નાતિમઞ્ઞતિ નામ. તં વેતિ તં એવરૂપં ભિક્ખું સારજીવિતતાય સુદ્ધાજીવિં જઙ્ઘબલં નિસ્સાય જીવિતકપ્પનેન અકુસીતતાય અતન્દિતં દેવા પસંસન્તિ થોમેન્તીતિ અત્થો.

દેસનાવસાને બહૂ સોતાપત્તિફલાદીનિ પાપુણિંસૂતિ.

વિપક્ખસેવકભિક્ખુવત્થુ પઞ્ચમં.