૮. મારવત્થુ

નિટ્ઠઙ્ગતોતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા જેતવને વિહરન્તો મારં આરબ્ભ કથેસિ.

એકદિવસઞ્હિ વિકાલે સમ્બહુલા થેરા જેતવનવિહારં પવિસિત્વા રાહુલત્થેરસ્સ વસનટ્ઠાનં ગન્ત્વા તં ઉટ્ઠાપેસું. સો અઞ્ઞત્થ વસનટ્ઠાનં અપસ્સન્તો તથાગતસ્સ ગન્ધકુટિયા પમુખે નિપજ્જિ. તદા સો આયસ્મા અરહત્તં પત્તો અવસ્સિકોવ હોતિ. મારો વસવત્તિભવને ઠિતોયેવ તં આયસ્મન્તં ગન્ધકુટિપમુખે નિપન્નં દિસ્વા ચિન્તેસિ – ‘‘સમણસ્સ ગોતમસ્સ રુજનકઅઙ્ગુલી બહિ નિપન્નો, સયં અન્તોગન્ધકુટિયં નિપન્નો, અઙ્ગુલિયા પીળિયમાનાય સયમ્પિ પીળિતો ભવિસ્સતી’’તિ. સો મહન્તં હત્થિરાજવણ્ણં અભિનિમ્મિનિત્વા આગમ્મ સોણ્ડાય થેરસ્સ મત્થકં પરિક્ખિપિત્વા મહન્તેન સદ્દેન કોઞ્ચનાદં રવિ. સત્થા ગન્ધકુટિયં નિસિન્નોવ તસ્સ મારભાવં ઞત્વા, ‘‘માર, તાદિસાનં સતસહસ્સેનાપિ મમ પુત્તસ્સ ભયં ઉપ્પાદેતું ન સક્કા. પુત્તો હિ મે અસન્તાસી વીતતણ્હો મહાવીરિયો મહાપઞ્ઞો’’તિ વત્વા ઇમા ગાથા અભાસિ –

૩૫૧. ‘‘નિટ્ઠઙ્ગતો અસન્તાસી, વીતતણ્હો અનઙ્ગણો;

અચ્છિન્દિ ભવસલ્લાનિ, અન્તિમોયં સમુસ્સયો.

૩૫૨. ‘‘વીતતણ્હો અનાદાનો, નિરુત્તિપદકોવિદો;

અક્ખરાનં સન્નિપાતં, જઞ્ઞા પુબ્બાપરાનિ ચ;

સ વે અન્તિમસારીરો,

મહાપઞ્ઞો મહાપુરિસોતિ વુચ્ચતી’’તિ.

તત્થ નિટ્ઠઙ્ગતોતિ ઇમસ્મિં સાસને પબ્બજિતાનં અરહત્તં નિટ્ઠં નામ, તં ગતો પત્તોતિ અત્થો. અસન્તાસીતિ અબ્ભન્તરે રાગસન્તાસાદીનં અભાવેન અસન્તસનકો. અચ્છિન્દિ ભવસલ્લાનીતિ સબ્બાનિપિ ભવગામીનિ સલ્લાનિ અચ્છિન્દિ. સમુસ્સયોતિ અયં એતસ્સ અન્તિમો દેહો.

અનાદાનોતિ ખન્ધાદીસુ નિગ્ગહણો. નિરુત્તિપદકોવિદોતિ નિરુત્તિયઞ્ચ સેસપદેસુ ચાતિ ચતૂસુપિ પટિસમ્ભિદાસુ છેકોતિ અત્થો. અક્ખરાનં સન્નિપાતં, જઞ્ઞા પુબ્બાપરાનિ ચાતિ અક્ખરાનં સન્નિપાતસઙ્ખાતં અક્ખરપિણ્ડઞ્ચ જાનાતિ, પુબ્બક્ખરેન અપરક્ખરં, અપરક્ખરેન પુબ્બક્ખરઞ્ચ જાનાતિ. પુબ્બક્ખરેન અપરક્ખરં જાનાતિ નામ – આદિમ્હિ પઞ્ઞાયમાને મજ્ઝપરિયોસાનેસુ અપઞ્ઞાયમાનેસુપિ ‘‘ઇમેસં અક્ખરાનં ઇદં મજ્ઝં, ઇદં પરિયોસાન’’ન્તિ જાનાતિ. અપરક્ખરેન પુબ્બક્ખરં જાનાતિ નામ – અન્તે પઞ્ઞાયમાને આદિમજ્ઝેસુ અપઞ્ઞાયમાનેસુ ‘‘ઇમેસં અક્ખરાનં ઇદં મજ્ઝં, અયં આદી’’તિ જાનાતિ. મજ્ઝે પઞ્ઞાયમાનેપિ ‘‘ઇમેસં અક્ખરાનં અયં આદિ, અયં અન્તો’’તિ જાનાતિ. એવં મહાપઞ્ઞો. સ વે અન્તિમસારીરોતિ એસ કોટિયં ઠિતસરીરો, મહન્તાનં અત્થધમ્મનિરુત્તિપટિભાનાનં સીલક્ખન્ધાદીનઞ્ચ પરિગ્ગાહિકાય પઞ્ઞાય સમન્નાગતત્તા મહાપઞ્ઞો, ‘‘વિમુત્તચિત્તત્તા ખ્વાહં, સારિપુત્ત, મહાપુરિસોતિ વદામી’’તિ (સં. નિ. ૫.૩૭૭) વચનતો વિમુત્તચિત્તતાય ચ મહાપુરિસોતિ વુચ્ચતીતિ અત્થો.

દેસનાવસાને બહૂ સોતાપત્તિફલાદીનિ પાપુણિંસુ. મારોપિ પાપિમા ‘‘જાનાતિ મં સમણો ગોતમો’’તિ તત્થેવન્તરધાયીતિ.

મારવત્થુ અટ્ઠમં.