૧૦. સક્કપઞ્હવત્થુ

સબ્બદાનન્તિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા જેતવને વિહરન્તો સક્કં દેવરાજાનં આરબ્ભ કથેસિ.

એકસ્મિઞ્હિ સમયે તાવતિંસદેવલોકે દેવતા સન્નિપતિત્વા ચત્તારો પઞ્હે સમુટ્ઠાપેસું ‘‘કતરં દાનં નુ ખો દાનેસુ, કતરો રસો રસેસુ, કતરા રતિ રતીસુ જેટ્ઠકા, તણ્હક્ખયોવ કસ્મા જેટ્ઠકોતિ વુચ્ચતી’’તિ? તે પઞ્હે એકા દેવતાપિ વિનિચ્છિતું નાસક્ખિ. એકો પન દેવો એકં દેવં, સોપિ અપરન્તિ એવં અઞ્ઞમઞ્ઞં પુચ્છન્તા દસસુ ચક્કવાળસહસ્સેસુ દ્વાદસ સંવચ્છરાનિ વિચરિંસુ. એત્તકેનાપિ કાલેન પઞ્હાનં અત્થં અદિસ્વા દસસહસ્સચક્કવાળદેવતા સન્નિપતિત્વા ચતુન્નં મહારાજાનં સન્તિકં ગન્ત્વા ‘‘કિં, તાતા, મહાદેવતાસન્નિપાતો’’તિ વુત્તે ‘‘ચત્તારો પઞ્હે સમુટ્ઠાપેત્વા વિનિચ્છિતું અસક્કોન્તા તુમ્હાકં સન્તિકં આગતમ્હા’’તિ. ‘‘કિં પઞ્હં નામેતં, તાતા’’તિ. ‘‘દાનરસરતીસુ કતમા દાનરસરતી નુ ખો સેટ્ઠા, તણ્હક્ખયોવ કસ્મા સેટ્ઠો’’તિ ઇમે પઞ્હે વિનિચ્છિતું અસક્કોન્તા આગતમ્હાતિ. તાતા, મયમ્પિ ઇમેસં અત્થે ન જાનામ, અમ્હાકં પન રાજા જનસહસ્સેન ચિન્તિતે અત્થે ચિન્તેત્વા તઙ્ખણેનેવ જાનાતિ, સો અમ્હેહિ પઞ્ઞાય ચ પુઞ્ઞેન ચ વિસિટ્ઠો, એથ, તસ્સ સન્તિકં ગચ્છામાતિ તમેવ દેવગણં આદાય સક્કસ્સ દેવરઞ્ઞો સન્તિકં ગન્ત્વા તેનાપિ ‘‘કિં, તાતા, મહન્તો દેવસન્નિપાતો’’તિ વુત્તે તમત્થં આરોચેસું. ‘‘તાતા, ઇમેસં પઞ્હાનં અત્થં અઞ્ઞોપિ જાનિતું ન સક્કોતિ, બુદ્ધવિસયા હેતે. સત્થા પનેતરહિ કહં વિહરતી’’તિ પુચ્છિત્વા ‘‘જેતવને’’તિ સુત્વા ‘‘એથ, તસ્સ સન્તિકં ગમિસ્સામા’’તિ દેવગણેન સદ્ધિં રત્તિભાગે સકલં જેતવનં ઓભાસેત્વા સત્થારં ઉપસઙ્કમિત્વા વન્દિત્વા એકમન્તં ઠિતો ‘‘કિં, મહારાજ, મહતા દેવસઙ્ઘેન આગતોસી’’તિ વુત્તે, ‘‘ભન્તે, દેવગણેન ઇમે નામ પઞ્હા સમુટ્ઠાપિતા, અઞ્ઞો ઇમેસં અત્થં જાનિતું સમત્થો નામ નત્થિ, ઇમેસં નો અત્થં પકાસેથા’’તિ આહ.

સત્થા ‘‘સાધુ મહારાજ, મયા હિ પારમિયો પૂરેત્વા મહાપરિચ્ચાગે પરિચ્ચજિત્વા તુમ્હાદિસાનં કઙ્ખચ્છેદનત્થમેવ સબ્બઞ્ઞુતઞ્ઞાણં પટિવિદ્ધં, તયા પુચ્છિતપઞ્હેસુ હિ સબ્બદાનાનં ધમ્મદાનં સેટ્ઠં, સબ્બરસાનં ધમ્મરસો સેટ્ઠો, સબ્બરતીનં ધમ્મરતિ સેટ્ઠા, તણ્હક્ખયો પન અરહત્તં સમ્પાપકત્તા સેટ્ઠોયેવા’’તિ વત્વા ઇમં ગાથમાહ –

૩૫૪. ‘‘સબ્બદાનં ધમ્મદાનં જિનાતિ,

સબ્બરસં ધમ્મરસો જિનાતિ;

સબ્બરતિં ધમ્મરતિ જિનાતિ,

તણ્હક્ખયો સબ્બદુક્ખં જિનાતી’’તિ.

તત્થ સબ્બદાનં ધમ્મદાનન્તિ સચેપિ હિ ચક્કવાળગબ્ભે યાવ બ્રહ્મલોકા નિરન્તરં કત્વા સન્નિસિન્નાનં બુદ્ધપચ્ચેકબુદ્ધખીણાસવાનં કદલિગબ્ભસદિસાનિ ચીવરાનિ દદેય્ય, તસ્મિં સમાગમે ચતુપ્પદિકાય ગાથાય કતાનુમોદનાવ સેટ્ઠા. તઞ્હિ દાનં તસ્સા ગાથાય સોળસિં કલં નાગ્ઘતિ. એવં ધમ્મસ્સ દેસનાપિ વાચનમ્પિ સવનમ્પિ મહન્તં. યેન ચ પુગ્ગલેન બહૂનં તં ધમ્મસ્સવનં કારિતં, તસ્સેવ આનિસંસો મહા. તથારૂપાય એવ પરિસાય પણીતપિણ્ડપાતસ્સ પત્તે પૂરેત્વા દિન્નદાનતોપિ સપ્પિતેલાદીનં પત્તે પૂરેત્વા દિન્નભેસજ્જદાનતોપિ મહાવિહારસદિસાનં વિહારાનઞ્ચ લોહપાસાદસદિસાનઞ્ચ પાસાદાનં અનેકાનિ સતસહસ્સાનિ કારેત્વા દિન્નસેનાસનદાનતોપિ અનાથપિણ્ડિકાદીહિ વિહારે આરબ્ભ કતપરિચ્ચાગતોપિ અન્તમસો ચતુપ્પદિકાય ગાથાય અનુમોદનાવસેનાપિ પવત્તિતં ધમ્મદાનમેવ વરં સેટ્ઠં. કિં કારણા? એવરૂપાનિ હિ પુઞ્ઞાનિ કરોન્તા ધમ્મં સુત્વાવ કરોન્તિ, નો અસુત્વા. સચે હિ ઇમે સત્તા ધમ્મં ન સુણેય્યું, ઉળુઙ્કમત્તં યાગુમ્પિ કટચ્છુમત્તં ભત્તમ્પિ ન દદેય્યું. ઇમિના કારણેન સબ્બદાનેહિ ધમ્મદાનમેવ સેટ્ઠં. અપિચ ઠપેત્વા બુદ્ધે ચ પચ્ચેકબુદ્ધે ચ સકલકપ્પં દેવે વસ્સન્તે ઉદકબિન્દૂનિ ગણેતું સમત્થાય પઞ્ઞાય સમન્નાગતા સારિપુત્તાદયોપિ અત્તનો ધમ્મતાય સોતાપત્તિફલાદીનિ અધિગન્તું નાસક્ખિંસુ, અસ્સજિત્થેરાદીહિ કથિતધમ્મં સુત્વા સોતાપત્તિફલં સચ્છિકરિંસુ, સત્થુ ધમ્મદેસનાય સાવકપારમીઞાણં સચ્છિકરિંસુ. ઇમિનાપિ કારણેન, મહારાજ, ધમ્મદાનમેવ સેટ્ઠં. તેન વુત્તં – ‘‘સબ્બદાનં ધમ્મદાનં જિનાતી’’તિ.

સબ્બે પન ગન્ધરસાદયોપિ રસા ઉક્કંસતો દેવતાનં સુધાભોજનરસોપિ સંસારવટ્ટે પાતેત્વા દુક્ખાનુભવનસ્સેવ પચ્ચયો. યો પનેસ સત્તતિંસબોધિપક્ખિયધમ્મસઙ્ખાતો ચ નવલોકુત્તરધમ્મસઙ્ખાતો ચ ધમ્મરસો, અયમેવ સબ્બરસાનં સેટ્ઠો. તેન વુત્તં – ‘‘સબ્બરસં ધમ્મરસો જિનાતી’’તિ. યાપેસા પુત્તરતિધીતુરતિધનરતિઇત્થિરતિનચ્ચગીતવાદિતાદિરતિપભેદા ચ અનેકપ્પભેદા રતી, સાપિ સંસારવટ્ટે પાતેત્વા દુક્ખાનુભવનસ્સેવ પચ્ચયો. યા પનેસા ધમ્મં કથેન્તસ્સ વા સુણન્તસ્સ વા વાચેન્તસ્સ વા અન્તો ઉપ્પજ્જમાના પીતિ ઉદગ્ગભાવં જનેતિ, અસ્સૂનિ પવત્તેતિ, લોમહંસં જનેતિ, સાયં સંસારવટ્ટસ્સ અન્તં કત્વા અરહત્તપરિયોસાના હોતિ. તસ્મા સબ્બરતીનં એવરૂપા ધમ્મરતિયેવ સેટ્ઠા. તેન વુત્તં – ‘‘સબ્બરતિં ધમ્મરતિ જિનાતી’’તિ તણ્હક્ખયો પન તણ્હાય ખયન્તે ઉપ્પન્નં અરહત્તં સકલસ્સપિ વટ્ટદુક્ખસ્સ અભિભવનતો સબ્બસેટ્ઠમેવ. તેન વુત્તં – ‘‘તણ્હક્ખયો સબ્બદુક્ખં જિનાતી’’તિ.

એવં સત્થરિ ઇમિસ્સા ગાથાય અત્થં કથેન્તેયેવ ચતુરાસીતિયા પાણસહસ્સાનં ધમ્માભિસમયો અહોસિ. સક્કોપિ સત્થુ ધમ્મકથં સુત્વા સત્થારં વન્દિત્વા એવમાહ – ‘‘ભન્તે, એવંજેટ્ઠકે નામ ધમ્મદાને કિમત્થં અમ્હાકં પત્તિં ન દાપેથ, ઇતો પટ્ઠાય નો ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ કથેત્વા પત્તિં દાપેથ, ભન્તે’’તિ. સત્થા તસ્સ વચનં સુત્વા ભિક્ખુસઙ્ઘં સન્નિપાતેત્વા, ‘‘ભિક્ખવે, અજ્જાદિં કત્વા મહાધમ્મસ્સવનં વા પાકતિકધમ્મસ્સવનં વા ઉપનિસિન્નકથં વા અન્તમસો અનુમોદનમ્પિ કથેત્વા સબ્બસત્તાનં પત્તિં દદેય્યાથા’’તિ આહ.

સક્કપઞ્હવત્થુ દસમં.