૭. સમ્બહુલભિક્ખુવત્થુ

સચે લભેથાતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા પાલિલેય્યકં નિસ્સાય રક્ખિતવનસણ્ડે વિહરન્તો સમ્બહુલે ભિક્ખૂ આરબ્ભ કથેસિ. વત્થુ યમકવગ્ગે ‘‘પરે ચ ન વિજાનન્તી’’તિ ગાથાવણ્ણનાય આગતમેવ. વુત્તઞ્હેતં (ધ. પ. અટ્ઠ. ૧.૫ કોસમ્બકવત્થુ) –

તથાગતસ્સ તત્થ હત્થિનાગેન ઉપટ્ઠિયમાનસ્સ વસનભાવો સકલજમ્બુદીપે પાકટો અહોસિ. સાવત્થિનગરતો ‘‘અનાથપિણ્ડિકો વિસાખા મહાઉપાસિકા’’તિ એવમાદીનિ મહાકુલાનિ આનન્દત્થેરસ્સ સાસનં પહિણિંસુ ‘‘સત્થારં નો, ભન્તે, દસ્સેથા’’તિ. દિસાવાસિનોપિ પઞ્ચસતા ભિક્ખૂ વુટ્ઠવસ્સા આનન્દત્થેરં ઉપસઙ્કમિત્વા ‘‘ચિરસ્સુતા નો, આવુસો આનન્દ, ભગવતો સમ્મુખા ધમ્મી કથા, સાધુ મયં, આવુસો આનન્દ, લભેય્યામ ભગવતો સમ્મુખા ધમ્મિં કથં સવનાયા’’તિ યાચિંસુ. થેરો તે ભિક્ખૂ આદાય તત્થ ગન્ત્વા ‘‘તેમાસં એકવિહારિનો તથાગતસ્સ સન્તિકં એત્તકેહિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં ઉપસઙ્કમનં અયુત્ત’’ન્તિ ચિન્તેત્વા તે ભિક્ખૂ બહિ ઠપેત્વા એકકોવ સત્થારં ઉપસઙ્કમિ. પાલિલેય્યકો તં દિસ્વા દણ્ડમાદાય પક્ખન્દિ. તં સત્થા ઓલોકેત્વા ‘‘અપેહિ, અપેહિ, પાલિલેય્યક, મા વારયિ, બુદ્ધુપટ્ઠાકો એસો’’તિ આહ. સો તત્થેવ દણ્ડં છડ્ડેત્વા પત્તચીવરપટિગ્ગહણં આપુચ્છિ. થેરો નાદાસિ. નાગો ‘‘સચે ઉગ્ગહિતવત્તો ભવિસ્સતિ, સત્થુ નિસીદનપાસાણફલકે અત્તનો પરિક્ખારં ન ઠપેસ્સતી’’તિ ચિન્તેસિ. થેરો પત્તચીવરં ભૂમિયં ઠપેસિ. વત્તસમ્પન્ના હિ ગરૂનં આસને વા સયને વા અત્તનો પરિક્ખારં ન ઠપેન્તિ.

થેરો સત્થારં વન્દિત્વા એકમન્તં નિસીદિ. સત્થા ‘‘એકકોવ આગતોસી’’તિ પુચ્છિત્વા પઞ્ચહિ ભિક્ખુસતેહિ આગતભાવં સુત્વા ‘‘કહં પન તે’’તિ પુચ્છિત્વા ‘‘તુમ્હાકં ચિત્તં અજાનન્તો બહિ ઠપેત્વા આગતોમ્હી’’તિ વુત્તે ‘‘પક્કોસાહિ ને’’તિ આહ. થેરો તથા અકાસિ. સત્થા તેહિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં પટિસન્થારં કત્વા તેહિ ભિક્ખૂહિ, ‘‘ભન્તે, ભગવા બુદ્ધસુખુમાલો ચેવ ખત્તિયસુખુમાલો ચ, તુમ્હેહિ તેમાસં એકકેહિ તિટ્ઠન્તેહિ નિસીદન્તેહિ ચ દુક્કરં કતં, વત્તપટિવત્તકારકોપિ મુખોદકાદિદાયકોપિ નાહોસિ મઞ્ઞે’’તિ વુત્તે, ‘‘ભિક્ખવે, પાલિલેય્યકહત્થિના મમ સબ્બકિચ્ચાનિ કતાનિ. એવરૂપઞ્હિ સહાયં લભન્તેન એકકોવ વસિતું યુત્તં, અલભન્તસ્સ એકચારિકભાવોવ સેય્યો’’તિ વત્વા નાગવગ્ગે ઇમા ગાથા અભાસિ –

૩૨૮. ‘‘સચે લભેથ નિપકં સહાયં,

સદ્ધિંચરં સાધુવિહારિ ધીરં;

અભિભુય્ય સબ્બાનિ પરિસ્સયાનિ,

ચરેય્ય તેનત્તમનો સતીમા.

૩૨૯. ‘‘નો ચે લભેથ નિપકં સહાયં,

સદ્ધિંચરં સાધુવિહારિ ધીરં;

રાજાવ રટ્ઠં વિજિતં પહાય,

એકો ચરે માતઙ્ગરઞ્ઞેવ નાગો.

૩૩૦. ‘‘એકસ્સ ચરિતં સેય્યો,

નત્થિ બાલે સહાયતા;

એકો ચરે ન ચ પાપાનિ કયિરા,

અપ્પોસ્સુક્કો માતઙ્ગરઞ્ઞેવ નાગો’’તિ.

તત્થ નિપકન્તિ નેપક્કપઞ્ઞાય સમન્નાગતં. સાધુવિહારિ ધીરન્તિ ભદ્દકવિહારિં પણ્ડિતં. પરિસ્સયાનીતિ તાદિસં મેત્તાવિહારિં સહાયં લભન્તો સીહબ્યગ્ઘાદયો પાકટપરિસ્સયે ચ રાગભયદોસભયમોહભયાદયો પટિચ્છન્નપરિસ્સયે ચાતિ સબ્બેવ પરિસ્સયે અભિભવિત્વા તેન સદ્ધિં અત્તમનો ઉપટ્ઠિતસતી હુત્વા ચરેય્ય, વિહરેય્યાતિ અત્થો.

રાજાવ રટ્ઠન્તિ રટ્ઠં હિત્વા ગતો મહાજનકરાજા વિય. ઇદં વુત્તં હોતિ – યથા વિજિતભૂમિપદેસો રાજા ‘‘ઇદં રજ્જં નામ મહન્તં પમાદટ્ઠાનં, કિં મે રજ્જેન કારિતેના’’તિ વિજિતં રટ્ઠં પહાય એકકોવ મહારઞ્ઞં પવિસિત્વા તાપસપબ્બજ્જં પબ્બજિત્વા ચતૂસુ ઇરિયાપથેસુ એકકોવ ચરતિ, એવં એકકોવ ચરેય્યાતિ. માતઙ્ગરઞ્ઞેવ નાગોતિ યથા ચ ‘‘અહં ખો આકિણ્ણો વિહરામિ હત્થીહિ હત્થિનીહિ હત્થિકળભેહિ હત્થિચ્છાપેહિ, છિન્નગ્ગાનિ ચેવ તિણાનિ ખાદામિ, ઓભગ્ગોભગ્ગઞ્ચ મે સાખાભઙ્ગં ખાદન્તિ, આવિલાનિ ચ પાનીયાનિ પિવામિ, ઓગાહા ચ મે ઉત્તિણ્ણસ્સ હત્થિનિયો કાયં ઉપનિઘંસન્તિયો ગચ્છન્તિ, યંનૂનાહં એકકોવ ગણમ્હા વૂપકટ્ઠો વિહરેય્ય’’ન્તિ (મહાવ. ૪૬૭; ઉદા. ૩૫) એવં પટિસઞ્ચિક્ખિત્વા ગમનતો માતઙ્ગોતિ લદ્ધનામો ઇમસ્મિં અરઞ્ઞે અયં હત્થિનાગો યૂથં પહાય સબ્બિરિયાપથેસુ એકકોવ સુખં ચરતિ, એવમ્પિ એકોવ ચરેય્યાતિ અત્થો.

એકસ્સાતિ પબ્બજિતસ્સ હિ પબ્બજિતકાલતો પટ્ઠાય એકીભાવાભિરતસ્સ એકકસ્સેવ ચરિતં સેય્યો. નત્થિ બાલે સહાયતાતિ ચૂળસીલં મજ્ઝિમસીલં મહાસીલં દસ કથાવત્થૂનિ તેરસ ધુતઙ્ગગુણાનિ વિપસ્સનાઞાણં ચત્તારો મગ્ગા ચત્તારિ ફલાનિ તિસ્સો વિજ્જા છ અભિઞ્ઞા અમતમહાનિબ્બાનન્તિ અયઞ્હિ સહાયતા નામ. સા બાલે નિસ્સાય અધિગન્તું ન સક્કાતિ નત્થિ બાલે સહાયતા. એકોતિ ઇમિના કારણેન સબ્બિરિયાપથેસુ એકકોવ ચરેય્ય, અપ્પમત્તકાનિપિ ન ચ પાપાનિ કયિરા. યથા સો અપ્પોસ્સુક્કો નિરાલયો ઇમસ્મિં અરઞ્ઞે માતઙ્ગનાગો ઇચ્છિતિચ્છિતટ્ઠાને સુખં ચરતિ, એવં એકકોવ હુત્વા ચરેય્ય, અપ્પમત્તકાનિપિ ન ચ પાપાનિ કરેય્યાતિ અત્થો. તસ્મા તુમ્હેહિ પતિરૂપં સહાયં અલભન્તેહિ એકચારીહેવ ભવિતબ્બન્તિ ઇમમત્થં દસ્સેન્તો સત્થા તેસં ભિક્ખૂનં ઇમં ધમ્મદેસનં દેસેસિ.

દેસનાવસાને પઞ્ચસતાપિ તે ભિક્ખૂ અરહત્તે પતિટ્ઠહિંસૂતિ.

સમ્બહુલભિક્ખુવત્થુ સત્તમં.