૪. પસેનદિકોસલવત્થુ

મિદ્ધી યદા હોતીતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા જેતવને વિહરન્તો રાજાનં પસેનદિકોસલં આરબ્ભ કથેસિ.

એકસ્મિઞ્હિ સમયે રાજા તણ્ડુલદોણસ્સ ઓદનં તદુપિયેન સૂપબ્યઞ્જનેન ભુઞ્જતિ. સો એકદિવસં ભુત્તપાતરાસો ભત્તસમ્મદં અવિનોદેત્વાવ સત્થુ સન્તિકં ગન્ત્વા કિલન્તરૂપો ઇતો ચિતો ચ સમ્પરિવત્તતિ, નિદ્દાય અભિભુય્યમાનોપિ ઉજુકં નિપજ્જિતું અસક્કોન્તો એકમન્તં નિસીદિ. અથ નં સત્થા આહ – ‘‘કિં, મહારાજ, અવિસ્સમિત્વાવ આગતોસી’’તિ? ‘‘આમ, ભન્તે, ભુત્તકાલતો પટ્ઠાય મે મહાદુક્ખં હોતી’’તિ. અથ નં સત્થા, ‘‘મહારાજ, અતિબહુભોજનં એવં દુક્ખં હોતી’’તિ વત્વા ઇમં ગાથમાહ –

૩૨૫. ‘‘મિદ્ધી યદા હોતિ મહગ્ઘસો ચ,

નિદ્દાયિતા સમ્પરિવત્તસાયી;

મહાવરાહોવ નિવાપપુટ્ઠો,

પુનપ્પુનં ગબ્ભમુપેતિ મન્દો’’તિ.

તત્થ મિદ્ધીતિ થિનમિદ્ધાભિભૂતો. મહગ્ઘસો ચાતિ મહાભોજનો આહરહત્થકઅલંસાટકતત્રવટ્ટકકાકમાસકભુત્તવમિતકાનં અઞ્ઞતરો વિય. નિવાપપુટ્ઠોતિ કુણ્ડકાદિના સૂકરભત્તેન પુટ્ઠો. ઘરસૂકરો હિ દહરકાલતો પટ્ઠાય પોસિયમાનો થૂલસરીરકાલે ગેહા બહિ નિક્ખમિતું અલભન્તો હેટ્ઠામઞ્ચાદીસુ સમ્પરિવત્તિત્વા અસ્સસન્તો પસ્સસન્તો સયતેવ. ઇદં વુત્તં હોતિ – યદા પુરિસો મિદ્ધી ચ હોતિ મહગ્ઘસો ચ, નિવાપપુટ્ઠો મહાવરાહો વિય ચ અઞ્ઞેન ઇરિયાપથેન યાપેતું અસક્કોન્તો નિદ્દાયનસીલો સમ્પરિવત્તસાયી, તદા સો ‘‘અનિચ્ચં દુક્ખં અનત્તા’’તિ તીણિ લક્ખણાનિ મનસિકાતું ન સક્કોતિ. તેસં અમનસિકારા મન્દપઞ્ઞો પુનપ્પુનં ગબ્ભમુપેતિ, ગબ્ભવાસતો ન પરિમુચ્ચતીતિ. દેસનાવસાને સત્થા રઞ્ઞો ઉપકારવસેન –

‘‘મનુજસ્સ સદા સતીમતો, મત્તં જાનતો લદ્ધભોજને;

તનુકસ્સ ભવન્તિ વેદના, સણિકં જીરતિ આયુ પાલય’’ન્તિ. (સં. નિ. ૧.૧૨૪);

ઇમં ગાથં વત્વા ઉત્તરમાણવં ઉગ્ગણ્હાપેત્વા ‘‘ઇમં ગાથં રઞ્ઞો ભોજનવેલાય પવેદેય્યાસિ, ઇમિના ઉપાયેન ભોજનં પરિહાપેય્યાસી’’તિ ઉપાયં આચિક્ખિ, સો તથા અકાસિ. રાજા અપરેન સમયેન નાળિકોદનપરમતાય સણ્ઠિતો સુસલ્લહુકસરીરો સુખપ્પત્તો સત્થરિ ઉપ્પન્નવિસ્સાસો સત્તાહં અસદિસદાનં પવત્તેસિ. દાનાનુમોદનાય મહાજનો મહન્તં વિસેસં પાપુણીતિ.

પસેનદિકોસલવત્થુ ચતુત્થં.