૯. સુવણ્ણકારત્થેરવત્થુ

ઉચ્છિન્દાતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા જેતવને વિહરન્તો સારિપુત્તત્થેરસ્સ સદ્ધિવિહારિકં આરબ્ભ કથેસિ.

એકો કિર સુવણ્ણકારપુત્તો અભિરૂપો સારિપુત્તત્થેરસ્સ સન્તિકે પબ્બજિ. થેરો ‘‘તરુણાનં રાગો ઉસ્સન્નો હોતી’’તિ ચિન્તેત્વા તસ્સ રાગપટિઘાતાય અસુભકમ્મટ્ઠાનં અદાસિ. તસ્સ પન તં અસપ્પાયં. તસ્મા અરઞ્ઞં પવિસિત્વા તેમાસં વાયમન્તો ચિત્તેકગ્ગમત્તમ્પિ અલભિત્વા પુન થેરસ્સ સન્તિકં આગન્ત્વા થેરેન ‘‘ઉપટ્ઠિતં તે, આવુસો, કમ્મટ્ઠાન’’ન્તિ વુત્તે તં પવત્તિં આરોચેસિ. અથસ્સ થેરો ‘‘કમ્મટ્ઠાનં ન સમ્પજ્જતીતિ વોસાનં આપજ્જિતું ન વટ્ટતી’’તિ વત્વા પુન તદેવ કમ્મટ્ઠાનં સાધુકં કથેત્વા અદાસિ. સો દુતિયવારેપિ કિઞ્ચિ વિસેસં નિબ્બત્તેતું અસક્કોન્તો આગન્ત્વા થેરસ્સ આરોચેસિ. અથસ્સ થેરોપિ સકારણં સઉપમં કત્વા તદેવ કમ્મટ્ઠાનં આચિક્ખિ. સો પુનપિ આગન્ત્વા કમ્મટ્ઠાનસ્સ અસમ્પજ્જનભાવં કથેસિ. થેરો ચિન્તેસિ – ‘‘કારકો ભિક્ખુ અત્તનિ વિજ્જમાને કામચ્છન્દાદયો વિજ્જમાનાતિ અવિજ્જમાને અવિજ્જમાનાતિ પજાનાતિ. અયં ભિક્ખુ કારકો, નો અકારકો, પટિપન્નો, નો અપ્પટિપન્નો, અહં પનેતસ્સ અજ્ઝાસયં ન જાનામિ, બુદ્ધવેનેય્યો એસો ભવિસ્સતી’’તિ તં આદાય સાયન્હસમયે સત્થારં ઉપસઙ્કમિત્વા ‘‘અયં, ભન્તે, મમ સદ્ધિવિહારિકો, ઇમસ્સ મયા ઇમિના કારણેન ઇદં નામ કમ્મટ્ઠાનં દિન્ન’’ન્તિ સબ્બં તં પવત્તિં આરોચેસિ.

અથ નં સત્થા ‘‘આસયાનુસયઞાણં નામેતં પારમિયો પૂરેત્વા દસસહસ્સિલોકધાતું ઉન્નાદેત્વા સબ્બઞ્ઞુતં પત્તાનં બુદ્ધાનંયેવ વિસયો’’તિ વત્વા ‘‘કતરકુલા નુ ખો એસ પબ્બજિતો’’તિ આવજ્જેન્તો ‘‘સુવણ્ણકારકુલા’’તિ ઞત્વા અતીતે અત્તભાવે ઓલોકેન્તો તસ્સ સુવણ્ણકારકુલેયેવ પટિપાટિયા નિબ્બત્તાનિ પઞ્ચ અત્તભાવસતાનિ દિસ્વા ‘‘ઇમિના દહરેન દીઘરત્તં સુવણ્ણકારકમ્મં કરોન્તેન કણિકારપુપ્ફપદુમપુપ્ફાદીનિ કરિસ્સામીતિ રત્તસુવણ્ણમેવ સમ્પરિવત્તિતં, તસ્મા ઇમસ્સ અસુભપટિકૂલકમ્મટ્ઠાનં ન વટ્ટતિ, મનાપમેવસ્સ કમ્મટ્ઠાનં સપ્પાય’’ન્તિ ચિન્તેત્વા, ‘‘સારિપુત્ત, તયા કમ્મટ્ઠાનં દત્વા ચત્તારો માસે કિલમિતં ભિક્ખું અજ્જ પચ્છાભત્તેયેવ અરહત્તં પત્તં પસ્સિસ્સસિ, ગચ્છ ત્વ’’ન્તિ થેરં ઉય્યોજેત્વા ઇદ્ધિયા ચક્કમત્તં સુવણ્ણપદુમં માપેત્વા પત્તેહિ ચેવ નાલેહિ ચ ઉદકબિન્દૂનિ મુઞ્ચન્તં વિય કત્વા ‘‘ભિક્ખુ ઇમં પદુમં આદાય વિહારપચ્ચન્તે વાલુકરાસિમ્હિ ઠપેત્વા સમ્મુખટ્ઠાને પલ્લઙ્કેન નિસીદિત્વા ‘લોહિતકં લોહિતક’ન્તિ પરિકમ્મં કરોહી’’તિ અદાસિ. તસ્સ સત્થુહત્થતો પદુમં ગણ્હન્તસ્સેવ ચિત્તં પસીદિ. સો વિહારપચ્ચન્તં ગન્ત્વા વાલુકં ઉસ્સાપેત્વા તત્થ પદુમનાલં પવેસેત્વા સમ્મુખે પલ્લઙ્કેન નિસિન્નો ‘‘લોહિતકં લોહિતક’’ન્તિ પરિકમ્મં આરભિ. અથસ્સ તઙ્ખણઞ્ઞેવ નીવરણાનિ વિક્ખમ્ભિંસુ, ઉપચારજ્ઝાનં ઉપ્પજ્જિ. તદનન્તરં પઠમજ્ઝાનં નિબ્બત્તેત્વા પઞ્ચહાકારેહિ વસીભાવં પાપેત્વા યથાનિસિન્નોવ દુતિયજ્ઝાનાદીનિપિ પત્વા વસીભૂતો ચતુત્થજ્ઝાનેન ઝાનકીળં કીળન્તો નિસીદિ.

સત્થા તસ્સ ઝાનાનં ઉપ્પન્નભાવં ઞત્વા ‘‘સક્ખિસ્સતિ નુ ખો એસ અત્તનો ધમ્મતાય ઉત્તરિ વિસેસં નિબ્બત્તેતુ’’ન્તિ ઓલોકેન્તો ‘‘ન સક્ખિસ્સતી’’તિ ઞત્વા ‘‘તં પદુમં મિલાયતૂ’’તિ અધિટ્ઠહિ. તં હત્થેહિ મદ્દિતપદુમં મિલાયન્તં વિય કાળવણ્ણં અહોસિ. સો ઝાના વુટ્ઠાય તં ઓલોકેત્વા ‘‘કિં નુ ખો ઇમં પદુમં જરાય પહટં પઞ્ઞાયતિ, અનુપાદિણ્ણકેપિ એવં જરાય અભિભુય્યમાને ઉપાદિણ્ણકે કથાવ નત્થિ. ઇદમ્પિ હિ જરા અભિભવિસ્સતી’’તિ અનિચ્ચલક્ખણં પસ્સિ. તસ્મિં પન દિટ્ઠે દુક્ખલક્ખણઞ્ચ અનત્તલક્ખણઞ્ચ દિટ્ઠમેવ હોતિ. તસ્સ તયો ભવા આદિત્તા વિય કણ્ડે બદ્ધકુણપા વિય ચ ખાયિંસુ. તસ્મિં ખણે તસ્સ અવિદૂરે કુમારકા એકં સરં ઓતરિત્વા કુમુદાનિ ભઞ્જિત્વા થલે રાસિં કરોન્તિ. સો જલે ચ થલે ચ કુમુદાનિ ઓલોકેસિ. અથસ્સ જલે કુમુદાનિ અભિરૂપાનિ ઉદકપગ્ઘરન્તાનિ વિય ઉપટ્ઠહિંસુ, ઇતરાનિ અગ્ગગ્ગેસુ પરિમિલાતાનિ. સો ‘‘અનુપાદિણ્ણકં જરા એવં પહરતિ, ઉપાદિણ્ણકં કિં પન ન પહરિસ્સતી’’તિ સુટ્ઠુતરં અનિચ્ચલક્ખણાદીનિ અદ્દસ. સત્થા ‘‘પાકટીભૂતં ઇદાનિ ઇમસ્સ ભિક્ખુનો કમ્મટ્ઠાન’’ન્તિ ઞત્વા ગન્ધકુટિયં નિસિન્નકોવ ઓભાસં મુઞ્ચિ, સો તસ્સ મુખં પહરિ. અથસ્સ ‘‘કિં નુ ખો એત’’ન્તિ ઓલોકેન્તસ્સ સત્થા આગન્ત્વા સમ્મુખે ઠિતો વિય અહોસિ. સો ઉટ્ઠાય અઞ્જલિં પગ્ગણ્હિ. અથસ્સ સત્થા સપ્પાયં સલ્લક્ખેત્વા ઇમં ગાથમાહ –

૨૮૫. ‘‘ઉચ્છિન્દ સિનેહમત્તનો, કુમુદં સારદિકંવ પાણિના;

સન્તિમગ્ગમેવ બ્રૂહય, નિબ્બાનં સુગતેન દેસિત’’ન્તિ.

તત્થ ઉચ્છિન્દાતિ અરહત્તમગ્ગેન ઉચ્છિન્દ. સારદિકન્તિ સરદકાલે નિબ્બત્તં. સન્તિમગ્ગન્તિ નિબ્બાનગામિં અટ્ઠઙ્ગિકં મગ્ગં. બ્રૂહયાતિ વડ્ઢય. નિબ્બાનઞ્હિ સુગતેન દેસિતં, તસ્મા તસ્સ મગ્ગં ભાવેહીતિ અત્થો.

દેસનાવસાને સો ભિક્ખુ અરહત્તે પતિટ્ઠહિ.

સુવણ્ણકારત્થેરવત્થુ નવમં.