૧૦. મહાધનવાણિજવત્થુ

ઇધ વસ્સન્તિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા જેતવને વિહરન્તો મહાધનવાણિજં નામ આરબ્ભ કથેસિ.

સો કિર બારાણસિતો કુસુમ્ભરત્તાનં વત્થાનં પઞ્ચ સકટસતાનિ પૂરેત્વા વણિજ્જાય સાવત્થિં આગતો નદીતીરં પત્વા ‘‘સ્વે નદિં ઉત્તરિસ્સામી’’તિ તત્થેવ સકટાનિ મોચેત્વા વસિ. રત્તિં મહામેઘો ઉટ્ઠહિત્વા વસ્સિ. નદી સત્તાહં ઉદકસ્સ પૂરા અટ્ઠાસિ. નાગરાપિ સત્તાહં નક્ખત્તં કીળિંસુ. કુસુમ્ભરત્તેહિ વત્થેહિ કિચ્ચં ન નિટ્ઠિતં. વાણિજો ચિન્તેસિ – ‘‘અહં દૂરં આગતો. સચે પુન ગમિસ્સામિ, પપઞ્ચો ભવિસ્સતિ. ઇધેવ વસ્સઞ્ચ હેમન્તઞ્ચ ગિમ્હઞ્ચ મમ કમ્મં કરોન્તો વસિત્વા ઇમાનિ વિક્કિણિસ્સામી’’તિ. સત્થા નગરે પિણ્ડાય ચરન્તો તસ્સ ચિત્તં ઞત્વા સિતં પાતુકરિત્વા આનન્દત્થેરેન સિતકારણં પુટ્ઠો આહ – ‘‘દિટ્ઠો તે, આનન્દ, મહાધનવાણિજો’’તિ? ‘‘આમ, ભન્તે’’તિ. સો અત્તનો જીવિતન્તરાયં અજાનિત્વા ઇમં સંવચ્છરં ઇધેવ વસિત્વા ભણ્ડં વિક્કિણિતું ચિત્તમકાસીતિ. ‘‘કિં પન તસ્સ, ભન્તે, અન્તરાયો ભવિસ્સતી’’તિ? સત્થા ‘‘આમાનન્દ, સત્તાહમેવ જીવિત્વા સો મચ્ચુમુખે પતિસ્સતી’’તિ વત્વા ઇમા ગાથા અભાસિ –

‘‘અજ્જેવ કિચ્ચમાતપ્પં, કો જઞ્ઞા મરણં સુવે;

ન હિ નો સઙ્ગરં તેન, મહાસેનેન મચ્ચુના.

‘‘એવં વિહારિં આતાપિં, અહોરત્તમતન્દિતં;

તં વે ભદ્દેકરત્તોતિ, સન્તો આચિક્ખતે મુની’’તિ. (મ. નિ. ૩.૨૭૨);

ગચ્છામિસ્સ, ભન્તે, આરોચેસ્સામીતિ. વિસ્સત્થો ગચ્છાનન્દાતિ. થેરો સકટટ્ઠાનં ગન્ત્વા ભિક્ખાય ચરિ. વાણિજો થેરં આહારેન પતિમાનેસિ. અથ નં થેરો આહ – ‘‘કિત્તકં કાલં ઇધ વસિસ્સસી’’તિ? ‘‘ભન્તે, અહં દૂરતો આગતો’’. સચે પુન ગમિસ્સામિ, પપઞ્ચો ભવિસ્સતિ, ઇમં સંવચ્છરં ઇધ વસિત્વા ભણ્ડં વિક્કિણિત્વા ગમિસ્સામીતિ. ઉપાસક, દુજ્જાનો જીવિતન્તરાયો, અપ્પમાદં કાતું વટ્ટતીતિ. ‘‘કિં પન, ભન્તે, અન્તરાયો ભવિસ્સતી’’તિ. ‘‘આમ, ઉપાસક, સત્તાહમેવ તે જીવિતં પવત્તિસ્સતીતિ’’. સો સંવિગ્ગમાનસો હુત્વા બુદ્ધપ્પમુખં ભિક્ખુસઙ્ઘં નિમન્તેત્વા સત્તાહં મહાદાનં દત્વા અનુમોદનત્થાય પત્તં ગણ્હિ. અથસ્સ સત્થા અનુમોદનં કરોન્તો, ‘‘ઉપાસક, પણ્ડિતેન નામ ‘ઇધેવ વસ્સાદીનિ વસિસ્સામિ, ઇદઞ્ચિદઞ્ચ કમ્મં પયોજેસ્સામી’તિ ચિન્તેતું ન વટ્ટતિ, અત્તનો પન જીવિતન્તરાયમેવ ચિન્તેતું વટ્ટતી’’તિ વત્વા ઇમં ગાથમાહ –

૨૮૬. ‘‘ઇધ વસ્સં વસિસ્સામિ, ઇધ હેમન્તગિમ્હિસુ;

ઇતિ બાલો વિચિન્તેતિ, અન્તરાયં ન બુજ્ઝતી’’તિ.

તત્થ ઇધ વસ્સન્તિ ઇમસ્મિં ઠાને ઇદઞ્ચિદઞ્ચ કરોન્તો ચતુમાસં વસ્સં વસિસ્સામિ. હેમન્તગિમ્હિસૂતિ હેમન્તગિમ્હેસુપિ ‘‘ચત્તારો માસે ઇદઞ્ચિદઞ્ચ કરોન્તો ઇધેવ વસિસ્સામી’’તિ એવં દિટ્ઠધમ્મિકસમ્પરાયિકં અત્થં અજાનન્તો બાલો વિચિન્તેતિ. અન્તરાયન્તિ ‘‘અસુકસ્મિં નામ કાલે વા દેસે વા વયે વા મરિસ્સામી’’તિ અત્તનો જીવિતન્તરાયં ન બુજ્ઝતીતિ.

દેસનાવસાને સો વાણિજો સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠહિ, સમ્પત્તાનમ્પિ સાત્થિકા ધમ્મદેસના અહોસિ. વાણિજોપિ સત્થારં અનુગન્ત્વા નિવત્તિત્વા ‘‘સીસરોગો વિય મે ઉપ્પન્નો’’તિ સયને નિપજ્જિ, તથાનિપન્નોવ કાલં કત્વા તુસિતવિમાને નિબ્બત્તિ.

મહાધનવાણિજવત્થુ દસમં.