૮. પઞ્ચમહલ્લકત્થેરવત્થુ

વનં છિન્દથાતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા જેતવને વિહરન્તો સમ્બહુલે મહલ્લકે ભિક્ખૂ આરબ્ભ કથેસિ.

તે કિર ગિહિકાલે સાવત્થિયં કુટુમ્બિકા મહદ્ધના અઞ્ઞમઞ્ઞસહાયકા એકતો પુઞ્ઞાનિ કરોન્તા સત્થુ ધમ્મદેસનં સુત્વા ‘‘મયં મહલ્લકા, કિં નો ઘરાવાસેના’’તિ સત્થારં પબ્બજ્જં યાચિત્વા પબ્બજિંસુ, મહલ્લકભાવેન પન ધમ્મં પરિયાપુણિતું અસક્કોન્તા વિહારપરિયન્તે પણ્ણસાલં કારેત્વા એકતોવ વસિંસુ. પિણ્ડાય ચરન્તાપિ યેભુય્યેન પુત્તદારસ્સેવ ગેહં ગન્ત્વા ભુઞ્જિંસુ. તેસુ એકસ્સ પુરાણદુતિયિકા મધુરપાચિકા નામ, સા તેસં સબ્બેસમ્પિ ઉપકારિકા અહોસિ. કસ્મા સબ્બેપિ અત્તના લદ્ધાહારં ગહેત્વા તસ્સા એવ ગેહે નિસીદિત્વા ભુઞ્જન્તિ? સાપિ નેસં યથાસન્નિહિતં સૂપબ્યઞ્જનં દેતિ. સા અઞ્ઞતરાબાધેન ફુટ્ઠા કાલમકાસિ. અથ તે મહલ્લકત્થેરા સહાયકસ્સ થેરસ્સ પણ્ણસાલાય સન્નિપતિત્વા અઞ્ઞમઞ્ઞં ગીવાસુ ગહેત્વા ‘‘મધુરપાચિકા ઉપાસિકા કાલકતા’’તિ વિલપન્તા રોદિંસુ. ભિક્ખૂહિ ચ સમન્તતો ઉપધાવિત્વા ‘‘કિં ઇદં, આવુસો’’તિ પુટ્ઠા, ‘‘ભન્તે, સહાયકસ્સ નો પુરાણદુતિયિકા કાલકતા, સા અમ્હાકં અતિવિય ઉપકારિકા. ઇદાનિ કુતો તથારૂપિં લભિસ્સામાતિ ઇમિના કારણેન રોદામા’’તિ આહંસુ.

ભિક્ખૂ ધમ્મસભાયં કથં સમુટ્ઠાપેસું. સત્થા આગન્ત્વા ‘‘કાય નુત્થ, ભિક્ખવે, એતરહિ કથાય સન્નિસિન્ના’’તિ પુચ્છિત્વા ‘‘ઇમાય નામા’’તિ વુત્તે ‘‘ન, ભિક્ખવે, ઇદાનેવ, પુબ્બેપિ તે કાકયોનિયં નિબ્બત્તિત્વા સમુદ્દતીરે ચરમાના સમુદ્દઊમિયા સમુદ્દં પવેસેત્વા મારિતાય કાકિયા રોદિત્વા પરિદેવિત્વા તં નીહરિસ્સામાતિ મુખતુણ્ડકેહિ મહાસમુદ્દં ઉસ્સિઞ્ચન્તા કિલમિંસૂ’’તિ અતીતં આહરિત્વા –

‘‘અપિ નુ હનુકા સન્તા, મુખઞ્ચ પરિસુસ્સતિ;

ઓરમામ ન પારેમ, પૂરતેવ મહોદધી’’તિ. (જા. ૧.૧.૧૪૬);

ઇમં કાકજાતકં વિત્થારેત્વા તે ભિક્ખૂ આમન્તેત્વા, ‘‘ભિક્ખવે, રાગદોસમોહવનં નિસ્સાય તુમ્હેહિ ઇદં દુક્ખં પત્તં, તં વનં છિન્દિતું વટ્ટતિ, એવં નિદ્દુક્ખા ભવિસ્સથા’’તિ વત્વા ઇમા ગાથા અભાસિ –

૨૮૩. ‘‘વનં છિન્દથ મા રુક્ખં, વનતો જાયતે ભયં;

છેત્વા વનઞ્ચ વનથઞ્ચ, નિબ્બના હોથ ભિક્ખવો.

૨૮૪. ‘‘યાવ હિ વનથો ન છિજ્જતિ,

અણુમત્તોપિ નરસ્સ નારિસુ;

પટિબદ્ધમનોવ તાવ સો,

વચ્છો ખીરપકોવ માતરી’’તિ.

તત્થ મા રુક્ખન્તિ સત્થારા હિ ‘‘વનં છિન્દથા’’તિ વુત્તે તેસં અચિરપબ્બજિતાનં ‘‘સત્થા અમ્હે વાસિઆદીનિ ગહેત્વા વનં છિન્દાપેતી’’તિ રુક્ખં છિન્દિતુકામતા ઉપ્પજ્જિ. અથ ને ‘‘મયા રાગાદિકિલેસવનં સન્ધાયેતં વુત્તં, ન રુક્ખે’’તિ પટિસેધેન્તો ‘‘મા રુક્ખ’’ન્તિ આહ. વનતોતિ યથા પાકતિકવનતો સીહાદિભયં જાયતિ, એવં જાતિઆદિભયમ્પિ કિલેસવનતો જાયતીતિ અત્થો. વનઞ્ચ વનથઞ્ચાતિ એત્થ મહન્તા રુક્ખા વનં નામ, ખુદ્દકા તસ્મિં વને ઠિતત્તા વનથા નામ. પુબ્બુપ્પત્તિકરુક્ખા વા વનં નામ, અપરાપરુપ્પત્તિકા વનથા નામ. એવમેવ મહન્તમહન્તા ભવાકડ્ઢનકા કિલેસા વનં નામ, પવત્તિયં વિપાકદાયકા વનથા નામ. પુબ્બપ્પત્તિકા વનં નામ, અપરાપરુપ્પત્તિકા વનથા નામ. તં ઉભયં ચતુત્થમગ્ગઞાણેન છિન્દિતબ્બં. તેનાહ – ‘‘છેત્વા વનઞ્ચ વનથઞ્ચ, નિબ્બના હોથ ભિક્ખવો’’તિ. નિબ્બના હોથાતિ નિક્કિલેસા હોથ. યાવ હિ વનથોતિ યાવ એસ અણુમત્તોપિ કિલેસવનથો નરસ્સ નારીસુ ન છિજ્જતિ, તાવ સો ખીરપકો વચ્છો માતરિ વિય પટિબદ્ધમનો લગ્ગચિત્તોવ હોતીતિ અત્થો.

દેસનાવસાને પઞ્ચપિ તે મહલ્લકત્થેરા સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠહિંસુ, સમ્પત્તાનમ્પિ સાત્થિકા ધમ્મદેસના અહોસીતિ.

પઞ્ચમહલ્લકત્થેરવત્થુ અટ્ઠમં.