૭. પોટ્ઠિલત્થેરવત્થુ

યોગા વેતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા જેતવને વિહરન્તો પોટ્ઠિલં નામ થેરં આરબ્ભ કથેસિ.

સો કિર સત્તન્નમ્પિ બુદ્ધાનં સાસને તેપિટકો પઞ્ચન્નં ભિક્ખુસતાનં ધમ્મં વાચેસિ. સત્થા ચિન્તેસિ – ‘‘ઇમસ્સ ભિક્ખુનો ‘અત્તનો દુક્ખનિસ્સરણં કરિસ્સામી’તિ ચિત્તમ્પિ નત્થિ સંવેજેસ્સામિ ન’’ન્તિ. તતો પટ્ઠાય તં થેરં અત્તનો ઉપટ્ઠાનં આગતકાલે ‘‘એહિ, તુચ્છપોટ્ઠિલ, વન્દ, તુચ્છપોટ્ઠિલ, નિસીદ, તુચ્છપોટ્ઠિલ, યાહિ, તુચ્છપોટ્ઠિલા’’તિ વદતિ. ઉટ્ઠાય ગતકાલેપિ ‘‘તુચ્છપોટ્ઠિલો ગતો’’તિ વદતિ. સો ચિન્તેસિ – ‘‘અહં સાટ્ઠકથાનિ તીણિ પિટકાનિ ધારેમિ, પઞ્ચન્નં ભિક્ખુસતાનં અટ્ઠારસ મહાગણે ધમ્મં વાચેમિ, અથ પન મં સત્થા અભિક્ખણં, ‘તુચ્છપોટ્ઠિલા’તિ વદેતિ, અદ્ધા મં સત્થા ઝાનાદીનં અભાવેન એવં વદેતી’’તિ. સો ઉપ્પન્નસંવેગો ‘‘દાનિ અરઞ્ઞં પવિસિત્વા સમણધમ્મં કરિસ્સામી’’તિ સયમેવ પત્તચીવરં સંવિદહિત્વા પચ્ચૂસકાલે સબ્બપચ્છા ધમ્મં ઉગ્ગણ્હિત્વા નિક્ખમન્તેન ભિક્ખુના સદ્ધિં નિક્ખમિ. પરિવેણે નિસીદિત્વા સજ્ઝાયન્તા નં ‘‘આચરિયો’’તિ ન સલ્લક્ખેસું. સો વીસયોજનસતમગ્ગં ગન્ત્વા એકસ્મિં અરઞ્ઞાવાસે તિંસ ભિક્ખૂ વસન્તિ, તે ઉપસઙ્કમિત્વા સઙ્ઘત્થેરં વન્દિત્વા, ‘‘ભન્તે, અવસ્સયો મે હોથા’’તિ આહ. આવુસો, ત્વં ધમ્મકથિકો, અમ્હેહિ નામ તં નિસ્સાય કિઞ્ચિ જાનિતબ્બં ભવેય્ય, કસ્મા એવં વદેસીતિ? મા, ભન્તે, એવં કરોથ, અવસ્સયો મે હોથાતિ. તે પન સબ્બે ખીણાસવાવ. અથ નં મહાથેરો ‘‘ઇમસ્સ ઉગ્ગહં નિસ્સાય માનો અત્થિયેવા’’તિ અનુથેરસ્સ સન્તિકં પહિણિ. સોપિ નં તથેવાહ. ઇમિના નીહારેન સબ્બેપિ તં પેસેન્તા દિવાટ્ઠાને નિસીદિત્વા સૂચિકમ્મં કરોન્તસ્સ સબ્બનવકસ્સ સત્તવસ્સિકસામણેરસ્સ સન્તિકં પહિણિંસુ. એવમસ્સ માનં નીહરિંસુ.

સો નિહતમાનો સામણેરસ્સ સન્તિકે અઞ્જલિં પગ્ગહેત્વા ‘‘અવસ્સયો મે હોહિ સપ્પુરિસા’’તિ આહ. અહો, આચરિય, કિં નામેતં કથેથ, તુમ્હે મહલ્લકા બહુસ્સુતા, તુમ્હાકં સન્તિકે મયા કિઞ્ચિ કારણં જાનિતબ્બં ભવેય્યાતિ. મા એવં કરિ, સપ્પુરિસ, હોહિયેવ મે અવસ્સયોતિ. ભન્તે, સચેપિ ઓવાદક્ખમા ભવિસ્સથ, ભવિસ્સામિ વો અવસ્સયોતિ. હોમિ, સપ્પુરિસ, અહં ‘‘અગ્ગિં પવિસા’’તિ વુત્તે અગ્ગિં પવિસામિયેવાતિ. અથ નં સો અવિદૂરે એકં સરં દસ્સેત્વા, ‘‘ભન્તે, યથાનિવત્થપારુતોવ ઇમં સરં પવિસથા’’તિ આહ. સો હિસ્સ મહગ્ઘાનં દુપટ્ટચીવરાનં નિવત્થપારુતભાવં ઞત્વાપિ ‘‘ઓવાદક્ખમો નુ ખો’’તિ વીમંસન્તો એવમાહ. થેરોપિ એકવચનેનેવ ઉદકં ઓતરિ. અથ નં ચીવરકણ્ણાનં તેમિતકાલે ‘‘એથ, ભન્તે’’તિ વત્વા એકવચનેનેવ આગન્ત્વા ઠિતં આહ – ‘‘ભન્તે, એકસ્મિં વમ્મિકે છ છિદ્દાનિ, તત્થ એકેન છિદ્દેન ગોધા અન્તો પવિટ્ઠા, તં ગણ્હિતુકામો ઇતરાનિ પઞ્ચ છિદ્દાનિ થકેત્વા છટ્ઠં ભિન્દિત્વા પવિટ્ઠછિદ્દેનેવ ગણ્હાતિ, એવં તુમ્હેપિ છદ્વારિકેસુ આરમ્મણેસુ સેસાનિ પઞ્ચદ્વારાનિ પિધાય મનોદ્વારે કમ્મં પટ્ઠપેથા’’તિ. બહુસ્સુતસ્સ ભિક્ખુનો એત્તકેનેવ પદીપુજ્જલનં વિય અહોસિ. સો ‘‘એત્તકમેવ હોતુ સપ્પુરિસા’’તિ કરજકાયે ઞાણં ઓતારેત્વા સમણધમ્મં આરભિ.

સત્થા વીસયોજનસતમત્થકે નિસિન્નોવ તં ભિક્ખું ઓલોકેત્વા ‘‘યથેવાયં ભિક્ખુ ભૂરિપઞ્ઞો, એવમેવં અનેન અત્તાનં પતિટ્ઠાપેતું વટ્ટતી’’તિ ચિન્તેત્વા તેન સદ્ધિં કથેન્તો વિય ઓભાસં ફરિત્વા ઇમં ગાથમાહ –

૨૮૨. ‘‘યોગા વે જાયતી ભૂરિ, અયોગા ભૂરિસઙ્ખયો;

એતં દ્વેધાપથં ઞત્વા, ભવાય વિભવાય ચ;

તથાત્તાનં નિવેસેય્ય, યથા ભૂરિ પવડ્ઢતી’’તિ.

તત્થ યોગાતિ અટ્ઠતિંસાય આરમ્મણેસુ યોનિસો મનસિકારા. ભૂરીતિ પથવીસમાય વિત્થતાય પઞ્ઞાયેતં નામં. સઙ્ખયોતિ વિનાસો. એતં દ્વેધાપથન્તિ એતં યોગઞ્ચ અયોગઞ્ચ. ભવાય વિભવાય ચાતિ વુદ્ધિયા ચ અવુદ્ધિયા ચ. તથાતિ યથા અયં ભૂરિસઙ્ખાતા પઞ્ઞા પવડ્ઢતિ, એવં અત્તાનં નિવેસેય્યાતિ અત્થો.

દેસનાવસાને પોટ્ઠિલત્થેરો અરહત્તે પતિટ્ઠહીતિ.

પોટ્ઠિલત્થેરવત્થુ સત્તમં.