૬. સૂકરપેતવત્થુ

વાચાનુરક્ખીતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા વેળુવને વિહરન્તો સૂકરપેતં આરબ્ભ કથેસિ.

એકસ્મિઞ્હિ દિવસે મહામોગ્ગલ્લાનત્થેરો લક્ખણત્થેરેન સદ્ધિં ગિજ્ઝકૂટા ઓરોહન્તો એકસ્મિં પદેસે સિતં પાત્વાકાસિ. ‘‘કો નુ ખો, આવુસો, હેતુ સિતસ્સ પાતુકમ્માયા’’તિ લક્ખણત્થેરેન પુટ્ઠો ‘‘અકાલો, આવુસો, ઇમસ્સ પઞ્હસ્સ, સત્થુ સન્તિકે મં પુચ્છેય્યાથા’’તિ વત્વા લક્ખણત્થેરેન સદ્ધિંયેવ રાજગહે પિણ્ડાય ચરિત્વા પિણ્ડપાતપટિક્કન્તો વેળુવનં ગન્ત્વા સત્થારં વન્દિત્વા નિસીદિ. અથ નં લક્ખણત્થેરો તમત્થં પુચ્છિ. સો આહ – ‘‘આવુસો, અહં એકં પેતં અદ્દસં, તસ્સ તિગાવુતપ્પમાણં સરીરં, તં મનુસ્સસરીરસદિસં. સીસં પન સૂકરસ્સ વિય, તસ્સ મુખે નઙ્ગુટ્ઠં જાતં, તતો પુળવા પગ્ઘરન્તિ. સ્વાહં ‘ન મે એવરૂપો સત્તો દિટ્ઠપુબ્બો’તિ તં દિસ્વા સિતં પાત્વાકાસિ’’ન્તિ. સત્થા ‘‘ચક્ખુભૂતા વત, ભિક્ખવે, મમ સાવકા વિહરન્તી’’તિ વત્વા ‘‘અહમ્પેતં સત્તં બોધિમણ્ડેયેવ અદ્દસં. ‘યે પન મે ન સદ્દહેય્યું, તેસં અહિતાય અસ્સા’તિ પરેસં અનુકમ્પાય ન કથેસિં. ઇદાનિ મોગ્ગલ્લાનં સક્ખિં કત્વા કથેમિ. સચ્ચં, ભિક્ખવે, મોગ્ગલ્લાનો આહા’’તિ કથેસિ. તં સુત્વા ભિક્ખૂ સત્થારં પુચ્છિંસુ – ‘‘કિં પન, ભન્તે, તસ્સ પુબ્બકમ્મ’’ન્તિ. સત્થા ‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, સુણાથા’’તિ અતીતં આહરિત્વા તસ્સ પુબ્બકમ્મં કથેસિ.

કસ્સપબુદ્ધકાલે કિર એકસ્મિં ગામકાવાસે દ્વે થેરા સમગ્ગવાસં વસિંસુ. તેસુ એકો સટ્ઠિવસ્સો, એકો એકૂનસટ્ઠિવસ્સો. એકૂનસટ્ઠિવસ્સો ઇતરસ્સ પત્તચીવરં આદાય વિચરિ, સામણેરો વિય સબ્બં વત્તપટિવત્તં અકાસિ. તેસં એકમાતુકુચ્છિયં વુત્થભાતૂનં વિય સમગ્ગવાસં વસન્તાનં વસનટ્ઠાનં એકો ધમ્મકથિકો આગમિ. તદા ચ ધમ્મસ્સવનદિવસો હોતિ. થેરા નં સઙ્ગણ્હિત્વા ‘‘ધમ્મકથં નો કથેહિ સપ્પુરિસા’’તિ આહંસુ. સો ધમ્મકથં કથેસિ. થેરા ‘‘ધમ્મકથિકો નો લદ્ધો’’તિ તુટ્ઠચિત્તા પુનદિવસે તં આદાય ધુરગામં પિણ્ડાય પવિસિત્વા તત્થ કતભત્તકિચ્ચા, ‘‘આવુસો, હિય્યો કથિતટ્ઠાનતોવ થોકં ધમ્મં કથેહી’’તિ મનુસ્સાનં ધમ્મં કથાપેસું. મનુસ્સા ધમ્મકથં સુત્વા પુનદિવસત્થાયપિ નિમન્તયિંસુ. એવં સમન્તા ભિક્ખાચારગામેસુ દ્વે દ્વે દિવસે તં આદાય પિણ્ડાય ચરિંસુ.

ધમ્મકથિકો ચિન્તેસિ – ‘‘ઇમે દ્વેપિ અતિમુદુકા, મયા ઉભોપેતે પલાપેત્વા ઇમસ્મિં વિહારે વસિતું વટ્ટતી’’તિ. સો સાયં થેરૂપટ્ઠાનં ગન્ત્વા ભિક્ખૂનં ઉટ્ઠાય ગતકાલે નિવત્તિત્વા મહાથેરં ઉપસઙ્કમિત્વા, ‘‘ભન્તે, કિઞ્ચિ વત્તબ્બં અત્થી’’તિ વત્વા ‘‘કથેહિ, આવુસો’’તિ વુત્તે થોકં ચિન્તેત્વા, ‘‘ભન્તે, કથા નામેસા મહાસાવજ્જા’’તિ વત્વા અકથેત્વાવ પક્કામિ. અનુથેરસ્સાપિ સન્તિકં ગન્ત્વા તથેવ અકાસિ. સો દુતિયદિવસે તથેવ કત્વા તતિયદિવસે તેસં અતિવિય કોતુહલે ઉપ્પન્ને મહાથેરં ઉપસઙ્કમિત્વા, ‘‘ભન્તે, કિઞ્ચિ વત્તબ્બં અત્થિ, તુમ્હાકં પન સન્તિકે વત્તું ન વિસહામી’’તિ વત્વા થેરેન ‘‘હોતુ, આવુસો, કથેહી’’તિ નિપ્પીળિતો આહ – ‘‘કિં પન, ભન્તે, અનુથેરો તુમ્હેહિ સદ્ધિં સંભોગો’’તિ. સપ્પુરિસ, કિં નામેતં કથેસિ, મયં એકમાતુકુચ્છિયં વુત્થપુત્તા વિય, અમ્હેસુ એકેન યં લદ્ધં, ઇતરેનાપિ લદ્ધમેવ હોતિ. મયા એતસ્સ એત્તકં કાલં અગુણો નામ ન દિટ્ઠપુબ્બોતિ? એવં, ભન્તેતિ. આમાવુસોતિ. ભન્તે મં અનુથેરો એવમાહ – ‘‘સપ્પુરિસ, ત્વં કુલપુત્તો, અયં મહાથેરો લજ્જી પેસલોતિ એતેન સદ્ધિં સંભોગં કરોન્તો ઉપપરિક્ખિત્વા કરેય્યાસી’’તિ એવમેસ મં આગતદિવસતો પટ્ઠાય વદતીતિ.

મહાથેરો તં સુત્વાવ કુદ્ધમાનસો દણ્ડાભિહતં કુલાલભાજનં વિય ભિજ્જિ. ઇતરોપિ ઉટ્ઠાય અનુથેરસ્સ સન્તિકં ગન્ત્વા તથેવ અવોચ, સોપિ તથેવ ભિજ્જિ. તેસુ કિઞ્ચાપિ એત્તકં કાલં એકોપિ વિસું પિણ્ડાય પવિટ્ઠપુબ્બો નામ નત્થિ, પુનદિવસે પન વિસું પિણ્ડાય પવિસિત્વા અનુથેરો પુરેતરં આગન્ત્વા ઉપટ્ઠાનસાલાય અટ્ઠાસિ, મહાથેરો પચ્છા અગમાસિ. તં દિસ્વા અનુથેરો ચિન્તેસિ – ‘‘કિં નુ ખો ઇમસ્સ પત્તચીવરં પટિગ્ગહેતબ્બં, ઉદાહુ નો’’તિ. સો ‘‘ન ઇદાનિ પટિગ્ગહેસ્સામી’’તિ ચિન્તેત્વાપિ ‘‘હોતુ, ન મયા એવં કતપુબ્બં, મયા અત્તનો વત્તં હાપેતું ન વટ્ટતી’’તિ ચિત્તં મુદુકં કત્વા થેરં ઉપસઙ્કમિત્વા, ‘‘ભન્તે, પત્તચીવરં દેથા’’તિ આહ. ઇતરો ‘‘ગચ્છ, દુબ્બિનીત, ન ત્વં મમ પત્તચીવરં પટિગ્ગહેતું યુત્તરૂપો’’તિ અચ્છરં પહરિત્વા તેનપિ ‘‘આમ, ભન્તે, અહમ્પિ તુમ્હાકં પત્તચીવરં ન પટિગ્ગણ્હામીતિ ચિન્તેસિ’’ન્તિ વુત્તે, ‘‘આવુસો નવક, કિં ત્વં ચિન્તેસિ, મમ ઇમસ્મિં વિહારે કોચિ સઙ્ગો અત્થી’’તિ આહ. ઇતરોપિ ‘‘તુમ્હે પન, ભન્તે, કિં એવં મઞ્ઞથ ‘મમ ઇમસ્મિં વિહારે કોચિ સઙ્ગો અત્થી’તિ, એસો તે વિહારો’’તિ વત્વા પત્તચીવરં આદાય નિક્ખમિ. ઇતરોપિ નિક્ખમિ. તે ઉભોપિ એકમગ્ગેનાપિ અગન્ત્વા એકો પચ્છિમદ્વારેન મગ્ગં ગણ્હિ, એકો પુરત્થિમદ્વારેન. ધમ્મકથિકો, ‘‘ભન્તે, મા એવં કરોથ, મા એવં કરોથા’’તિ વત્વા ‘‘તિટ્ઠાવુસો’’તિ વુત્તે નિવત્તિ. સો પુનદિવસે ધુરગામં પવિટ્ઠો મનુસ્સેહિ, ‘‘ભન્તે, ભદ્દન્તા કુહિ’’ન્તિ વુત્તે, ‘‘આવુસો, મા પુચ્છથ, તુમ્હાકં કુલુપકા હિય્યો કલહં કત્વા નિક્ખમિંસુ, અહં યાચન્તોપિ નિવત્તેતું નાસક્ખિ’’ન્તિ આહ. તેસુ બાલા તુણ્હી અહેસું. પણ્ડિતા પન ‘‘અમ્હેહિ એત્તકં કાલં ભદ્દન્તાનં કિઞ્ચિ ખલિતં નામ ન દિટ્ઠપુબ્બં, તેસં ભયં ઇમં નિસ્સાય ઉપ્પન્નં ભવિસ્સતી’’તિ દોમનસ્સપ્પત્તા અહેસું.

તેપિ થેરા ગતટ્ઠાને ચિત્તસુખં નામ ન લભિંસુ. મહાથેરો ચિન્તેસિ – ‘‘અહો નવકસ્સ ભિક્ખુનો ભારિયં કમ્મં કતં, મુહુત્તં દિટ્ઠં નામ આગન્તુકભિક્ખું આહ – ‘મહાથેરેન સદ્ધિં સંભોગં મા અકાસી’’’તિ. ઇતરોપિ ચિન્તેસિ – ‘‘અહો મહાથેરસ્સ ભારિયં કમ્મં કતં, મુહુત્તં દિટ્ઠં નામ આગન્તુકભિક્ખું આહ – ‘ઇમિના સદ્ધિં સંભોગં મા અકાસી’’’તિ. તેસં નેવ સજ્ઝાયો ન મનસિકારો અહોસિ. તે વસ્સસતચ્ચયેન પચ્છિમદિસાય એકં વિહારં અગમંસુ. તેસં એકમેવ સેનાસનં પાપુણિ. મહાથેરે પવિસિત્વા મઞ્ચકે નિસિન્ને ઇતરોપિ પાવિસિ. મહાથેરો તં દિસ્વાવ સઞ્જાનિત્વા અસ્સૂનિ સન્ધારેતું નાસક્ખિ. ઇતરોપિ મહાથેરં સઞ્જાનિત્વા અસ્સુપુણ્ણેહિ નેત્તેહિ ‘‘કથેમિ નુ ખો મા કથેમી’’તિ ચિન્તેત્વા ‘‘ન તં સદ્ધેય્યરૂપ’’ન્તિ થેરં વન્દિત્વા ‘‘અહં, ભન્તે, એત્તકં કાલં તુમ્હાકં પત્તચીવરં ગહેત્વા વિચરિં, અપિ નુ ખો મે કાયદ્વારાદીસુ તુમ્હેહિ કિઞ્ચિ અસારુપ્પં દિટ્ઠપુબ્બ’’ન્તિ. ‘‘ન દિટ્ઠપુબ્બં, આવુસો’’તિ. અથ કસ્મા ધમ્મકથિકં અવચુત્થ ‘‘મા એતેન સદ્ધિં સંભોગમકાસી’’તિ? ‘‘નાહં, આવુસો, એવં કથેમિ, તયા કિર મમ અન્તરે એવં વુત્ત’’ન્તિ. ‘‘અહમ્પિ, ભન્તે, ન વદામી’’તિ. તે તસ્મિં ખણે ‘‘તેન અમ્હે ભિન્દિતુકામેન એવં વુત્તં ભવિસ્સતી’’તિ ઞત્વા અઞ્ઞમઞ્ઞં અચ્ચયં દેસયિંસુ. તે વસ્સસતં ચિત્તસ્સાદં અલભન્તા તં દિવસં સમગ્ગા હુત્વા ‘‘આયામ, નં તતો વિહારા નિક્કડ્ઢિસ્સામા’’તિ પક્કમિત્વા અનુપુબ્બેન તં વિહારં અગમંસુ.

ધમ્મકથિકોપિ થેરે દિસ્વા પત્તચીવરં પટિગ્ગહેતું ઉપગચ્છિ. થેરા ‘‘ન ત્વં ઇમસ્મિં વિહારે વસિતું યુત્તરૂપો’’તિ અચ્છરં પહરિંસુ. સો સણ્ઠાતું અસક્કોન્તો તાવદેવ નિક્ખમિત્વા પલાયિ. અથ નં વીસતિ વસ્સસહસ્સાનિ કતો સમણધમ્મો સન્ધારેતું નાસક્ખિ, તતો ચવિત્વા અવીચિમ્હિ નિબ્બત્તો એકં બુદ્ધન્તરં પચ્ચિત્વા ઇદાનિ ગિજ્ઝકૂટે વુત્તપ્પકારેન અત્તભાવેન દુક્ખં અનુભોતીતિ.

સત્થા ઇદં તસ્સ પુબ્બકમ્મં આહરિત્વા, ‘‘ભિક્ખવે, ભિક્ખુના નામ કાયાદીહિ ઉપસન્તરૂપેન ભવિતબ્બ’’ન્તિ વત્વા ઇમં ગાથમાહ –

૨૮૧. ‘‘વાચાનુરક્ખી મનસા સુસંવુતો,

કાયેન ચ નાકુસલં કયિરા;

એતે તયો કમ્મપથે વિસોધયે,

આરાધયે મગ્ગમિસિપ્પવેદિત’’ન્તિ.

તસ્સત્થો – ચતુન્નં વચીદુચ્ચરિતાનં વજ્જનેન વાચાનુરક્ખી અભિજ્ઝાદીનં અનુપ્પાદનેન મનસા ચ સુટ્ઠુ સંવુતો પાણાતિપાતાદયો પજહન્તો કાયેન ચ અકુસલં ન કયિરા. એવં એતે તયો કમ્મપથે વિસોધયે. એવં વિસોધેન્તો હિ સીલક્ખન્ધાદીનં એસકેહિ બુદ્ધાદીહિ ઇસીહિ પવેદિતં અટ્ઠઙ્ગિકમગ્ગં આરાધેય્યાતિ.

દેસનાવસાને બહૂ સોતાપત્તિફલાદીનિ પાપુણિંસૂતિ.

સૂકરપેતવત્થુ છટ્ઠં.