૫. પધાનકમ્મિકતિસ્સત્થેરવત્થુ

ઉટ્ઠાનકાલમ્હીતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા જેતવને વિહરન્તો પધાનકમ્મિકતિસ્સત્થેરં આરબ્ભ કથેસિ.

સાવત્થિવાસિનો કિર પઞ્ચસતા કુલપુત્તા સત્થુ સન્તિકે પબ્બજિત્વા કમ્મટ્ઠાનં ગહેત્વા અરઞ્ઞં અગમંસુ. તેસુ એકો તત્થેવ ઓહીયિ. અવસેસા અરઞ્ઞે સમણધમ્મં કરોન્તા અરહત્તં પત્વા ‘‘પટિલદ્ધગુણં સત્થુ આરોચેસ્સામા’’તિ પુન સાવત્થિં અગમંસુ. તે સાવત્થિતો યોજનમત્તે એકસ્મિં ગામકે પિણ્ડાય ચરન્તે દિસ્વા એકો ઉપાસકો યાગુભત્તાદીહિ પતિમાનેત્વા અનુમોદનં સુત્વા પુનદિવસત્થાયપિ નિમન્તેસિ. તે તદહેવ સાવત્થિં ગન્ત્વા પત્તચીવરં પટિસામેત્વા સાયન્હસમયે સત્થારં ઉપસઙ્કમિત્વા વન્દિત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. સત્થા તેહિ સદ્ધિં અતિવિય તુટ્ઠિં પવેદયમાનો પટિસન્થારં અકાસિ.

અથ નેસં તત્થ ઓહીનો સહાયકભિક્ખુ ચિન્તેસિ – ‘‘સત્થુ ઇમેહિ સદ્ધિં પટિસન્થારં કરોન્તસ્સ મુખં નપ્પહોતિ, મય્હં પન મગ્ગફલાભાવેન મયા સદ્ધિં ન કથેતિ, અજ્જેવ અરહત્તં પત્વા સત્થારં ઉપસઙ્કમિત્વા મયા સદ્ધિં કથાપેસ્સામી’’તિ. તેપિ ભિક્ખૂ, ‘‘ભન્તે, મયં આગમનમગ્ગે એકેન ઉપાસકેન સ્વાતનાય નિમન્તિતા, તત્થ પાતોવ ગમિસ્સામા’’તિ સત્થારં અપલોકેસું. અથ નેસં સહાયકો ભિક્ખુ સબ્બરત્તિં ચઙ્કમન્તો નિદ્દાવસેન ચઙ્કમકોટિયં એકસ્મિં પાસાણફલકે પતિ, ઊરુટ્ઠિ ભિજ્જિ. સો મહાસદ્દેન વિરવિ. તસ્સ તે સહાયકા ભિક્ખૂ સદ્દં સઞ્જાનિત્વા ઇતો ચિતો ચ ઉપધાવિંસુ. તેસં દીપં જાલેત્વા તસ્સ કત્તબ્બકિચ્ચં કરોન્તાનંયેવ અરુણો ઉટ્ઠહિ, તે તં ગામં ગન્તું ઓકાસં ન લભિંસુ. અથ ને સત્થા આહ – ‘‘કિં, ભિક્ખવે, ભિક્ખાચારગામં ન ગમિત્થા’’તિ. તે ‘‘આમ, ભન્તે’’તિ તં પવત્તિં આરોચેસું. સત્થા ‘‘ન, ભિક્ખવે, એસ ઇદાનેવ તુમ્હાકં લાભન્તરાયં કરોતિ, પુબ્બેપિ અકાસિયેવા’’તિ વત્વા તેહિ યાચિતો અતીતં આહરિત્વા –

‘‘યો પુબ્બે કરણીયાનિ, પચ્છા સો કાતુમિચ્છતિ;

વરુણકટ્ઠભઞ્જોવ, સ પચ્છા મનુતપ્પતી’’તિ. (જા. ૧.૧.૭૧) –

જાતકં વિત્થારેસિ. તદા કિર તે ભિક્ખૂ પઞ્ચસતા માણવકા અહેસું, કુસીતમાણવકો અયં ભિક્ખુ અહોસિ, આચરિયો પન તથાગતોવ અહોસીતિ.

સત્થા ઇમં ધમ્મદેસનં આહરિત્વા, ‘‘ભિક્ખવે, યો હિ ઉટ્ઠાનકાલે ઉટ્ઠાનં ન કરોતિ, સંસન્નસઙ્કપ્પો હોતિ, કુસીતો સો ઝાનાદિભેદં વિસેસં નાધિગચ્છતી’’તિ વત્વા ઇમં ગાથમાહ –

૨૮૦. ‘‘ઉટ્ઠાનકાલમ્હિ અનુટ્ઠહાનો,

યુવા બલી આલસિયં ઉપેતો;

સંસન્નસઙ્કપ્પમનો કુસીતો,

પઞ્ઞાય મગ્ગં અલસો ન વિન્દતી’’તિ.

તત્થ અનુટ્ઠહાનોતિ અનુટ્ઠહન્તો અવાયમન્તો. યુવા બલીતિ પઠમયોબ્બને ઠિતો બલસમ્પન્નોપિ હુત્વા અલસભાવેન ઉપેતો હોતિ, ભુત્વા સયતિ. સંસન્નસઙ્કપ્પમનોતિ તીહિ મિચ્છાવિતક્કેહિ સુટ્ઠુ અવસન્નસમ્માસઙ્કપ્પચિત્તો. કુસીતોતિ નિબ્બીરિયો. અલસોતિ મહાઅલસો પઞ્ઞાય દટ્ઠબ્બં અરિયમગ્ગં અપસ્સન્તો ન વિન્દતિ, ન પટિલભતીતિ અત્થો.

દેસનાવસાને બહૂ સોતાપત્તિફલાદીનિ પાપુણિંસૂતિ.

પધાનકમ્મિકતિસ્સત્થેરવત્થુ પઞ્ચમં.