૧૨. પટાચારાવત્થુ

ન સન્તિ પુત્તાતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા જેતવને વિહરન્તો પટાચારં આરબ્ભ કથેસિ. વત્થુ સહસ્સવગ્ગે –

‘‘યો ચ વસ્સસતં જીવે, અપસ્સં ઉદયબ્બયં;

એકાહં જીવિતં સેય્યો, પસ્સતો ઉદયબ્બય’’ન્તિ. (ધ. પ. ૧૧૩) –

ગાથાવણ્ણનાય વિત્થારેત્વા કથિતં. તદા પન સત્થા પટાચારં તનુભૂતસોકં ઞત્વા ‘‘પટાચારે પુત્તાદયો નામ પરલોકં ગચ્છન્તસ્સ તાણં વા લેણં વા સરણં વા ભવિતું ન સક્કોન્તિ, તસ્મા વિજ્જમાનાપિ તે ન સન્તિયેવ. પણ્ડિતેન પન સીલં વિસોધેત્વા અત્તનો નિબ્બાનગામિમગ્ગમેવ સોધેતું વટ્ટતી’’તિ વત્વા ધમ્મં દેસેન્તો ઇમા ગાથા અભાસિ –

૨૮૮. ‘‘ન સન્તિ પુત્તા તાણાય, ન પિતા નાપિ બન્ધવા;

અન્તકેનાધિપન્નસ્સ, નત્થિ ઞાતીસુ તાણતા.

૨૮૯. ‘‘એતમત્થવસં ઞત્વા, પણ્ડિતો સીલસંવુતો;

નિબ્બાનગમનં મગ્ગં, ખિપ્પમેવ વિસોધયે’’તિ.

તત્થ તાણાયાતિ તાણભાવાય પતિટ્ઠાનત્થાય. બન્ધવાતિ પુત્તે ચ માતાપિતરો ચ ઠપેત્વા અવસેસા ઞાતિસુહજ્જા. અન્તકેનાધિપન્નસ્સાતિ મરણેન અભિભૂતસ્સ. પવત્તિયઞ્હિ પુત્તાદયો અન્નપાનાદિદાનેન ચેવ ઉપ્પન્નકિચ્ચનિત્થરણેન ચ તાણા હુત્વાપિ મરણકાલે કેનચિ ઉપાયેન મરણં પટિબાહિતું અસમત્થતાય તાણત્થાય લેણત્થાય ન સન્તિ નામ. તેનેવ વુત્તં – ‘‘નત્થિ ઞાતીસુ તાણતા’’તિ. એતમત્થવસન્તિ એવં તેસં અઞ્ઞમઞ્ઞસ્સ તાણં ભવિતું અસમત્થભાવસઙ્ખાતં કારણં જાનિત્વા પણ્ડિતો ચતુપારિસુદ્ધિસીલેન સંવુતો રક્ખિતગોપિતો હુત્વા નિબ્બાનગમનં અટ્ઠઙ્ગિકં મગ્ગં સીઘં સીઘં વિસોધેય્યાતિ અત્થો.

દેસનાવસાને પટાચારા સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠહિ, અઞ્ઞે ચ બહૂ સોતાપત્તિફલાદીનિ પાપુણિંસૂતિ.

પટાચારાવત્થુ દ્વાદસમં.

મગ્ગવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

વીસતિમો વગ્ગો.