૮. તિત્થિયવત્થુ

ન મોનેનાતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા જેતવને વિહરન્તો તિત્થિયે આરબ્ભ કથેસિ.

તે કિર ભુત્તટ્ઠાનેસુ મનુસ્સાનં ‘‘ખેમં હોતુ, સુખં હોતુ, આયુ વડ્ઢતુ, અસુકટ્ઠાને નામ કલલં અત્થિ, અસુકટ્ઠાને નામ કણ્ટકો અત્થિ, એવરૂપં ઠાનં ગન્તું ન વટ્ટતી’’તિઆદિના નયેન મઙ્ગલં વત્વા પક્કમન્તિ. ભિક્ખૂ પન પઠમબોધિયં અનુમોદનાદીનં અનનુઞ્ઞાતકાલે ભત્તગ્ગે મનુસ્સાનં અનુમોદનં અકત્વા પક્કમન્તિ. મનુસ્સા ‘‘તિત્થિયાનં સન્તિકા મઙ્ગલં સુણામ, ભદ્દન્તા પન તુણ્હીભૂતા પક્કમન્તી’’તિ ઉજ્ઝાયિંસુ. ભિક્ખૂ તમત્થં સત્થુ આરોચેસું. સત્થા, ‘‘ભિક્ખવે, ઇતો પટ્ઠાય ભત્તગ્ગાદીસુ યથાસુખં અનુમોદનં કરોથ, ઉપનિસિન્નકથં કરોથ, ધમ્મં કથેથા’’તિ અનુજાનિ. તે તથા કરિંસુ. મનુસ્સા અનુમોદનાદીનિ સુણન્તા ઉસ્સાહપ્પત્તા ભિક્ખૂ નિમન્તેત્વા સક્કારં કરોન્તા વિચરન્તિ. તિત્થિયા પન ‘‘મયં મુનિનો મોનં કરોમ, સમણસ્સ ગોતમસ્સ સાવકા ભત્તગ્ગાદીસુ મહાકથં કથેન્તા વિચરન્તી’’તિ ઉજ્ઝાયિંસુ.

સત્થા તમત્થં સુત્વા ‘‘નાહં, ભિક્ખવે, તુણ્હીભાવમત્તેન ‘મુની’તિ વદામિ. એકચ્ચે હિ અજાનન્તા ન કથેન્તિ, એકચ્ચે અવિસારદતાય, એકચ્ચે ‘મા નો ઇમં અતિસયત્થં અઞ્ઞે જાનિંસૂ’તિ મચ્છેરેન. તસ્મા મોનમત્તેન મુનિ ન હોતિ, પાપવૂપસમેન પન મુનિ નામ હોતી’’તિ વત્વા ઇમા ગાથા અભાસિ –

૨૬૮. ‘‘ન મોનેન મુની હોતિ, મૂળ્હરૂપો અવિદ્દસુ;

યો ચ તુલંવ પગ્ગય્હ, વરમાદાય પણ્ડિતો.

૨૬૯. ‘‘પાપાનિ પરિવજ્જેતિ, સ મુની તેન સો મુનિ;

યો મુનાતિ ઉભો લોકે, મુનિ તેન પવુચ્ચતી’’તિ.

તત્થ ન મોનેનાતિ કામઞ્હિ મોનેય્યપટિપદાસઙ્ખાતેન મગ્ગઞાણમોનેન મુનિ નામ હોતિ, ઇધ પન તુણ્હીભાવં સન્ધાય ‘‘મોનેના’’તિ વુત્તં. મૂળ્હરૂપોતિ તુચ્છરૂપો. અવિદ્દસૂતિ અવિઞ્ઞૂ. એવરૂપો હિ તુણ્હીભૂતોપિ મુનિ નામ ન હોતિ. અથ વા મોનેન મુનિ નામ ન હોતિ, તુચ્છસભાવો પન અવિઞ્ઞૂ ચ હોતીતિ અત્થો. યો ચ તુલંવ પગય્હાતિ યથા હિ તુલં ગહેત્વા ઠિતો અતિરેકં ચે હોતિ, હરતિ. ઊનં ચે હોતિ, પક્ખિપતિ. એવમેવ યો અતિરેકં હરન્તો વિય પાપં હરતિ પરિવજ્જેતિ, ઊનકે પક્ખિપન્તો વિય કુસલં પરિપૂરેતિ. એવઞ્ચ પન કરોન્તો સીલસમાધિપઞ્ઞાવિમુત્તિવિમુત્તિઞાણદસ્સનસઙ્ખાતં વરં ઉત્તમમેવ આદાય પાપાનિ અકુસલકમ્માનિ પરિવજ્જેતિ. સ મુનીતિ સો મુનિ નામાતિ અત્થો. તેન સો મુનીતિ કસ્મા પન સો મુનીતિ ચે? યં હેટ્ઠા વુત્તકારણં, તેન સો મુનીતિ અત્થો. સો મુનાતિ ઉભો લોકેતિ યો પુગ્ગલો ઇમસ્મિં ખન્ધાદિલોકે તુલં આરોપેત્વા મિનન્તો વિય ‘‘ઇમે અજ્ઝત્તિકા ખન્ધા, ઇમે બાહિરા’’તિઆદિના નયેન ઇમે ઉભો અત્થે મુનાતિ. મુનિ તેન પવુચ્ચતીતિ તેન કારણેન મુનીતિ વુચ્ચતિયેવાતિ અત્થો.

દેસનાવસાને બહૂ સોતાપત્તિફલાદીનિ પાપુણિંસૂતિ.

તિત્થિયવત્થુ અટ્ઠમં.