૩. એકુદાનખીણાસવત્થેરવત્થુ

ન તાવતાતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા જેતવને વિહરન્તો એકુદાનત્થેરં નામ ખીણાસવં આરબ્ભ કથેસિ.

સો કિર એકકોવ એકસ્મિં વનસણ્ડે વિહરતિ, એકમેવસ્સ ઉદાનં પગુણં –

‘‘અધિચેતસો અપ્પમજ્જતો,

મુનિનો મોનપથેસુ સિક્ખતો;

સોકા ન ભવન્તિ તાદિનો,

ઉપસન્તસ્સ સદા સતીમતો’’તિ. (પાચિ. ૧૫૩; ઉદા. ૩૭);

સો કિર ઉપોસથદિવસેસુ સયમેવ ધમ્મસ્સવનં ઘોસેત્વા ઇમં ગાથં વદતિ. પથવિઉન્દ્રિયનસદ્દો વિય દેવતાનં સાધુકારસદ્દો હોતિ. અથેકસ્મિં ઉપોસથદિવસે પઞ્ચપઞ્ચસતપરિવારા દ્વે તિપિટકધરા ભિક્ખૂ તસ્સ વસનટ્ઠાનં અગમંસુ. સો તે દિસ્વાવ તુટ્ઠમાનસો ‘‘સાધુ વો કતં ઇધ આગચ્છન્તેહિ, અજ્જ મયં તુમ્હાકં ધમ્મં સુણિસ્સામા’’તિ આહ. અત્થિ પન, આવુસો, ઇધ ધમ્મં સોતુકામાતિ. અત્થિ, ભન્તે, અયં વનસણ્ડો ધમ્મસ્સવનદિવસે દેવતાનં સાધુકારસદ્દેન એકનિન્નાદો હોતીતિ. તેસુ એકો તિપિટકધરો ધમ્મં ઓસારેસિ, એકો કથેસિ. એકદેવતાપિ સાધુકારં નાદાસિ. તે આહંસુ – ‘‘ત્વં, આવુસો, ધમ્મસ્સવનદિવસે ઇમસ્મિં વનસણ્ડે દેવતા મહન્તેન સદ્દેન સાધુકારં દેન્તીતિ વદેસિ, કિં નામેત’’ન્તિ. ભન્તે, અઞ્ઞેસુ દિવસેસુ સાધુકારસદ્દેન એકનિન્નાદો એવ હોતિ, ન અજ્જ પન જાનામિ ‘‘કિમેત’’ન્તિ. ‘‘તેન હિ, આવુસો, ત્વં તાવ ધમ્મં કથેહી’’તિ. સો બીજનિં ગહેત્વા આસને નિસિન્નો તમેવ ગાથં વદેસિ. દેવતા મહન્તેન સદ્દેન સાધુકારમદંસુ. અથ નેસં પરિવારા ભિક્ખૂ ઉજ્ઝાયિંસુ ‘‘ઇમસ્મિં વનસણ્ડે દેવતા મુખોલોકનેન સાધુકારં દદન્તિ, તિપિટકધરભિક્ખૂસુ એત્તકં ભણન્તેસુપિ કિઞ્ચિ પસંસનમત્તમ્પિ અવત્વા એકેન મહલ્લકત્થેરેન એકગાથાય કથિતાય મહાસદ્દેન સાધુકારં દદન્તી’’તિ. તેપિ વિહારં ગન્ત્વા સત્થુ તમત્થં આરોચેસું.

સત્થા ‘‘નાહં, ભિક્ખવે, યો બહુમ્પિ ઉગ્ગણ્હતિ વા ભાસતિ વા, તં ધમ્મધરોતિ વદામિ. યો પન એકમ્પિ ગાથં ઉગ્ગણ્હિત્વા સચ્ચાનિ પટિવિજ્ઝતિ, અયં ધમ્મધરો નામા’’તિ વત્વા ધમ્મં દેસેન્તો ઇમં ગાથમાહ –

૨૫૯. ‘‘ન તાવતા ધમ્મધરો, યાવતા બહુ ભાસતિ;

યો ચ અપ્પમ્પિ સુત્વાન, ધમ્મં કાયેન પસ્સતિ;

સ વે ધમ્મધરો હોતિ, યો ધમ્મં નપ્પમજ્જતી’’તિ.

તત્થ યાવતાતિ યત્તકેન ઉગ્ગહણધારણવાચનાદિના કારણેન બહું ભાસતિ, તાવત્તકેન ધમ્મધરો ન હોતિ, વંસાનુરક્ખકો પન પવેણિપાલકો નામ હોતિ. યો ચ અપ્પમ્પીતિ યો પન અપ્પમત્તકમ્પિ સુત્વા ધમ્મમન્વાય અત્થમન્વાય ધમ્માનુધમ્મપ્પટિપન્નો હુત્વા નામકાયેન દુક્ખાદીનિ પરિજાનન્તો ચતુસચ્ચધમ્મં પસ્સતિ, સ વે ધમ્મધરો હોતિ. યો ધમ્મં નપ્પમજ્જતીતિ યોપિ આરદ્ધવીરિયો હુત્વા અજ્જ અજ્જેવાતિ પટિવેધં આકઙ્ખન્તો ધમ્મં નપ્પમજ્જતિ, અયમ્પિ ધમ્મધરોયેવાતિ અત્થો.

દેસનાવસાને બહૂ સોતાપત્તિફલાદીનિ પાપુણિંસૂતિ.

એકુદાનખીણાસવત્થેરવત્થુ તતિયં.