૮. તિસ્સદહરવત્થુ

દદાતિ વેતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા જેતવને વિહરન્તો તિસ્સદહરં નામ આરબ્ભ કથેસિ.

સો કિર અનાથપિણ્ડિકસ્સ ગહપતિનો વિસાખાય ઉપાસિકાયાતિ પઞ્ચન્નં અરિયસાવકકોટીનં દાનં નિન્દન્તો વિચરિ, અસદિસદાનમ્પિ નિન્દિયેવ. તેસં તેસં દાનગ્ગે સીતલં લભિત્વા ‘‘સીતલ’’ન્તિ નિન્દિ, ઉણ્હં લભિત્વા ‘‘ઉણ્હ’’ન્તિ નિન્દિ. અપ્પં દેન્તેપિ ‘‘કિં ઇમે અપ્પમત્તકં દેન્તી’’તિ નિન્દિ, બહું દેન્તેપિ ‘‘ઇમેસં ગેહે ઠપનટ્ઠાનં મઞ્ઞે નત્થિ, નનુ નામ ભિક્ખૂનં યાપનમત્તં દાતબ્બં, એત્તકં યાગુભત્તં નિરત્થકમેવ વિસ્સજ્જતી’’તિ નિન્દિ. અત્તનો પન ઞાતકે આરબ્ભ ‘‘અહો અમ્હાકં ઞાતકાનં ગેહં ચતૂહિ દિસાહિ આગતાગતાનં ભિક્ખૂનં ઓપાનભૂત’’ન્તિઆદીનિ વત્વા પસંસં પવત્તેસિ. સો પનેકસ્સ દોવારિકસ્સ પુત્તો જનપદં વિચરન્તેહિ વડ્ઢકીહિ સદ્ધિં વિચરન્તો સાવત્થિં પત્વા પબ્બજિતો. અથ નં ભિક્ખૂ એવં મનુસ્સાનં દાનાદીનિ નિન્દન્તં દિસ્વા ‘‘પરિગ્ગણ્હિસ્સામ ન’’ન્તિ ચિન્તેત્વા, ‘‘આવુસો, તવ ઞાતકા કહં વસન્તી’’તિ પુચ્છિત્વા ‘‘અસુકગામે નામા’’તિ સુત્વાવ કતિપયે દહરે પેસેસું. તે તત્થ ગન્ત્વા ગામવાસિકેહિ આસનસાલાય નિસીદાપેત્વા કતસક્કારા પુચ્છિંસુ – ‘‘ઇમમ્હા ગામા નિક્ખમિત્વા પબ્બજિતો તિસ્સો નામ દહરો અત્થિ. તસ્સ કતમે ઞાતકા’’તિ? મનુસ્સા ‘‘ઇધ કુલગેહતો નિક્ખમિત્વા પબ્બજિતદારકો નત્થિ, કિં નુ ખો ઇમે વદન્તી’’તિ ચિન્તેત્વા, ‘‘ભન્તે, એકો દોવારિકપુત્તો વડ્ઢકીહિ સદ્ધિં વિચરિત્વા પબ્બજિતોતિ સુણોમ, તં સન્ધાય વદેથ મઞ્ઞે’’તિ આહંસુ. દહરભિક્ખૂ તિસ્સસ્સ તત્થ ઇસ્સરઞાતકાનં અભાવં ઞત્વા સાવત્થિં ગન્ત્વા ‘‘અકારણમેવ, ભન્તે, તિસ્સો વિલપન્તો વિચરતી’’તિ તં પવત્તિં ભિક્ખૂનં આરોચેસું. ભિક્ખૂપિ તં તથાગતસ્સ આરોચેસું.

સત્થા ‘‘ન, ભિક્ખવે, ઇદાનેવ વિકત્થેન્તો વિચરતિ, પુબ્બેપિ વિકત્થકોવ અહોસી’’તિ વત્વા ભિક્ખૂહિ યાચિતો અતીતં આહરિત્વા –

‘‘બહુમ્પિ સો વિકત્થેય્ય, અઞ્ઞં જનપદં ગતો;

અન્વાગન્ત્વાન દૂસેય્ય, ભુઞ્જ ભોગે કટાહકા’’તિ. (જા. ૧.૧.૧૨૫) –

ઇમં કટાહજાતકં વિત્થારેત્વા, ‘‘ભિક્ખવે, યો હિ પુગ્ગલો પરેહિ અપ્પકે વા બહુકે વા લૂખે વા પણીતે વા દિન્ને અઞ્ઞેસં વા દત્વા અત્તનો અદિન્ને મઙ્કુ હોતિ, તસ્સ ઝાનં વા વિપસ્સનં વા મગ્ગફલાદીનિ વા ન ઉપ્પજ્જન્તી’’તિ વત્વા ધમ્મં દેસેન્તો ઇમા ગાથા અભાસિ –

૨૪૯. ‘‘દદાતિ વે યથાસદ્ધં, યથાપસાદનં જનો;

તત્થ યો ચ મઙ્કુ હોતિ, પરેસં પાનભોજને;

ન સો દિવા વા રત્તિં વા, સમાધિમધિગચ્છતિ.

૨૫૦. ‘‘યસ્સ ચેતં સમુચ્છિન્નં, મૂલઘચ્ચં સમૂહતં;

સ વે દિવા વા રત્તિં વા, સમાધિમધિગચ્છતી’’તિ.

તત્થ દદાતિ વે યથાસદ્ધન્તિ લૂખપણીતાદીસુ યંકિઞ્ચિ દેન્તો જનો યથાસદ્ધં અત્તનો સદ્ધાનુરૂપમેવ દેતિ. યથાપસાદનન્તિ થેરનવાદીસુ ચસ્સ યસ્મિં યસ્મિં પસાદો ઉપ્પજ્જતિ, તસ્સ દેન્તો યથાપસાદનં અત્તનો પસાદાનુરૂપમેવ દેતિ. તત્થાતિ તસ્મિં પરસ્સ દાને ‘‘મયા અપ્પં વા લદ્ધં, લૂખં વા લદ્ધ’’ન્તિ મઙ્કુભાવં આપજ્જતિ. સમાધિન્તિ સો પુગ્ગલો દિવા વા રત્તિં વા ઉપચારપ્પનાવસેન વા મગ્ગફલવસેન વા સમાધિં નાધિગચ્છતિ. યસ્સ ચેતન્તિ યસ્સ પુગ્ગલસ્સ એતં એકેસુ ઠાનેસુ મઙ્કુભાવસઙ્ખાતં અકુસલં સમુચ્છિન્નં મૂલઘચ્ચં કત્વા અરહત્તમગ્ગઞાણેન સમૂહતં, સો વુત્તપ્પકારં સમાધિં અધિગચ્છતીતિ અત્થો.

દેસનાવસાને બહૂ સોતાપત્તિફલાદીનિ પાપુણિંસૂતિ.

તિસ્સદહરવત્થુ અટ્ઠમં.