૬. ચૂળસારિવત્થુ

સુજીવન્તિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા જેતવને વિહરન્તો ચૂળસારિં નામ સારિપુત્તત્થેરસ્સ સદ્ધિવિહારિકં આરબ્ભ કથેસિ.

સો કિર એકદિવસે વેજ્જકમ્મં કત્વા પણીતભોજનં લભિત્વા આદાય નિક્ખમન્તો અન્તરામગ્ગે થેરં દિસ્વા, ‘‘ભન્તે, ઇદં મયા વેજ્જકમ્મં કત્વા લદ્ધં, તુમ્હે અઞ્ઞત્થ એવરૂપં ભોજનં ન લભિસ્સથ, ઇમં ભુઞ્જથ, અહં તે વેજ્જકમ્મં કત્વા નિચ્ચકાલં એવરૂપં આહારં આહરિસ્સામી’’તિ આહ. થેરો તસ્સ વચનં સુત્વા તુણ્હીભૂતોવ પક્કામિ. ભિક્ખૂ વિહારં ગન્ત્વા સત્થુ તમત્થં આરોચેસું. સત્થા, ‘‘ભિક્ખવે, અહિરિકો નામ પગબ્ભો કાકસદિસો હુત્વા એકવીસતિવિધાય અનેસનાય ઠત્વા સુખં જીવતિ, હિરિઓત્તપ્પસમ્પન્નો પન દુક્ખં જીવતી’’તિ વત્વા ઇમા ગાથા અભાસિ –

૨૪૪. ‘‘સુજીવં અહિરિકેન, કાકસૂરેન ધંસિના;

પક્ખન્દિના પગબ્ભેન, સંકિલિટ્ઠેન જીવિતં.

૨૪૫. ‘‘હિરીમતા ચ દુજ્જીવં, નિચ્ચં સુચિગવેસિના;

અલીનેનાપ્પગબ્ભેન, સુદ્ધાજીવેન પસ્સતા’’તિ.

તત્થ અહિરિકેનાતિ છિન્નહિરોત્તપ્પકેન. એવરૂપેન હિ અમાતરમેવ ‘‘માતા મે’’તિ અપિતાદયો એવ ચ ‘‘પિતા મે’’તિઆદિના નયેન વત્વા એકવીસતિવિધાય અનેસનાય પતિટ્ઠાય સુખેન જીવતું સક્કા. કાકસૂરેનાતિ સૂરકાકસદિસેન. યથા હિ સૂરકાકો કુલઘરેસુ યાગુઆદીનિ ગણ્હિતુકામો ભિત્તિઆદીસુ નિસીદિત્વા અત્તનો ઓલોકનભાવં ઞત્વા અનોલોકેન્તો વિય અઞ્ઞવિહિતકો વિય નિદ્દાયન્તો વિય ચ હુત્વા મનુસ્સાનં પમાદં સલ્લક્ખેત્વા અનુપતિત્વા ‘‘સૂસૂ’’તિ વદન્તેસુયેવ ભાજનતો મુખપૂરં ગહેત્વા પલાયતિ, એવમેવં અહિરિકપુગ્ગલોપિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં ગામં પવિસિત્વા યાગુભત્તટ્ઠાનાદીનિ વવત્થપેતિ. તત્થ ભિક્ખૂ પિણ્ડાય ચરિત્વા યાપનમત્તં આદાય આસનસાલં ગન્ત્વા પચ્ચવેક્ખન્તા યાગું પિવિત્વા કમ્મટ્ઠાનં મનસિ કરોન્તિ સજ્ઝાયન્તિ આસનસાલં સમ્મજ્જન્તિ. અયં પન અકત્વા ગામાભિમુખોવ હોતિ.

સો હિ ભિક્ખૂહિ ‘‘પસ્સથિમ’’ન્તિ ઓલોકિયમાનોપિ અનોલોકેન્તો વિય અઞ્ઞવિહિતો વિય નિદ્દાયન્તો વિય ગણ્ઠિકં પટિમુઞ્ચન્તો વિય ચીવરં સંવિદહન્તો વિય હુત્વા ‘‘અસુકં નામ મે કમ્મં અત્થી’’તિ વદન્તો ઉટ્ઠાયાસના ગામં પવિસિત્વા પાતોવ વવત્થપિતગેહેસુ અઞ્ઞતરં ગેહં ઉપસઙ્કમિત્વા ઘરમાનુસકેસુ થોકં કવાટં પિધાય દ્વારે નિસીદિત્વા કન્દન્તેસુપિ એકેન હત્થેન કવાટં પણામેત્વા અન્તો પવિસતિ. અથ નં દિસ્વા અકામકાપિ આસને નિસીદાપેત્વા યાગુઆદીસુ યં અત્થિ, તં દેન્તિ. સો યાવદત્થં ભુઞ્જિત્વા અવસેસં પત્તેનાદાય પક્કમતિ. અયં કાકસૂરો નામ. એવરૂપેન અહિરિકેન સુજીવન્તિ અત્થો.

ધંસિનાતિ ‘‘અસુકત્થેરો નામ અપ્પિચ્છો’’તિઆદીનિ વદન્તેસુ – ‘‘કિં પન મયં ન અપ્પિચ્છા’’તિઆદિવચનેન પરેસં ગુણધંસનતાય ધંસિના. તથારૂપસ્સ વચનં સુત્વા ‘‘અયમ્પિ અપ્પિચ્છતાદિગુણે યુત્તો’’તિ મઞ્ઞમાના મનુસ્સા દાતબ્બં મઞ્ઞન્તિ. સો પન તતો પટ્ઠાય વિઞ્ઞૂપુરિસાનં ચિત્તં આરાધેતું અસક્કોન્તો તમ્હાપિ લાભા પરિહાયતિ. એવં ધંસિપુગ્ગલો અત્તનોપિ પરસ્સપિ લાભં નાસેતિયેવ.

પક્ખન્દિનાતિ પક્ખન્દચારિના. પરેસં કિચ્ચાનિપિ અત્તનો કિચ્ચાનિ વિય દસ્સેન્તો પાતોવ ભિક્ખૂસુ ચેતિયઙ્ગણાદીસુ વત્તં કત્વા કમ્મટ્ઠાનમનસિકારેન થોકં નિસીદિત્વા ઉટ્ઠાય ગામં પવિસન્તેસુ મુખં ધોવિત્વા પણ્ડુકાસાવપારુપનઅક્ખિઅઞ્જનસીસમક્ખનાદીહિ અત્તભાવં મણ્ડેત્વા સમ્મજ્જન્તો વિય દ્વે તયો સમ્મજ્જનિપહારે દત્વા દ્વારકોટ્ઠકાભિમુખો હોતિ. મનુસ્સા પાતોવ ‘‘ચેતિયં વન્દિસ્સામ, માલાપૂજં કરિસ્સામા’’તિ આગતા તં દિસ્વા ‘‘અયં વિહારો ઇમં દહરં નિસ્સાય પટિજગ્ગનં લભતિ, ઇમં મા પમજ્જિત્થા’’તિ વત્વા તસ્સ દાતબ્બં મઞ્ઞન્તિ. એવરૂપેન પક્ખન્દિનાપિ સુજીવં. પગબ્ભેનાતિ કાયપાગબ્ભિયાદીહિ સમન્નાગતેન. સંકિલિટ્ઠેન જીવિતન્તિ એવં જીવિકં કપ્પેત્વા જીવન્તેન હિ પુગ્ગલેન સંકિલિટ્ઠેન હુત્વા જીવિતં નામ હોતિ, તં દુજ્જીવિતં પાપમેવાતિ અત્થો.

હિરીમતા ચાતિ હિરોત્તપ્પસમ્પન્નેન પુગ્ગલેન દુજ્જીવં. સો હિ અમાતાદયોવ ‘‘માતા મે’’તિઆદીનિ અવત્વા અધમ્મિકે પચ્ચયે ગૂથં વિય જિગુચ્છન્તો ધમ્મેન સમેન પરિયેસન્તો સપદાનં પિણ્ડાય ચરિત્વા જીવિકં કપ્પેન્તો લૂખં જીવિકં જીવતીતિ અત્થો. સુચિગવેસિનાતિ સુચીનિ કાયકમ્માદીનિ ગવેસન્તેન. અલીનેનાતિ જીવિતવુત્તિમનલ્લીનેન. સુદ્ધાજીવેન પસ્સતાતિ એવરૂપો હિ પુગ્ગલો સુદ્ધાજીવો નામ હોતિ. તેન એવં સુદ્ધાજીવેન તમેવ સુદ્ધાજીવં સારતો પસ્સતા લૂખજીવિતવસેન દુજ્જીવં હોતીતિ અત્થો.

દેસનાવસાને બહૂ સોતાપત્તિફલાદીનિ પાપુણિંસૂતિ.

ચૂળસારિવત્થુ છટ્ઠં.