૬. પુણ્ણદાસીવત્થુ

સદા જાગરમાનાનન્તિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા ગિજ્ઝકૂટે વિહરન્તો પુણ્ણં નામ રાજગહસેટ્ઠિનો દાસિં આરબ્ભ કથેસિ.

તસ્સા કિર એકદિવસં કોટ્ટનત્થાય બહુવીહિં અદંસુ. સા રત્તિમ્પિ દીપં જાલેત્વા વીહિં કોટ્ટેન્તી વિસ્સમનત્થાય સેદતિન્તેન ગત્તેન બહિવાતે અટ્ઠાસિ. તસ્મિં સમયે દબ્બો મલ્લપુત્તો ભિક્ખૂનં સેનાસનપઞ્ઞાપકો અહોસિ. સો ધમ્મસ્સવનં સુત્વા અત્તનો અત્તનો સેનાસનં ગચ્છન્તાનં ભિક્ખૂનં અઙ્ગુલિં જાલેત્વા પુરતો પુરતો મગ્ગદેસનત્થાય ગચ્છન્તો ભિક્ખૂનં આલોકં નિમ્મિનિ. પુણ્ણા તેનાલોકેન પબ્બતે વિચરન્તે ભિક્ખૂ દિસ્વા ‘‘અહં તાવ અત્તનો દુક્ખેન ઉપદ્દુતા ઇમાયપિ વેલાય નિદ્દં ન ઉપેમિ, ભદ્દન્તા કિં કારણા ન નિદ્દાયન્તી’’તિ ચિન્તેત્વા ‘‘અદ્ધા કસ્સચિ ભિક્ખુનો અફાસુકં વા ભવિસ્સતિ, દીઘજાતિકેન વા ઉપદ્દવો ભવિસ્સતી’’તિ સઞ્ઞં કત્વા પાતોવ કુણ્ડકં આદાય ઉદકેન તેમેત્વા હત્થતલે પૂવં કત્વા અઙ્ગારેસુ પચિત્વા ઉચ્છઙ્ગે કત્વા તિત્થમગ્ગે ખાદિસ્સામીતિ ઘટં આદાય તિત્થાભિમુખી પાયાસિ. સત્થાપિ ગામં પિણ્ડાય પવિસિતું તમેવ મગ્ગં પટિપજ્જિ.

સા સત્થારં દિસ્વા ચિન્તેસિ – ‘‘અઞ્ઞેસુ દિવસેસુ સત્થરિ દિટ્ઠેપિ મમ દેય્યધમ્મો ન હોતિ, દેય્યધમ્મે સતિ સત્થારં ન પસ્સામિ, ઇદાનિ મે દેય્યધમ્મો ચ અત્થિ, સત્થા ચ સમ્મુખીભૂતો. સચે લૂખં વા પણીતં વાતિ અચિન્તેત્વા ગણ્હેય્ય, દદેય્યાહં ઇમં પૂવ’’ન્તિ ઘટં એકમન્તે નિક્ખિપિત્વા સત્થારં વન્દિત્વા, ‘‘ભન્તે, ઇમં લૂખં દાનં પટિગ્ગણ્હન્તા મમ સઙ્ગહં કરોથા’’તિ આહ. સત્થા આનન્દત્થેરં ઓલોકેત્વા તેન નીહરિત્વા દિન્નં મહારાજદત્તિયં પત્તં ઉપનામેત્વા પૂવં ગણ્હિ. પુણ્ણાપિ તં સત્થુ પત્તે પતિટ્ઠપેત્વાવ પઞ્ચપતિટ્ઠિતેન વન્દિત્વા, ‘‘ભન્તે, તુમ્હેહિ દિટ્ઠધમ્મોયેવ મે સમિજ્ઝતૂ’’તિ આહ. સત્થા ‘‘એવં હોતૂ’’તિ ઠિતકોવ અનુમોદનં અકાસિ.

પુણ્ણાપિ ચિન્તેસિ – ‘‘કિઞ્ચાપિ મે સત્થા સઙ્ગહં કરોન્તો પૂવં ગણ્હિ, ન પનિદં ખાદિસ્સતિ. અદ્ધા પુરતો કાકસ્સ વા સુનખસ્સ વા દત્વા રઞ્ઞો વા રાજપુત્તસ્સ વા ગેહં ગન્ત્વા પણીતભોજનં ભુઞ્જિસ્સતી’’તિ. સત્થાપિ ‘‘કિં નુ ખો એસા ચિન્તેસી’’તિ તસ્સા ચિત્તાચારં ઞત્વા આનન્દત્થેરં ઓલોકેત્વા નિસીદનાકારં દસ્સેસિ. થેરો ચીવરં પઞ્ઞાપેત્વા અદાસિ. સત્થા બહિનગરેયેવ નિસીદિત્વા ભત્તકિચ્ચં અકાસિ. દેવતા સકલચક્કવાળગબ્ભે દેવમનુસ્સાનં ઉપકપ્પનકં ઓજં મધુપટલં વિય પીળેત્વા તત્થ પક્ખિપિંસુ. પુણ્ણા ચ ઓલોકેન્તી અટ્ઠાસિ. ભત્તકિચ્ચાવસાને થેરો ઉદકં અદાસિ. સત્થા કતભત્તકિચ્ચો પુણ્ણં આમન્તેત્વા ‘‘કસ્મા ત્વં પુણ્ણે મમ સાવકે પરિભવસી’’તિ આહ. ન પરિભવામિ, ભન્તેતિ. અથ તયા મમ સાવકે ઓલોકેત્વા કિં કથિતન્તિ? ‘‘અહં તાવ ઇમિના દુક્ખુપદ્દવેન નિદ્દં ન ઉપેમિ, ભદ્દન્તા કિમત્થં નિદ્દં ન ઉપેન્તિ, અદ્ધા કસ્સચિ અફાસુકં વા ભવિસ્સતિ, દીઘજાતિકેન વા ઉપદ્દવો ભવિસ્સતી’’તિ એત્તકં મયા, ભન્તે, ચિન્તિતન્તિ. સત્થા તસ્સા વચનં સુત્વા ‘‘પુણ્ણે ત્વં ન તાવ દુક્ખુપદ્દવેન નિદ્દાયસિ, મમ સાવકા સદા જાગરિયમનુયુત્તતાય ન નિદ્દાયન્તી’’તિ વત્વા ઇમં ગાથમાહ –

૨૨૬. ‘‘સદા જાગરમાનાનં, અહોરત્તાનુસિક્ખિનં;

નિબ્બાનં અધિમુત્તાનં, અત્થં ગચ્છન્તિ આસવા’’તિ.

તત્થ અહોરત્તાનુસિક્ખિનન્તિ દિવા ચ રત્તિઞ્ચ તિસ્સો સિક્ખા સિક્ખમાનાનં. નિબ્બાનં અધિમુત્તાનન્તિ નિબ્બાનજ્ઝાસયાનં. અત્થં ગચ્છન્તીતિ એવરૂપાનં સબ્બેપિ આસવા અત્થં વિનાસં નત્થિભાવં ગચ્છન્તીતિ અત્થો.

દેસનાવસાને યથાઠિતા પુણ્ણા સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠહિ, સમ્પત્તપરિસાયપિ સાત્થિકા ધમ્મદેસના અહોસીતિ.

સત્થા કુણ્ડકઅઙ્ગારપૂવેન ભત્તકિચ્ચં કત્વા વિહારં અગમાસિ. ભિક્ખૂ ધમ્મસભાયં કથં સમુટ્ઠાપેસું ‘‘દુક્કરં, આવુસો, સમ્માસમ્બુદ્ધેન કતં પુણ્ણાય દિન્નેન કુણ્ડકઅઙ્ગારપૂવેન ભત્તકિચ્ચં કરોન્તેના’’તિ. સત્થા આગન્ત્વા ‘‘કાય નુત્થ, ભિક્ખવે, એતરહિ કથાય સન્નિસિન્ના’’તિ પુચ્છિત્વા ‘‘ઇમાય નામા’’તિ વુત્તે ‘‘ન, ભિક્ખવે, ઇદાનેવ, પુબ્બેપિ મયા ઇમાય દિન્નકુણ્ડકં પરિભુત્તમેવા’’તિ વત્વા અતીતં આહરિત્વા –

‘‘ભુત્વા તિણપરિઘાસં, ભુત્વા આચામકુણ્ડકં;

એતં તે ભોજનં આસિ, કસ્મા દાનિ ન ભુઞ્જસિ.

‘‘યત્થ પોસં ન જાનન્તિ, જાતિયા વિનયેન વા;

બહું તત્થ મહાબ્રહ્મે, અપિ આચામકુણ્ડકં.

‘‘ત્વઞ્ચ ખો મં પજાનાસિ, યાદિસાયં હયુત્તમો;

જાનન્તો જાનમાગમ્મ, ન તે ભક્ખામિ કુણ્ડક’’ન્તિ. (જા. ૧.૩.૧૦-૧૨) –

ઇમં કુણ્ડકસિન્ધવપોતકજાતકં વિત્થારેત્વા કથેસિ.

પુણ્ણદાસીવત્થુ છટ્ઠં.