૫. બુદ્ધપિતુબ્રાહ્મણવત્થુ

અહિંસકા યેતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા સાકેતં નિસ્સાય અઞ્જનવને વિહરન્તો ભિક્ખૂહિ પટ્ઠપઞ્હં આરબ્ભ કથેસિ.

ભગવતો કિર ભિક્ખુસઙ્ઘપરિવુતસ્સ સાકેતં પિણ્ડાય પવિસનકાલે એકો સાકેતવાસી મહલ્લકબ્રાહ્મણો નગરતો નિક્ખમન્તો અન્તરઘરદ્વારે દસબલં દિસ્વા પાદેસુ નિપતિત્વા ગોપ્ફકેસુ દળ્હં ગહેત્વા, ‘‘તાત, નનુ નામ પુત્તેહિ જિણ્ણકાલે માતાપિતરો પટિજગ્ગિતબ્બા, કસ્મા એત્તકં કાલં અમ્હાકં અત્તાનં ન દસ્સેસિ. મયા તાવ દિટ્ઠોસિ, માતરમ્પિ પસ્સિતું એહી’’તિ સત્થારં ગહેત્વા અત્તનો ગેહં અગમાસિ. સત્થા તત્થ ગન્ત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ સદ્ધિં ભિક્ખુસઙ્ઘેન. બ્રાહ્મણીપિ આગન્ત્વા સત્થુ પાદેસુ નિપતિત્વા, ‘‘તાત, એત્તકં કાલં કુહિં ગતોસિ, નનુ નામ માતાપિતરો મહલ્લકકાલે ઉપટ્ઠાતબ્બા’’તિ વત્વા પુત્તધીતરો ‘‘એથ ભાતરં વન્દથા’’તિ વન્દાપેસિ. તે ઉભોપિ તુટ્ઠમાનસા બુદ્ધપ્પમુખં ભિક્ખુસઙ્ઘં પરિવિસિત્વા, ‘‘ભન્તે, ઇધેવ નિબદ્ધં ભિક્ખં ગણ્હથા’’તિ વત્વા ‘‘બુદ્ધા નામ એકટ્ઠાનેયેવ નિબદ્ધં ભિક્ખં ન ગણ્હન્તી’’તિ વુત્તે, ‘‘તેન હિ, ભન્તે, યે વો નિમન્તેતું આગચ્છન્તિ, તે અમ્હાકં સન્તિકં પહિણેય્યાથા’’તિ આહંસુ. સત્થા તતો પટ્ઠાય નિમન્તેતું આગતે ‘‘ગન્ત્વા બ્રાહ્મણસ્સ આરોચેય્યાથા’’તિ પેસેસિ. તે ગન્ત્વા ‘‘મયં સ્વાતનાય સત્થારં નિમન્તેમા’’તિ બ્રાહ્મણં વદન્તિ. બ્રાહ્મણો પુનદિવસે અત્તનો ગેહતો ભત્તભાજનસૂપેય્યભાજનાનિ આદાય સત્થુ નિસીદનટ્ઠાનં ગચ્છતિ. અઞ્ઞત્ર પન નિમન્તને અસતિ સત્થા બ્રાહ્મણસ્સેવ ગેહે ભત્તકિચ્ચં કરોતિ. તે ઉભોપિ અત્તનો દેય્યધમ્મં નિચ્ચકાલં તથાગતસ્સ દેન્તા ધમ્મકથં સુણન્તા અનાગામિફલં પાપુણિંસુ.

ભિક્ખૂ ધમ્મસભાયં કથં સમુટ્ઠાપેસું, ‘‘આવુસો, બ્રાહ્મણો ‘તથાગતસ્સ સુદ્ધોદનો પિતા, મહામાયા માતા’તિ જાનાતિ, જાનન્તોવ સદ્ધિં બ્રાહ્મણિયા તથાગતં ‘અમ્હાકં પુત્તો’તિ વદતિ, સત્થાપિ તથેવ અધિવાસેતિ. કિં નુ ખો કારણ’’ન્તિ? સત્થા તેસં કથં સુત્વા, ‘‘ભિક્ખવે, ઉભોપિ તે અત્તનો પુત્તમેવ પુત્તોતિ વદન્તી’’તિ વત્વા અતીતં આહરિ.

અતીતે, ભિક્ખવે, અયં બ્રાહ્મણો નિરન્તરં પઞ્ચ જાતિસતાનિ મય્હં પિતા અહોસિ, પઞ્ચ જાતિસતાનિ ચૂળપિતા, પઞ્ચ જાતિસતાનિ મહાપિતા. સાપિ મે બ્રાહ્મણી નિરન્તરમેવ પઞ્ચ જાતિસતાનિ માતા અહોસિ, પઞ્ચ જાતિસતાનિ ચૂળમાતા, પઞ્ચ જાતિસતાનિ મહામાતા. એવાહં દિયડ્ઢજાતિસહસ્સં બ્રાહ્મણસ્સ હત્થે સંવડ્ઢો, દિયડ્ઢજાતિસહસ્સં બ્રાહ્મણિયા હત્થેતિ તીણિ જાતિસહસ્સાનિ તેસં પુત્તભાવં દસ્સેત્વા ઇમા ગાથા અભાસિ –

‘‘યસ્મિં મનો નિવિસતિ, ચિત્તઞ્ચાપિ પસીદતિ;

અદિટ્ઠપુબ્બકે પોસે, કામં તસ્મિમ્પિ વિસ્સસે. (જા. ૧.૧.૬૮);

‘‘પુબ્બેવ સન્નિવાસેન, પચ્ચુપ્પન્નહિતેન વા;

એવં તં જાયતે પેમં, ઉપ્પલંવ યથોદકે’’તિ. (જા. ૧.૨.૧૭૪);

સત્થા તેમાસમેવ તં કુલં નિસ્સાય વિહાસિ. તે ઉભોપિ અરહત્તં સચ્છિકત્વા પરિનિબ્બાયિંસુ. અથ નેસં મહાસક્કારં કત્વા ઉભોપિ એકકૂટાગારમેવ આરોપેત્વા નીહરિંસુ. સત્થાપિ પઞ્ચસતભિક્ખુપરિવારો તેહિ સદ્ધિંયેવ આળાહનં અગમાસિ. ‘‘બુદ્ધાનં કિર માતાપિતરો’’તિ મહાજનો નિક્ખમિ. સત્થાપિ આળાહનસમીપે એકં સાલં પવિસિત્વા અટ્ઠાસિ. મનુસ્સા સત્થારં વન્દિત્વા એકમન્તે ઠત્વા, ‘‘ભન્તે, ‘માતાપિતરો વો કાલકતા’તિ મા ચિન્તયિત્થા’’તિ સત્થારા સદ્ધિં પટિસન્થારં કરોન્તિ. સત્થા તે ‘‘મા એવં અવચુત્થા’’તિ અપ્પટિક્ખિપિત્વા પરિસાય આસયં ઓલોકેત્વા તઙ્ખણાનુરૂપં ધમ્મં દેસેન્તો –

‘‘અપ્પં વત જીવિતં ઇદં,

ઓરં વસ્સસતાપિ મિય્યતિ;

યો ચેપિ અતિચ્ચ જીવતિ,

અથ સો જરસાપિ મિય્યતી’’તિ. (સુ. નિ. ૮૧૦; મહાનિ. ૩૯) –

ઇદં જરાસુત્તં કથેસિ. દેસનાવસાને ચતુરાસીતિયા પાણસહસ્સાનં ધમ્માભિસમયો અહોસિ. ભિક્ખૂ બ્રાહ્મણસ્સ ચ બ્રાહ્મણિયા ચ પરિનિબ્બુતભાવં અજાનન્તા, ‘‘ભન્તે, તેસં કો અભિસમ્પરાયો’’તિ પુચ્છિંસુ. સત્થા, ‘‘ભિક્ખવે, એવરૂપાનં અસેખમુનીનં અભિસમ્પરાયો નામ નત્થિ. એવરૂપા હિ અચ્ચુતં અમતં મહાનિબ્બાનમેવ પાપુણન્તી’’તિ વત્વા ઇમં ગાથમાહ –

૨૨૫. ‘‘અહિંસકા યે મુનયો, નિચ્ચં કાયેન સંવુતા;

તે યન્તિ અચ્ચુતં ઠાનં, યત્થ ગન્ત્વા ન સોચરે’’તિ.

તત્થ મુનયોતિ મોનેય્યપટિપદાય મગ્ગફલપત્તા અસેખમુનયો. કાયેનાતિ દેસનામત્તમેવેતં, તીહિપિ દ્વારેહિ સુસંવુતાતિ અત્થો. અચ્ચુતન્તિ સસ્સતં. ઠાનન્તિ અકુપ્પટ્ઠાનં ધુવટ્ઠાનં. યત્થાતિ યસ્મિં નિબ્બાને ગન્ત્વા ન સોચરે ન સોચન્તિ ન વિહઞ્ઞન્તિ, તં ઠાનં ગચ્છન્તીતિ અત્થો.

દેસનાવસાને બહૂ સોતાપત્તિફલાદીનિ પાપુણિંસૂતિ.

બુદ્ધપિતુબ્રાહ્મણવત્થુ પઞ્ચમં.