૩. ઉત્તરાઉપાસિકાવત્થુ

અક્કોધેન જિને કોધન્તિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા વેળુવને વિહરન્તો ઉત્તરાય ગેહે કતભત્તકિચ્ચો ઉત્તરં ઉપાસિકં આરબ્ભ કથેસિ.

તત્રાયમનુપુબ્બી કથા – રાજગહે કિર સુમનસેટ્ઠિં નિસ્સાય પુણ્ણો નામ દલિદ્દો ભતિં કત્વા જીવતિ. તસ્સ ભરિયા ચ ઉત્તરા નામ ધીતા ચાતિ દ્વેયેવ ગેહમાનુસકા. અથેકદિવસં ‘‘સત્તાહં નક્ખત્તં કીળિતબ્બ’’ન્તિ રાજગહે ઘોસનં કરિંસુ. તં સુત્વા સુમનસેટ્ઠિ પાતોવ આગતં પુણ્ણં આમન્તેત્વા, ‘‘તાત, અમ્હાકં પરિજનો નક્ખત્તં કીળિતુકામો, ત્વં કિં નક્ખત્તં કીળિસ્સસિ, ઉદાહુ ભતિં કરિસ્સસી’’તિ આહ. ‘‘સામિ, નક્ખત્તં નામ સધનાનં હોતિ, મમ પન ગેહે સ્વાતનાય યાગુતણ્ડુલમ્પિ નત્થિ, કિં મે નક્ખત્તેન, ગોણે લભન્તો કસિતું ગમિસ્સામી’’તિ. ‘‘તેન હિ ગોણે ગણ્હાહી’’તિ. સો બલવગોણે ચ નઙ્ગલઞ્ચ ગહેત્વા, ‘‘ભદ્દે, નાગરા નક્ખત્તં કીળન્તિ, અહં દલિદ્દતાય ભતિં કાતું ગમિસ્સામિ, મય્હમ્પિ તાવ અજ્જ દ્વિગુણં નિવાપં પચિત્વા ભત્તં આહરેય્યાસી’’તિ ભરિયં વત્વા ખેત્તં અગમાસિ.

સારિપુત્તત્થેરોપિ સત્તાહં નિરોધસમાપન્નો તં દિવસં વુટ્ઠાય ‘‘કસ્સ નુ ખો અજ્જ મયા સઙ્ગહં કાતું વટ્ટતી’’તિ ઓલોકેન્તો પુણ્ણં અત્તનો ઞાણજાલસ્સ અન્તો પવિટ્ઠં દિસ્વા ‘‘સદ્ધો નુ ખો એસ, સક્ખિસ્સતિ વા મે સઙ્ગહં કાતુ’’ન્તિ ઓલોકેન્તો તસ્સ સદ્ધભાવઞ્ચ સઙ્ગહં કાતું સમત્થભાવઞ્ચ તપ્પચ્ચયા ચસ્સ મહાસમ્પત્તિપટિલાભઞ્ચ ઞત્વા પત્તચીવરમાદાય તસ્સ કસનટ્ઠાનં ગન્ત્વા આવાટતીરે એકં ગુમ્બં ઓલોકેન્તો અટ્ઠાસિ.

પુણ્ણો થેરં દિસ્વાવ કસિં ઠપેત્વા પઞ્ચપતિટ્ઠિતેન થેરં વન્દિત્વા ‘‘દન્તકટ્ઠેન અત્થો ભવિસ્સતી’’તિ દન્તકટ્ઠં કપ્પિયં કત્વા અદાસિ. અથસ્સ થેરો પત્તઞ્ચ પરિસ્સાવનઞ્ચ નીહરિત્વા અદાસિ. સો ‘‘પાનીયેન અત્થો ભવિસ્સતી’’તિ તં આદાય પાનીયં પરિસ્સાવેત્વા અદાસિ. થેરો ચિન્તેસિ – ‘‘અયં પરેસં પચ્છિમગેહે વસતિ. સચસ્સ ગેહદ્વારં ગમિસ્સામિ, ઇમસ્સ ભરિયા મં દટ્ઠું ન લભિસ્સતિ. યાવસ્સા ભત્તં આદાય મગ્ગં પટિપજ્જતિ, તાવ ઇધેવ ભવિસ્સામી’’તિ. સો તત્થેવ થોકં વીતિનામેત્વા તસ્સ મગ્ગારુળ્હભાવં ઞત્વા અન્તોનગરાભિમુખો પાયાસિ.

સા અન્તરામગ્ગે થેરં દિસ્વા ચિન્તેસિ – ‘‘અપ્પેકદાહં દેય્યધમ્મે સતિ અય્યં ન પસ્સામિ, અપ્પેકદા મે અય્યં પસ્સન્તિયા દેય્યધમ્મો ન હોતિ. અજ્જ પન મે અય્યો ચ દિટ્ઠો, દેય્યધમ્મો ચાયં અત્થિ, કરિસ્સતિ નુ ખો મે સઙ્ગહ’’ન્તિ. સા ભત્તભાજનં ઓરોપેત્વા થેરં પઞ્ચપતિટ્ઠિતેન વન્દિત્વા, ‘‘ભન્તે, ઇદં લૂખં વા પણીતં વાતિ અચિન્તેત્વા દાસસ્સ વો સઙ્ગહં કરોથા’’તિ આહ. થેરો પત્તં ઉપનામેત્વા તાય એકેન હત્થેન ભાજનં ધારેત્વા એકેન હત્થેન તતો ભત્તં દદમાનાય ઉપડ્ઢભત્તે દિન્ને ‘‘અલ’’ન્તિ હત્થેન પત્તં પિદહિ. સા, ‘‘ભન્તે, એકોવ પટિવિસો, ન સક્કા દ્વિધા કાતું. તુમ્હાકં દાસસ્સ ઇધલોકસઙ્ગહં અકત્વા પરલોકસઙ્ગહં કરોથ, નિરવસેસમેવ દાતુકામમ્હી’’તિ વત્વા સબ્બમેવ થેરસ્સ પત્તે પતિટ્ઠપેત્વા ‘‘તુમ્હેહિ દિટ્ઠધમ્મસ્સેવ ભાગી અસ્સ’’ન્તિ પત્થનં અકાસિ. થેરો ‘‘એવં હોતૂ’’તિ વત્વા ઠિતકોવ અનુમોદનં કરિત્વા એકસ્મિં ઉદકફાસુકટ્ઠાને નિસીદિત્વા ભત્તકિચ્ચમકાસિ. સાપિ નિવત્તિત્વા તણ્ડુલે પરિયેસિત્વા ભત્તં પચિ. પુણ્ણોપિ અડ્ઢકરીસમત્તટ્ઠાનં કસિત્વા જિઘચ્છં સહિતું અસક્કોન્તો ગોણે વિસ્સજ્જેત્વા એકરુક્ખચ્છાયં પવિસિત્વા મગ્ગં ઓલોકેન્તો નિસીદિ.

અથસ્સ ભરિયા ભત્તં આદાય ગચ્છમાના તં દિસ્વાવ ‘‘એસ જિઘચ્છાય પીળિતો મં ઓલોકેન્તો નિસિન્નો. સચે મં ‘અતિવિય જે ચિરાયી’તિ તજ્જેત્વા પતોદલટ્ઠિયા મં પહરિસ્સતિ, મયા કતકમ્મં નિરત્થકં ભવિસ્સતિ. પટિકચ્ચેવસ્સ આરોચેસ્સામી’’તિ ચિન્તેત્વા એવમાહ – ‘‘સામિ, અજ્જેકદિવસં ચિત્તં પસાદેહિ, મા મયા કતકમ્મં નિરત્થકં કરિ. અહઞ્હિ પાતોવ તે ભત્તં આહરન્તી અન્તરામગ્ગે ધમ્મસેનાપતિં દિસ્વા તવ ભત્તં તસ્સ દત્વા પુન ગન્ત્વા ભત્તં પચિત્વા આગતા, પસાદેહિ, સામિ, ચિત્ત’’ન્તિ. સો ‘‘કિં વદેસિ, ભદ્દે’’તિ પુચ્છિત્વા પુન તમત્થં સુત્વા, ‘‘ભદ્દે, સાધુ વત તે કતં મમ ભત્તં અય્યસ્સ દદમાનાય, મયાપિસ્સ અજ્જ પાતોવ દન્તકટ્ઠઞ્ચ મુખોદકઞ્ચ દિન્ન’’ન્તિ પસન્નમાનસો તં વચનં અભિનન્દિત્વા ઉસ્સુરે લદ્ધભત્તતાય કિલન્તકાયો તસ્સા અઙ્કે સીસં કત્વા નિદ્દં ઓક્કમિ.

અથસ્સ પાતોવ કસિતટ્ઠાનં પંસુચુણ્ણં ઉપાદાય સબ્બં રત્તસુવણ્ણં કણિકારપુપ્ફરાસિ વિય સોભમાનં અટ્ઠાસિ. સો પબુદ્ધો ઓલોકેત્વા ભરિયં આહ – ‘‘ભદ્દે, એતં કસિતટ્ઠાનં સબ્બં મમ સુવણ્ણં હુત્વા પઞ્ઞાયતિ, કિં નુ ખો મે અતિઉસ્સુરે લદ્ધભત્તતાય અક્ખીનિ ભમન્તી’’તિ. ‘‘સામિ, મય્હમ્પિ એવમેવ પઞ્ઞાયતી’’તિ. સો ઉટ્ઠાય તત્થ ગન્ત્વા એકપિણ્ડં ગહેત્વા નઙ્ગલસીસે પહરિત્વા સુવણ્ણભાવં ઞત્વા ‘‘અહો અય્યસ્સ ધમ્મસેનાપતિસ્સ મે દિન્નદાનેન અજ્જેવ વિપાકો દસ્સિતો, ન ખો પન સક્કા એત્તકં ધનં પટિચ્છાદેત્વા પરિભુઞ્જિતુ’’ન્તિ ભરિયાય આભતં ભત્તપાતિં સુવણ્ણસ્સ પૂરેત્વા રાજકુલં ગન્ત્વા રઞ્ઞા કતોકાસો પવિસિત્વા રાજાનં અભિવાદેત્વા ‘‘કિં, તાતા’’તિ વુત્તે, ‘‘દેવ, અજ્જ મયા કસિતટ્ઠાનં સબ્બં સુવણ્ણભરિતમેવ હુત્વા ઠિતં, ઇદં સુવણ્ણં આહરાપેતું વટ્ટતી’’તિ. ‘‘કોસિ ત્વ’’ન્તિ? ‘‘પુણ્ણો નામ અહ’’ન્તિ. ‘‘કિં પન તે અજ્જ કત’’ન્તિ? ‘‘ધમ્મસેનાપતિસ્સ મે અજ્જ પાતોવ દન્તકટ્ઠઞ્ચ મુખોદકઞ્ચ દિન્નં, ભરિયાયપિ મે મય્હં આહરણભત્તં તસ્સેવ દિન્ન’’ન્તિ.

તં સુત્વા રાજા ‘‘અજ્જેવ કિર, ભો, ધમ્મસેનાપતિસ્સ દિન્નદાનેન વિપાકો દસ્સિતો’’તિ વત્વા, ‘‘તાત, કિં કરોમી’’તિ પુચ્છિ. ‘‘બહૂનિ સકટસહસ્સાનિ પહિણિત્વા સુવણ્ણં આહરાપેથા’’તિ. રાજા સકટાનિ પહિણિ. રાજપુરિસેસુ ‘‘રઞ્ઞો સન્તક’’ન્તિ ગણ્હન્તેસુ ગહિતગહિતં મત્તિકાવ હોતિ. તે ગન્ત્વા રઞ્ઞો આરોચેત્વા ‘‘તુમ્હેહિ કિન્તિ વત્વા ગહિત’’ન્તિ. પુટ્ઠા ‘‘તુમ્હાકં સન્તક’’ન્તિ આહંસુ. ન મય્હં, તાતા, સન્તકં, ગચ્છથ ‘‘પુણ્ણસ્સ સન્તક’’ન્તિ વત્વા ગણ્હથાતિ. તે તથા કરિંસુ, ગહિતગહિતં સુવણ્ણમેવ અહોસિ. સબ્બમ્પિ આહરિત્વા રાજઙ્ગણે રાસિમકંસુ, અસીતિહત્થુબ્બેધો રાસિ અહોસિ. રાજા નાગરે સન્નિપાતેત્વા ‘‘ઇમસ્મિં નગરે અત્થિ કસ્સચિ એત્તકં સુવણ્ણ’’ન્તિ? ‘‘નત્થિ, દેવા’’તિ. ‘‘કિં પનસ્સ દાતું વટ્ટતી’’તિ? ‘‘સેટ્ઠિછત્તં, દેવા’’તિ. રાજા ‘‘બાહુધનસેટ્ઠિ નામ હોતૂ’’તિ મહન્તેન ભોગેન સદ્ધિં તસ્સ સેટ્ઠિછત્તમદાસિ. અથ નં સો આહ – ‘‘મયં, દેવ, એત્તકં કાલં પરકુલે વસિમ્હા, વસનટ્ઠાનં નો દેથા’’તિ. ‘‘તેન હિ પસ્સ, એસ ગુમ્બો પઞ્ઞાયતિ, એતં હરાપેત્વા ગેહં કારેહી’’તિ પુરાણસેટ્ઠિસ્સ ગેહટ્ઠાનં આચિક્ખિ. સો તસ્મિં ઠાને કતિપાહેનેવ ગેહં કારાપેત્વા ગેહપ્પવેસનમઙ્ગલઞ્ચ છત્તમઙ્ગલઞ્ચ એકતોવ કરોન્તો સત્તાહં બુદ્ધપ્પમુખસ્સ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ દાનં અદાસિ. અથસ્સ સત્થા અનુમોદનં કરોન્તો અનુપુબ્બિં કથં કથેસિ. ધમ્મકથાવસાને પુણ્ણસેટ્ઠિ ચ ભરિયા ચસ્સ ધીતા ચ ઉત્તરાતિ તયો જના સોતાપન્ના અહેસું.

અપરભાગે રાજગહસેટ્ઠિ પુણ્ણસેટ્ઠિનો ધીતરં અત્તનો પુત્તસ્સ વારેસિ. સો ‘‘નાહં દસ્સામી’’તિ વત્વા ‘‘મા એવં કરોતુ, એત્તકં કાલં અમ્હે નિસ્સાય વસન્તેનેવ તે સમ્પત્તિ લદ્ધા, દેતુ મે પુત્તસ્સ ધીતર’’ન્તિ વુત્તે ‘‘સો મિચ્છાદિટ્ઠિકો, મમ ધીતા તીહિ રતનેહિ વિના વત્તિતું ન સક્કોતિ, નેવસ્સ ધીતરં દસ્સામી’’તિ આહ. અથ નં બહૂ સેટ્ઠિગણાદયો કુલપુત્તા ‘‘મા તેન સદ્ધિં વિસ્સાસં ભિન્દિ, દેહિસ્સ ધીતર’’ન્તિ યાચિંસુ. સો તેસં વચનં સમ્પટિચ્છિત્વા આસાળ્હિપુણ્ણમાયં ધીતરં અદાસિ. સા પતિકુલં ગતકાલતો પટ્ઠાય ભિક્ખું વા ભિક્ખુનિં વા ઉપસઙ્કમિતું દાનં વા દાતું ધમ્મં વા સોતું નાલત્થ. એવં અડ્ઢતિયેસુ માસેસુ વીતિવત્તેસુ સન્તિકે ઠિતં પરિચારિકં પુચ્છિ – ‘‘ઇદાનિ કિત્તકં અન્તોવસ્સસ્સ અવસિટ્ઠ’’ન્તિ? ‘‘અડ્ઢમાસો, અય્યે’’તિ. સા પિતુ સાસનં પહિણિ ‘‘કસ્મા મં એવરૂપે બન્ધનાગારે પક્ખિપિંસુ, વરં મે લક્ખણાહતં કત્વા પરેસં દાસિં સાવેતું. એવરૂપસ્સ મિચ્છાદિટ્ઠિકુલસ્સ દાતું ન વટ્ટતિ. આગતકાલતો પટ્ઠાય ભિક્ખુદસ્સનાદીસુ એકમ્પિ પુઞ્ઞં કાતું ન લભામી’’તિ.

અથસ્સા પિતા ‘‘દુક્ખિતા વત મે ધીતા’’તિ અનત્તમનતં પવેદેત્વા પઞ્ચદસ કહાપણસહસ્સાનિ પેસેસિ ‘‘ઇમસ્મિં નગરે સિરિમા નામ ગણિકા અત્થિ, દેવસિકં સહસ્સં ગણ્હાતિ. ઇમેહિ કહાપણેહિ તં આનેત્વા સામિકસ્સ પાદપરિચારિકં કત્વા સયં પુઞ્ઞાનિ કરોતૂ’’તિ. સા સિરિમં પક્કોસાપેત્વા ‘‘સહાયિકે ઇમે કહાપણે ગહેત્વા ઇમં અડ્ઢમાસં તવ સહાયકં પરિચરાહી’’તિ આહ. સા ‘‘સાધૂ’’તિ પટિસ્સુણિ. સા તં આદાય સામિકસ્સ સન્તિકં ગન્ત્વા તેન સિરિમં દિસ્વા ‘‘કિં ઇદ’’ન્તિ વુત્તે, ‘‘સામિ, ઇમં અડ્ઢમાસં મમ સહાયિકા તુમ્હે પરિચરતુ, અહં પન ઇમં અડ્ઢમાસં દાનઞ્ચેવ દાતુકામા ધમ્મઞ્ચ સોતુકામા’’તિ આહ. સો તં અભિરૂપં ઇત્થિં દિસ્વા ઉપ્પન્નસિનેહો ‘‘સાધૂ’’તિ સમ્પટિચ્છિ.

ઉત્તરાપિ ખો બુદ્ધપ્પમુખં ભિક્ખુસઙ્ઘં નિમન્તેત્વા, ‘‘ભન્તે, ઇમં અડ્ઢમાસં અઞ્ઞત્થ અગન્ત્વા ઇધેવ ભિક્ખા ગહેતબ્બા’’તિ સત્થુ પટિઞ્ઞં ગહેત્વા ‘‘ઇતો દાનિ પટ્ઠાય યાવ મહાપવારણા, તાવ સત્થારં ઉપટ્ઠાતું ધમ્મઞ્ચ સોતું લભિસ્સામી’’તિ તુટ્ઠમાનસા ‘‘એવં યાગું પચથ, એવં પૂવે પચથા’’તિ મહાનસે સબ્બકિચ્ચાનિ સંવિદહન્તી વિચરતિ. અથસ્સા સામિકો ‘‘સ્વે પવારણા ભવિસ્સતી’’તિ મહાનસાભિમુખો વાતપાને ઠત્વા ‘‘કિં નુ ખો કરોન્તી સા અન્ધબાલા વિચરતી’’તિ ઓલોકેન્તો તં સેટ્ઠીધીતરં સેદકિલિન્નં છારિકાય ઓકિણ્ણં અઙ્ગારમસિમક્ખિતં તથા સંવિદહિત્વા વિચરમાનં દિસ્વા ‘‘અહો અન્ધબાલા એવરૂપે ઠાને ઇમં સિરિસમ્પત્તિં નાનુભવતિ, ‘મુણ્ડકસમણે ઉપટ્ઠહિસ્સામી’તિ તુટ્ઠચિત્તા વિચરતી’’તિ હસિત્વા અપગઞ્છિ.

તસ્મિં અપગતે તસ્સ સન્તિકે ઠિતા સિરિમા ‘‘કિં નુ ખો ઓલોકેત્વા એસ હસી’’તિ તેનેવ વાતપાનેન ઓલોકેન્તી ઉત્તરં દિસ્વા ‘‘ઇમં ઓલોકેત્વા ઇમિના હસિતં, અદ્ધા ઇમસ્સ એતાય સદ્ધિં સન્થવો અત્થી’’તિ ચિન્તેસિ. સા કિર અડ્ઢમાસં તસ્મિં ગેહે બાહિરકઇત્થી હુત્વા વસમાનાપિ તં સમ્પત્તિં અનુભવમાના અત્તનો બાહિરકઇત્થિભાવં અજાનિત્વા ‘‘અહં ઘરસામિની’’તિ સઞ્ઞમકાસિ. સા ઉત્તરાય આઘાતં બન્ધિત્વા ‘‘દુક્ખમસ્સા ઉપ્પાદેસ્સામી’’તિ પાસાદા ઓરુય્હ મહાનસં પવિસિત્વા પૂવપચનટ્ઠાને પક્કુથિતં સપ્પિં કટચ્છુના આદાય ઉત્તરાભિમુખં પાયાસિ. ઉત્તરા તં આગચ્છન્તિં દિસ્વા ‘‘મમ સહાયિકાય મય્હં ઉપકારો કતો, ચક્કવાળં અતિસમ્બાધં, બ્રહ્મલોકો અતિનીચકો, મમ સહાયિકાય ગુણોવ મહન્તો. અહઞ્હિ એતં નિસ્સાય દાનઞ્ચ દાતું ધમ્મઞ્ચ સોતું લભિં. સચે મમ એતિસ્સા ઉપરિ કોપો અત્થિ, ઇદં સપ્પિ મં દહતુ. સચે નત્થિ, મા દહતૂ’’તિ તં મેત્તાય ફરિ. તાય તસ્સા મત્થકે આસિત્તં પક્કુથિતસપ્પિ સીતુદકં વિય અહોસિ.

અથ નં ‘‘ઇદં સીતલં ભવિસ્સતી’’તિ કટચ્છું પૂરેત્વા આદાય આગચ્છન્તિં ઉત્તરાય દાસિયો દિસ્વા ‘‘અપેહિ દુબ્બિનીતે, ન ત્વં અમ્હાકં અય્યાય પક્કુથિતં સપ્પિં આસિઞ્ચિતું અનુચ્છવિકા’’તિ સન્તજ્જેન્તિયો ઇતો ચિતો ચ ઉટ્ઠાય હત્થેહિ ચ પાદેહિ ચ પોથેત્વા ભૂમિયં પાતેસું. ઉત્તરા વારેન્તીપિ વારેતું નાસક્ખિ. અથસ્સા ઉપરિ ઠિતા સબ્બા દાસિયો પટિબાહિત્વા ‘‘કિસ્સ તે એવરૂપં ભારિયં કત’’ન્તિ સિરિમં ઓવદિત્વા ઉણ્હોદકેન ન્હાપેત્વા સતપાકતેલેન અબ્ભઞ્જિ. તસ્મિં ખણે સા અત્તનો બાહિરકિત્થિભાવં ઞત્વા ચિન્તેસિ – ‘‘મયા ભારિયં કમ્મં કતં સામિકસ્સ હસનમત્તકારણા ઇમિસ્સા ઉપરિ પક્કુથિતં સપ્પિં આસિઞ્ચન્તિયા, અયં ‘ગણ્હથ ન’ન્તિ દાસિયો ન આણાપેસિ. મં વિહેઠનકાલેપિ સબ્બદાસિયો પટિબાહિત્વા મય્હં કત્તબ્બમેવ અકાસિ. સચાહં ઇમં ન ખમાપેસ્સામિ, મુદ્ધા મે સત્તધા ફલેય્યા’’તિ તસ્સા પાદમૂલે નિપજ્જિત્વા, ‘‘અય્યે, ખમાહિ મે’’તિ આહ. અહં સપિતિકા ધીતા, પિતરિ ખમન્તે ખમામીતિ. હોતુ, અય્યે, પિતરં તે પુણ્ણસેટ્ઠિં ખમાપેસ્સામીતિ. પુણ્ણો મમ વટ્ટજનકપિતા, વિવટ્ટજનકે પિતરિ ખમન્તે પનાહં ખમિસ્સામીતિ. કો પન તે વિવટ્ટજનકપિતાતિ? સમ્માસમ્બુદ્ધોતિ. મય્હં તેન સદ્ધિં વિસ્સાસો નત્થીતિ. અહં કરિસ્સામિ, સત્થા સ્વે ભિક્ખુસઙ્ઘં આદાય ઇધાગમિસ્સતિ, ત્વં યથાલદ્ધં સક્કારં ગહેત્વા ઇધેવ આગન્ત્વા તં ખમાપેહીતિ. સા ‘‘સાધુ, અય્યે’’તિ ઉટ્ઠાય અત્તનો ગેહં ગન્ત્વા પઞ્ચસતા પરિવારિત્થિયો આણાપેત્વા નાનાવિધાનિ ખાદનીયાનિ ચેવ સૂપેય્યાનિ ચ સમ્પાદેત્વા પુનદિવસે તં સક્કારં આદાય ઉત્તરાય ગેહં આગન્ત્વા બુદ્ધપ્પમુખસ્સ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ પત્તે પતિટ્ઠાપેતું અવિસહન્તી અટ્ઠાસિ. તં સબ્બં ગહેત્વા ઉત્તરાવ સંવિદહિ. સિરિમાપિ ભત્તકિચ્ચાવસાને સદ્ધિં પરિવારેન સત્થુ પાદમૂલે નિપજ્જિ.

અથ નં સત્થા પુચ્છિ – ‘‘કો તે અપરાધો’’તિ? ભન્તે, મયા હિય્યો ઇદં નામ કતં, અથ મે સહાયિકા મં વિહેઠયમાના દાસિયો નિવારેત્વા મય્હં ઉપકારમેવ અકાસિ. સાહં ઇમિસ્સા ગુણં જાનિત્વા ઇમં ખમાપેસિં, અથ મં એસા ‘‘તુમ્હેસુ ખમન્તેસુ ખમિસ્સામી’’તિ આહ. ‘‘એવં કિર ઉત્તરે’’તિ? ‘‘આમ, ભન્તે, સીસે મે સહાયિકાય પક્કુથિતસપ્પિ આસિત્ત’’ન્તિ. અથ ‘‘તયા કિં ચિન્તિત’’ન્તિ? ‘‘ચક્કવાળં અતિસમ્બાધં, બ્રહ્મલોકો અતિનીચકો, મમ સહાયિકાય ગુણોવ મહન્તો. અહઞ્હિ એતં નિસ્સાય દાનઞ્ચ દાતું ધમ્મઞ્ચ સોતું અલત્થં, સચે મે ઇમિસ્સા ઉપરિ કોપો અત્થિ, ઇદં મં દહતુ. નો ચે, મા દહતૂ’’તિ એવં ચિન્તેત્વા ઇમં મેત્તાય ફરિં, ભન્તેતિ. સત્થા ‘‘સાધુ સાધુ, ઉત્તરે, એવં કોધં જિનિતું વટ્ટતિ. કોધો હિ નામ અક્કોધેન, અક્કોસકપરિભાસકો અનક્કોસન્તેન અપરિભાસન્તેન, થદ્ધમચ્છરી અત્તનો સન્તકસ્સ દાનેન, મુસાવાદી સચ્ચવચનેન જિનિતબ્બો’’તિ વત્વા ઇમં ગાથમાહ –

૨૨૩. ‘‘અક્કોધેન જિને કોધં, અસાધું સાધુના જિને;

જિને કદરિયં દાનેન, સચ્ચેનાલિકવાદિન’’ન્તિ.

તત્થ અક્કોધેનાતિ કોધનો હિ પુગ્ગલો અક્કોધેન હુત્વા જિનિતબ્બો. અસાધુન્તિ અભદ્દકો ભદ્દકેન હુત્વા જિનિતબ્બો. કદરિયન્તિ થદ્ધમચ્છરી અત્તનો સન્તકસ્સ ચાગચિત્તેન જિનિતબ્બો. અલિકવાદી સચ્ચવચનેન જિનિતબ્બો. તસ્મા એવમાહ – ‘‘અક્કોધેન જિને કોધં…પે… સચ્ચેનાલિકવાદિન’’ન્તિ.

દેસનાવસાને સિરિમા સદ્ધિં પઞ્ચસતાહિ ઇત્થીહિ સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠહીતિ.

ઉત્તરાઉપાસિકાવત્થુ તતિયં.