૨. અઞ્ઞતરભિક્ખુવત્થુ

યો વે ઉપ્પતિતન્તિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા અગ્ગાળવે ચેતિયે વિહરન્તો અઞ્ઞતરં ભિક્ખું આરબ્ભ કથેસિ.

સત્થારા હિ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ સેનાસને અનુઞ્ઞાતે રાજગહસેટ્ઠિઆદીહિ સેનાસનેસુ કરિયમાનેસુ એકો આળવિકો ભિક્ખુ અત્તનો સેનાસનં કરોન્તો એકં મનાપરુક્ખં દિસ્વા છિન્દિતું આરભિ. તત્થ પન નિબ્બત્તા એકા તરુણપુત્તા દેવતા પુત્તં અઙ્કેનાદાય ઠિતા યાચિ ‘‘મા મે, સામિ, વિમાનં છિન્દિ, ન સક્ખિસ્સામિ પુત્તં આદાય અનાવાસા વિચરિતુ’’ન્તિ. સો ‘‘અહં અઞ્ઞત્ર ઈદિસં રુક્ખં ન લભિસ્સામી’’તિ તસ્સા વચનં નાદિયિ. સા ‘‘ઇમમ્પિ તાવ દારકં ઓલોકેત્વા ઓરમિસ્સતી’’તિ પુત્તં રુક્ખસાખાય ઠપેસિ. સોપિ ભિક્ખુ ઉક્ખિપિતં ફરસું સન્ધારેતું અસક્કોન્તો દારકસ્સ બાહું છિન્દિ, દેવતા ઉપ્પન્નબલવકોધા ‘‘પહરિત્વા નં મારેસ્સામી’’તિ ઉભો હત્થે ઉક્ખિપિત્વા એવં તાવ ચિન્તેસિ – ‘‘અયં ભિક્ખુ સીલવા. સચાહં ઇમં મારેસ્સામિ, નિરયગામિની ભવિસ્સામિ. સેસદેવતાપિ અત્તનો રુક્ખં છિન્દન્તે ભિક્ખૂ દિસ્વા ‘અસુકદેવતાય એવં નામ મારિતો ભિક્ખૂ’તિ મં પમાણં કત્વા ભિક્ખૂ મારેસ્સન્તિ. અયઞ્ચ સસામિકો ભિક્ખુ, સામિકસ્સેવ નં કથેસ્સામી’’તિ ઉક્ખિત્તહત્થે અપનેત્વા રોદમાના સત્થુ સન્તિકં ગન્ત્વા વન્દિત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. અથ નં સત્થા ‘‘કિં દેવતે’’તિ આહ. સા, ‘‘ભન્તે, તુમ્હાકં મે સાવકેન ઇદં નામ કતં, અહમ્પિ નં મારેતુકામા હુત્વા ઇદં નામ ચિન્તેત્વા અમારેત્વાવ ઇધાગતા’’તિ સબ્બં તં પવત્તિં વિત્થારતો આરોચેસિ.

સત્થા તં સુત્વા ‘‘સાધુ, સાધુ દેવતે, સાધુ તે કતં એવં ઉગ્ગતં કોપં ભન્તં રથં વિય નિગ્ગણ્હમાનાયા’’તિ વત્વા ઇમં ગાથમાહ –

૨૨૨. ‘‘યો વે ઉપ્પતિતં કોધં, રથં ભન્તંવ વારયે;

તમહં સારથિં બ્રૂમિ, રસ્મિગ્ગાહો ઇતરો જનો’’તિ.

તત્થ ઉપ્પતિતન્તિ ઉપ્પન્નં. રથં ભન્તં વાતિ યથા નામ છેકો સારથિ અતિવેગેન ધાવન્તં રથં નિગ્ગણ્હિત્વા યથિચ્છકં ઠપેતિ, એવં યો પુગ્ગલો ઉપ્પન્નં કોધં વારયે નિગ્ગણ્હિતું સક્કોતિ. તમહન્તિ તં અહં સારથિં બ્રૂમિ. ઇતરો જનોતિ ઇતરો પન રાજઉપરાજાદીનં રથસારથિજનો રસ્મિગ્ગાહો નામ હોતિ, ન ઉત્તમસારથીતિ.

દેસનાવસાને દેવતા સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠહિ, સમ્પત્તપરિસાયપિ સાત્થિકા ધમ્મદેસના અહોસીતિ.

દેવતા પન સોતાપન્ના હુત્વાપિ રોદમાના અટ્ઠાસિ. અથ નં સત્થા ‘‘કિં દેવતે’’તિ પુચ્છિત્વા, ‘‘ભન્તે, વિમાનં મે નટ્ઠં, ઇદાનિ કિં કરિસ્સામી’’તિ વુત્તે, ‘‘અલં દેવતે, મા ચિન્તયિ, અહં તે વિમાનં દસ્સામી’’તિ જેતવને ગન્ધકુટિસમીપે પુરિમદિવસે ચુતદેવતં એકં રુક્ખં અપદિસન્તો ‘‘અમુકસ્મિં ઓકાસે રુક્ખો વિવિત્તો, તત્થ ઉપગચ્છા’’તિ આહ. સા તત્થ ઉપગઞ્છિ. તતો પટ્ઠાય ‘‘બુદ્ધદત્તિયં ઇમિસ્સા વિમાન’’ન્તિ મહેસક્ખદેવતાપિ આગન્ત્વા તં ચાલેતું નાસક્ખિંસુ. સત્થા તં અત્થુપ્પત્તિં કત્વા ભિક્ખૂનં ભૂતગામસિક્ખાપદં પઞ્ઞાપેસીતિ.

અઞ્ઞતરભિક્ખુવત્થુ દુતિયં.