૬. અઞ્ઞતરબ્રાહ્મણવત્થુ

તણ્હાય જાયતીતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા જેતવને વિહરન્તો અઞ્ઞતરં બ્રાહ્મણં આરબ્ભ કથેસિ.

સો કિર મિચ્છાદિટ્ઠિકો એકદિવસં નદીતીરં ગન્ત્વા ખેત્તં સોધેતિ. સત્થા તસ્સ ઉપનિસ્સયસમ્પત્તિં દિસ્વા તસ્સ સન્તિકં અગમાસિ. સો સત્થારં દિસ્વાપિ સામીચિકમ્મં અકત્વા તુણ્હી અહોસિ. અથ નં સત્થા પુરેતરં આલપિત્વા, ‘‘બ્રાહ્મણ, કિં કરોસી’’તિ આહ. ‘‘ખેત્તં, ભો ગોતમ, સોધેમી’’તિ. સત્થા એત્તકમેવ વત્વા ગતો. પુનદિવસેપિ તસ્સ ખેત્તં કસિતું આગતસ્સ સન્તિકં ગન્ત્વા, ‘‘બ્રાહ્મણ, કિં કરોસી’’તિ પુચ્છિત્વા ‘‘ખેત્તં કસામિ, ભો ગોતમા’’તિ સુત્વા પક્કામિ. પુનદિવસાદીસુપિ તથેવ ગન્ત્વા પુચ્છિત્વા, ‘‘ભો ગોતમ, ખેત્તં વપામિ નિદ્દેમિ રક્ખામી’’તિ સુત્વા પક્કામિ. અથ નં એકદિવસં બ્રાહ્મણો આહ – ‘‘ભો ગોતમ, ત્વં મમ ખેત્તસોધનદિવસતો પટ્ઠાય આગતો. સચે મે સસ્સં સમ્પજ્જિસ્સતિ, તુય્હમ્પિ સંવિભાગં કરિસ્સામિ, તુય્હં અદત્વા સયં ન ખાદિસ્સામિ, ઇતો દાનિ પટ્ઠાય ત્વં મમ સહાયો’’તિ.

અથસ્સ અપરેન સમયેન સસ્સં સમ્પજ્જિ, તસ્સ ‘‘સમ્પન્નં મે સસ્સં, સ્વે દાનિ લાયાપેસ્સામી’’તિ લાયનત્થં કત્તબ્બકિચ્ચસ્સ રત્તિં મહામેઘો વસ્સિત્વા સબ્બં સસ્સં હરિ, ખેત્તં તચ્છેત્વા ઠપિતસદિસં અહોસિ. સત્થા પન પઠમદિવસંયેવ ‘‘તં સસ્સં ન સમ્પજ્જિસ્સતી’’તિ અઞ્ઞાસિ. બ્રાહ્મણો પાતોવ ‘‘ખેત્તં ઓલોકેસ્સામી’’તિ ગતો તુચ્છં ખેત્તં દિસ્વા ઉપ્પન્નબલવસોકો ચિન્તેસિ – ‘‘સમણો ગોતમો મમ ખેત્તસોધનકાલતો પટ્ઠાય આગતો, અહમ્પિ નં ‘ઇમસ્મિં સસ્સે નિપ્ફન્ને તુય્હમ્પિ સંવિભાગં કરિસ્સામિ, તુય્હં અદત્વા સયં ન ખાદિસ્સામિ, ઇતો પટ્ઠાય દાનિ ત્વં મમ સહાયો’તિ અવચં. સોપિ મે મનોરથો મત્થકં ન પાપુણી’’તિ આહારૂપચ્છેદં કત્વા મઞ્ચકે નિપજ્જિ. અથસ્સ સત્થા ગેહદ્વારં અગમાસિ. સો સત્થુ આગમનં સુત્વા ‘‘સહાયં મે આનેત્વા ઇધ નિસીદાપેથા’’તિ આહ. પરિજનો તથા અકાસિ. સત્થા નિસીદિત્વા ‘‘કહં બ્રાહ્મણો’’તિ પુચ્છિત્વા ‘‘ગબ્ભે નિપન્નો’’તિ વુત્તે ‘‘પક્કોસથ ન’’ન્તિ પક્કોસાપેત્વા આગન્ત્વા એકમન્તં નિસિન્નં આહ ‘‘કિં, બ્રાહ્મણા’’તિ? ભો ગોતમ, તુમ્હે મમ ખેત્તસોધનદિવસતો પટ્ઠાય આગતા, અહમ્પિ ‘‘સસ્સે નિપ્ફન્ને તુમ્હાકં સંવિભાગં કરિસ્સામી’’તિ અવચં. સો મે મનોરથો અનિપ્ફન્નો, તેન મે સોકો ઉપ્પન્નો, ભત્તમ્પિ મે નચ્છાદેતીતિ. અથ નં સત્થા ‘‘જાનાસિ પન, બ્રાહ્મણ, કિં તે નિસ્સાય સોકો ઉપ્પન્નો’’તિ પુચ્છિત્વા ‘‘ન જાનામિ, ભો ગોતમ, ત્વં પન જાનાસી’’તિ વુત્તે, ‘‘આમ, બ્રાહ્મણ, ઉપ્પજ્જમાનો સોકો વા ભયં વા તણ્હં નિસ્સાય ઉપ્પજ્જતી’’તિ વત્વા ઇમં ગાથમાહ –

૨૧૬. ‘‘તણ્હાય જાયતી સોકો, તણ્હાય જાયતી ભયં;

તણ્હાય વિપ્પમુત્તસ્સ, નત્થિ સોકો કુતો ભય’’ન્તિ.

તત્થ તણ્હાયાતિ છદ્વારિકાય તણ્હાય, એતં તણ્હં નિસ્સાય ઉપ્પજ્જતીતિ અત્થો.

દેસનાવસાને બ્રાહ્મણો સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠહીતિ.

અઞ્ઞતરબ્રાહ્મણવત્થુ છટ્ઠં.