૫. અનિત્થિગન્ધકુમારવત્થુ

કામતોતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા જેતવને વિહરન્તો અનિત્થિગન્ધકુમારં નામ આરબ્ભ કથેસિ.

સો કિર બ્રહ્મલોકા ચુતસત્તો સાવત્થિયં મહાભોગકુલે નિબ્બત્તો જાતદિવસતો પટ્ઠાય ઇત્થિસમીપં ઉપગન્તું ન ઇચ્છતિ, ઇત્થિયા ગય્હમાનો રોદતિ. વત્થચુમ્બટકેન નં ગહેત્વા થઞ્ઞં પાયેન્તિ. સો વયપ્પત્તો માતાપિતૂહિ, ‘‘તાત, આવાહં તે કરિસ્સામા’’તિ વુત્તે ‘‘ન મે ઇત્થિયા અત્થો’’તિ પટિક્ખિપિત્વા પુનપ્પુનં યાચિયમાનો પઞ્ચસતે સુવણ્ણકારે પક્કોસાપેત્વા રત્તસુવણ્ણનિક્ખસહસ્સં દાપેત્વા અતિવિય પાસાદિકં ઘનકોટ્ટિમં ઇત્થિરૂપં કારેત્વા પુન માતાપિતૂહિ, ‘‘તાત, તયિ આવાહં અકરોન્તે કુલવંસો ન પતિટ્ઠહિસ્સતિ, કુમારિકં તે આનેસ્સામા’’તિ વુત્તે ‘‘તેન હિ સચે મે એવરૂપં કુમારિકં આનેસ્સથ, કરિસ્સામિ વો વચન’’ન્તિ તં સુવણ્ણરૂપકં દસ્સેતિ. અથસ્સ માતાપિતરો અભિઞ્ઞાતે બ્રાહ્મણે પક્કોસાપેત્વા ‘‘અમ્હાકં પુત્તો મહાપુઞ્ઞો, અવસ્સં ઇમિના સદ્ધિં કતપુઞ્ઞા કુમારિકા ભવિસ્સતિ, ગચ્છથ ઇમં સુવણ્ણરૂપકં ગહેત્વા એવરૂપં કુમારિકં આહરથા’’તિ પહિણિંસુ. તે ‘‘સાધૂ’’તિ ચારિકં ચરન્તા મદ્દરટ્ઠે સાગલનગરં ગતા. તસ્મિઞ્ચ નગરે એકા સોળસવસ્સુદ્દેસિકા અભિરૂપા કુમારિકા અહોસિ, તં માતાપિતરો સત્તભૂમિકસ્સ પાસાદસ્સૂપરિમતલે પરિવાસેસું. તેપિ ખો બ્રાહ્મણા ‘‘સચે ઇધ એવરૂપા કુમારિકા ભવિસ્સતિ, ઇમં દિસ્વા ‘અયં અસુકસ્સ કુલસ્સ ધીતા વિય અભિરૂપા’તિ વક્ખન્તી’’તિ તં સુવણ્ણરૂપકં તિત્થમગ્ગે ઠપેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ.

અથસ્સ કુમારિકાય ધાતી તં કુમારિકં ન્હાપેત્વા સયમ્પિ ન્હાયિતુકામા હુત્વા તિત્થં આગતા તં રૂપકં દિસ્વા ‘‘ધીતા મે’’તિ સઞ્ઞાય ‘‘દુબ્બિનીતાસિ, ઇદાનેવાહં ન્હાપેત્વા નિક્ખન્તા, ત્વં મયા પુરેતરં ઇધાગતાસી’’તિ હત્થેન પહરિત્વા થદ્ધભાવઞ્ચેવ નિબ્બિકારતઞ્ચ ઞત્વા ‘‘અહં મે, ધીતાતિ સઞ્ઞમકાસિં, કિં નામેત’’ન્તિ આહ. અથ નં તે બ્રાહ્મણા ‘‘એવરૂપા તે, અમ્મ, ધીતા’’તિ પુચ્છિંસુ. અયં મમ ધીતુ સન્તિકે કિં અગ્ઘતીતિ? તેન હિ તે ધીતરં અમ્હાકં દસ્સેહીતિ. સા તેહિ સદ્ધિં ગેહં ગન્ત્વા સામિકાનં આરોચેસિ. તે બ્રાહ્મણેહિ સદ્ધિં કતપટિસમ્મોદના ધીતરં ઓતારેત્વા હેટ્ઠાપાસાદે સુવણ્ણરૂપકસ્સ સન્તિકે ઠપેસું. સુવણ્ણરૂપકં નિપ્પભં અહોસિ, કુમારિકા સપ્પભા અહોસિ. બ્રાહ્મણા તં તેસં દત્વા કુમારિકં પટિચ્છાપેત્વા ગન્ત્વા અનિત્થિગન્ધકુમારસ્સ માતાપિતૂનં આરોચયિંસુ. તે તુટ્ઠમાનસા ‘‘ગચ્છથ, નં સીઘં આનેથા’’તિ મહન્તેન સક્કારેન પહિણિંસુ.

કુમારોપિ તં પવત્તિં સુત્વા ‘‘કઞ્ચનરૂપતોપિ કિર અભિરૂપતરા દારિકા અત્થી’’તિ સવનવસેનેવ સિનેહં ઉપ્પાદેત્વા ‘‘સીઘં આનેન્તૂ’’તિ આહ. સાપિ ખો યાનં આરોપેત્વા આનીયમાના અતિસુખુમાલતાય યાનુગ્ઘાતેન સમુપ્પાદિતવાતરોગા અન્તરામગ્ગેયેવ કાલમકાસિ. કુમારોપિ ‘‘આગતા’’તિ નિરન્તરં પુચ્છતિ, તસ્સ અતિસિનેહેન પુચ્છન્તસ્સ સહસાવ અનારોચેત્વા કતિપાહં વિક્ખેપં કત્વા તમત્થં આરોચયિંસુ. સો ‘‘તથારૂપાય નામ ઇત્થિયા સદ્ધિં સમાગમં નાલત્થ’’ન્તિ ઉપ્પન્નદોમનસ્સો પબ્બતેન વિય સોકદુક્ખેન અજ્ઝોત્થટો અહોસિ. સત્થા તસ્સૂપનિસ્સયં દિસ્વા પિણ્ડાય ચરન્તો તં ગેહદ્વારં અગમાસિ. અથસ્સ માતાપિતરો સત્થારં અન્તોગેહં પવેસેત્વા સક્કચ્ચં પરિવિસિંસુ. સત્થા ભત્તકિચ્ચાવસાને ‘‘કહં અનિત્થિગન્ધકુમારો’’તિ પુચ્છિ. ‘‘એસો, ભન્તે, આહારૂપચ્છેદં કત્વા અન્તોગબ્ભે નિસિન્નો’’તિ. ‘‘પક્કોસથ ન’’ન્તિ. સો આગન્ત્વા સત્થારં વન્દિત્વા એકમન્તં નિસીદિ. સત્થા ‘‘કિં નુ ખો, કુમાર, બલવસોકો ઉપ્પન્નો’’તિ વુત્તે, ‘‘આમ, ભન્તે, ‘એવરૂપા નામ ઇત્થી અન્તરામગ્ગે કાલકતા’તિ સુત્વા બલવસોકો ઉપ્પન્નો, ભત્તમ્પિ મે નચ્છાદેતી’’તિ. અથ નં સત્થા ‘‘જાનાસિ પન ત્વં, કુમાર, કિં તે નિસ્સાય સોકો ઉપ્પન્નો’’તિ? ‘‘ન જાનામિ, ભન્તે’’તિ. ‘‘કામં નિસ્સાય, કુમાર, બલવસોકો ઉપ્પન્નો, સોકો વા ભયં વા કામં નિસ્સાય ઉપ્પજ્જતી’’તિ વત્વા ઇમં ગાથમાહ –

૨૧૫. ‘‘કામતો જાયતી સોકો, કામતો જાયતી ભયં;

કામતો વિપ્પમુત્તસ્સ, નત્થિ સોકો કુતો ભય’’ન્તિ.

તત્થ કામતોતિ વત્થુકામકિલેસકામતો, દુવિધમ્પેતં કામં નિસ્સાયાતિ અત્થો.

દેસનાવસાને અનિત્થિગન્ધકુમારો સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠહિ.

અનિત્થિગન્ધકુમારવત્થુ પઞ્ચમં.