૨. અઞ્ઞતરકુટુમ્બિકવત્થુ

પિયતો જાયતીતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા જેતવને વિહરન્તો અઞ્ઞતરં કુટુમ્બિકં આરબ્ભ કથેસિ.

સો હિ અત્તનો પુત્તે કાલકતે પુત્તસોકાભિભૂતો આળાહનં ગન્ત્વા રોદતિ, પુત્તસોકં સન્ધારેતું ન સક્કોતિ. સત્થા પચ્ચૂસકાલે લોકં વોલોકેન્તો તસ્સ સોતાપત્તિમગ્ગસ્સૂપનિસ્સયં દિસ્વા પિણ્ડપાતપટિક્કન્તો એકં પચ્છાસમણં ગહેત્વા તસ્સ ગેહદ્વારં અગમાસિ. સો સત્થુ આગતભાવં સુત્વા ‘‘મયા સદ્ધિં પટિસન્થારં કાતુકામો ભવિસ્સતી’’તિ સત્થારં પવેસેત્વા ગેહમજ્ઝે આસનં પઞ્ઞાપેત્વા સત્થરિ નિસિન્ને આગન્ત્વા એકમન્તં નિસીદિ. અથ નં સત્થા ‘‘કિં નુ ખો, ઉપાસક, દુક્ખિતોસી’’તિ પુચ્છિત્વા તેન પુત્તવિયોગદુક્ખે આરોચિતે, ‘‘ઉપાસક, મા ચિન્તયિ, ઇદં મરણં નામ ન એકસ્મિંયેવ ઠાને, ન ચ એકસ્સેવ હોતિ, યાવતા પન ભવુપ્પત્તિ નામ અત્થિ, સબ્બસત્તાનં હોતિયેવ. એકસઙ્ખારોપિ નિચ્ચો નામ નત્થિ. તસ્મા ‘મરણધમ્મં મતં, ભિજ્જનધમ્મં ભિન્ન’ન્તિ યોનિસો પચ્ચવેક્ખિતબ્બં, ન સોચિતબ્બં. પોરાણપણ્ડિતાપિ હિ પુત્તસ્સ મતકાલે ‘મરણધમ્મં મતં, ભિજ્જનધમ્મં ભિન્ન’ન્તિ સોકં અકત્વા મરણસ્સતિમેવ ભાવયિંસૂ’’તિ વત્વા, ‘‘ભન્તે, કે એવમકંસુ, કદા ચ અકંસુ, આચિક્ખથ મે’’તિ યાચિતો તસ્સત્થસ્સ પકાસનત્થં અતીતં આહરિત્વા –

‘‘ઉરગોવ તચં જિણ્ણં, હિત્વા ગચ્છતિ સં તનું;

એવં સરીરે નિબ્ભોગે, પેતે કાલકતે સતિ.

‘‘ડય્હમાનો ન જાનાતિ, ઞાતીનં પરિદેવિતં;

તસ્મા એતં ન સોચામિ, ગતો સો તસ્સ યા ગતી’’તિ. (જા. ૧.૫.૧૯-૨૦) –

ઇમં પઞ્ચકનિપાતે ઉરગજાતકં વિત્થારેત્વા ‘‘એવં પુબ્બે પણ્ડિતા પિયપુત્તે કાલકતે યથા એતરહિ ત્વં કમ્મન્તે વિસ્સજ્જેત્વા નિરાહારો રોદન્તો વિચરસિ, તથા અવિચરિત્વા મરણસ્સતિભાવનાબલેન સોકં અકત્વા આહારં પરિભુઞ્જિંસુ, કમ્મન્તઞ્ચ અધિટ્ઠહિંસુ. તસ્મા ‘પિયપુત્તો મે કાલકતો’તિ મા ચિન્તયિ. ઉપ્પજ્જમાનો હિ સોકો વા ભયં વા પિયમેવ નિસ્સાય ઉપ્પજ્જતી’’તિ વત્વા ઇમં ગાથમાહ –

૨૧૨. ‘‘પિયતો જાયતી સોકો, પિયતો જાયતી ભયં;

પિયતો વિપ્પમુત્તસ્સ, નત્થિ સોકો કુતો ભય’’ન્તિ.

તત્થ પિયતોતિ વટ્ટમૂલકો હિ સોકો વા ભયં વા ઉપ્પજ્જમાનં પિયમેવ સત્તં વા સઙ્ખારં વા નિસ્સાય ઉપ્પજ્જતિ, તતો પન વિપ્પમુત્તસ્સ ઉભયમ્પેતં નત્થીતિ અત્થો.

દેસનાવસાને કુટુમ્બિકો સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠહિ, સમ્પત્તાનમ્પિ સાત્થિકા ધમ્મદેસના અહોસીતિ.

અઞ્ઞતરકુટુમ્બિકવત્થુ દુતિયં.