૮. સક્કવત્થુ

સાહુ દસ્સનન્તિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા વેળુવગામકે વિહરન્તો સક્કં આરબ્ભ કથેસિ.

તથાગતસ્સ હિ આયુસઙ્ખારે વિસ્સટ્ઠે લોહિતપક્ખન્દિકાબાધસ્સ ઉપ્પન્નભાવં ઞત્વા સક્કો દેવરાજા ‘‘મયા સત્થુ સન્તિકં ગન્ત્વા ગિલાનુપટ્ઠાનં કાતું વટ્ટતી’’તિ ચિન્તેત્વા તિગાવુતપ્પમાણં અત્તભાવં વિજહિત્વા સત્થારં ઉપસઙ્કમિત્વા હત્થેહિ પાદે પરિમજ્જિ. અથ નં સત્થા આહ ‘‘કો એસો’’તિ? ‘‘અહં, ભન્તે, સક્કો’’તિ. ‘‘કસ્મા આગતોસી’’તિ? ‘‘તુમ્હે ગિલાને ઉપટ્ઠહિતું, ભન્તે’’તિ. ‘‘સક્ક, દેવાનં મનુસ્સગન્ધો યોજનસતતો પટ્ઠાય ગલે બદ્ધકુણપં વિય હોતિ, ગચ્છ ત્વં, અત્થિ મે ગિલાનુપટ્ઠકા ભિક્ખૂ’’તિ. ‘‘ભન્તે, ચતુરાસીતિયોજનસહસ્સમત્થકે ઠિતો તુમ્હાકં સીલગન્ધં ઘાયિત્વા આગતો, અહમેવ ઉપટ્ઠહિસ્સામી’’તિ સો સત્થુ સરીરવળઞ્જનભાજનં અઞ્ઞસ્સ હત્થેનાપિ ફુસિતું અદત્વા સીસેયેવ ઠપેત્વા નીહરન્તો મુખસઙ્કોચનમત્તમ્પિ ન અકાસિ, ગન્ધભાજનં પરિહરન્તો વિય અહોસિ. એવં સત્થારં પટિજગ્ગિત્વા સત્થુ ફાસુકકાલેયેવ અગમાસિ.

ભિક્ખૂ કથં સમુટ્ઠાપેસું ‘‘અહો સત્થરિ સક્કસ્સ સિનેહો, એવરૂપં નામ દિબ્બસમ્પત્તિં પહાય મુખસઙ્કોચનમત્તમ્પિ અકત્વા ગન્ધભાજનં નીહરન્તો વિય સત્થુ સરીરવળઞ્જનભાજનં સીસેન નીહરન્તો ઉપટ્ઠાનમકાસી’’તિ. સત્થા તેસં કથં સુત્વા કિં વદેથ, ભિક્ખવે, અનચ્છરિયં એતં, યં સક્કો દેવરાજા મયિ સિનેહં કરોતિ. અયં સક્કો હિ દેવરાજા મં નિસ્સાય જરસક્કભાવં વિજહિત્વા સોતાપન્નો હુત્વા તરુણસક્કસ્સ ભાવં પત્તો, અહં હિસ્સ મરણભયતજ્જિતસ્સ પઞ્ચસિખગન્ધબ્બદેવપુત્તં પુરતો કત્વા આગતકાલે ઇન્દસાલગુહાયં દેવપરિસાય મજ્ઝે નિસિન્નસ્સ –

‘‘પુચ્છ વાસવ મં પઞ્હં, યં કિઞ્ચિ મનસિચ્છસિ;

તસ્સ તસ્સેવ પઞ્હસ્સ, અહં અન્તં કરોમિ તે’’તિ. (દી. નિ. ૨.૩૫૬) –

વત્વા તસ્સ કઙ્ખં વિનોદેન્તો ધમ્મં દેસેસિં. દેસનાવસાને ચુદ્દસન્નં પાણકોટીનં ધમ્માભિસમયો અહોસિ, સક્કોપિ યથાનિસિન્નોવ સોતાપત્તિફલં પત્વા તરુણસક્કો જાતો. એવમસ્સાહં બહૂપકારો. તસ્સ મયિ સિનેહો નામ અનચ્છરિયો. ભિક્ખવે, અરિયાનઞ્હિ દસ્સનમ્પિ સુખં, તેહિ સદ્ધિં એકટ્ઠાને સન્નિવાસોપિ સુખો. બાલેહિ સદ્ધિં પન સબ્બમેતં દુક્ખન્તિ વત્વા ઇમા ગાથા અભાસિ –

૨૦૬. ‘‘સાહુ દસ્સનમરિયાનં, સન્નિવાસો સદા સુખો;

અદસ્સનેન બાલાનં, નિચ્ચમેવ સુખી સિયા.

૨૦૭. ‘‘બાલસઙ્ગતચારી હિ, દીઘમદ્ધાન સોચતિ;

દુક્ખો બાલેહિ સંવાસો, અમિત્તેનેવ સબ્બદા;

ધીરો ચ સુખસંવાસો, ઞાતીનંવ સમાગમો’’.

તસ્મા હિ –

૨૦૮. ‘‘ધીરઞ્ચ પઞ્ઞઞ્ચ બહુસ્સુતઞ્ચ,ધોરય્હસીલં વતવન્તમરિયં;

તં તાદિસં સપ્પુરિસં સુમેધં,ભજેથ નક્ખત્તપથં વ ચન્દિમા’’તિ.

તત્થ સાહૂતિ સુન્દરં ભદ્દકં. સન્નિવાસોતિ ન કેવલઞ્ચ તેસં દસ્સનમેવ, તેહિ સદ્ધિં એકટ્ઠાને નિસીદનાદિભાવોપિ તેસં વત્તપટિવત્તં કાતું લભનભાવોપિ સાધુયેવ. બાલસઙ્ગતચારી હીતિ યો બાલેન સહચારી. દીઘમદ્ધાનન્તિ સો બાલસહાયેન ‘‘એહિ સન્ધિચ્છેદાદીનિ કરોમા’’તિ વુચ્ચમાનો તેન સદ્ધિં એકચ્છન્દો હુત્વા તાનિ કરોન્તો હત્થચ્છેદાદીનિ પત્વા દીઘમદ્ધાનં સોચતિ. સબ્બદાતિ યથા અસિહત્થેન વા અમિત્તેન આસીવિસાદીહિ વા સદ્ધિં એકતો વાસો નામ નિચ્ચં દુક્ખો, તથેવ બાલેહિ સદ્ધિન્તિ અત્થો. ધીરો ચ સુખસંવાસોતિ એત્થ સુખો સંવાસો એતેનાતિ સુખસંવાસો, પણ્ડિતેન સદ્ધિં એકટ્ઠાને સંવાસો સુખોતિ અત્થો. કથં? ઞાતીનંવ સમાગમોતિ યથાપિ ઞાતીનં સમાગમો સુખો, એવં સુખો.

તસ્મા હીતિ યસ્મા બાલેહિ સદ્ધિં સંવાસો દુક્ખો, પણ્ડિતેન સદ્ધિં સુખો, તસ્મા હિ ધિતિસમ્પન્નં ધીરઞ્ચ, લોકિયલોકુત્તરપઞ્ઞાસમ્પન્નં પઞ્ઞઞ્ચ, આગમાધિગમસમ્પન્નં બહુસ્સુતઞ્ચ, અરહત્તપાપનકસઙ્ખાતાય ધુરવહનસીલતાય ધોરય્હસીલં, સીલવતેન ચેવ ધુતઙ્ગવતેન ચ વતવન્તં, કિલેસેહિ આરકતાય અરિયં, તથારૂપં સપ્પુરિસં સોભનપઞ્હં યથા નિમ્મલં નક્ખત્તપથસઙ્ખાતં આકાસં ચન્દિમા ભજતિ, એવં ભજેથ પયિરુપાસેથાતિ અત્થો.

દેસનાવસાને બહૂ સોતાપત્તિફલાદીનિ પાપુણિંસૂતિ.

સક્કવત્થુ અટ્ઠમં.

સુખવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

પન્નરસમો વગ્ગો.