૫. એકઉપાસકવત્થુ

જિઘચ્છાતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા આળવિયં વિહરન્તો એકં ઉપાસકં આરબ્ભ કથેસિ.

એકસ્મિઞ્હિ દિવસે સત્થા જેતવને ગન્ધકુટિયં નિસિન્નોવ પચ્ચૂસકાલે લોકં વોલોકેન્તો આળવિયં એકં દુગ્ગતમનુસ્સં દિસ્વા તસ્સૂપનિસ્સયસમ્પત્તિં ઞત્વા પઞ્ચસતભિક્ખુપરિવારો આળવિં અગમાસિ. આળવિવાસિનો સત્થારં નિમન્તયિંસુ. સોપિ દુગ્ગતમનુસ્સો ‘‘સત્થા કિર આગતો’’તિ સુત્વા ‘‘સત્થુ સન્તિકે ધમ્મં સોસ્સામી’’તિ મનં અકાસિ. તંદિવસમેવ ચસ્સ એકો ગોણો પલાયિ. સો ‘‘કિં નુ ખો ગોણં પરિયેસિસ્સામિ, ઉદાહુ ધમ્મં સુણામી’’તિ ચિન્તેત્વા ‘‘ગોણં પરિયેસિત્વા પચ્છા ધમ્મં સોસ્સામી’’તિ પાતોવ ગેહા નિક્ખમિ. આળવિવાસિનોપિ બુદ્ધપ્પમુખં ભિક્ખુસઙ્ઘં નિસીદાપેત્વા પરિવિસિત્વા અનુમોદનત્થાય પત્તં ગણ્હિંસુ. સત્થા ‘‘યં નિસ્સાય અહં તિંસયોજનમગ્ગં આગતો, સો ગોણં પરિયેસિતું અરઞ્ઞં પવિટ્ઠો, તસ્મિં આગતેયેવ ધમ્મં દેસેસ્સામી’’તિ તુણ્હી અહોસિ.

સોપિ મનુસ્સો દિવા ગોણં દિસ્વા ગોગણે પક્ખિપિત્વા ‘‘સચેપિ અઞ્ઞં નત્થિ, સત્થુ વન્દનમત્તમ્પિ કરિસ્સામી’’તિ જિઘચ્છાપીળિતોપિ ગેહં ગમનાય મનં અકત્વા વેગેન સત્થુ સન્તિકં આગન્ત્વા સત્થારં વન્દિત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. સત્થા તસ્સ ઠિતકાલે દાનવેય્યાવટિકં આહ – ‘‘અત્થિ કિઞ્ચિ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ અતિરિત્તભત્ત’’ન્તિ? ‘‘ભન્તે, સબ્બં અત્થી’’તિ. તેન હિ ‘‘ઇમં પરિવિસાહી’’તિ. સો સત્થારા વુત્તટ્ઠાનેયેવ તં નિસીદાપેત્વા યાગુખાદનીયભોજનીયેહિ સક્કચ્ચં પરિવિસિ. સો ભુત્તભત્તો મુખં વિક્ખાલેસિ. ઠપેત્વા કિર ઇમં ઠાનં તીસુ પિટકેસુ અઞ્ઞત્થ ગતાગતસ્સ ભત્તવિચારણં નામ નત્થિ. તસ્સ પસ્સદ્ધદરથસ્સ ચિત્તં એકગ્ગં અહોસિ. અથસ્સ સત્થા અનુપુબ્બિં કથં કથેત્વા સચ્ચાનિ પકાસેસિ. સો દેસનાવસાને સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠહિ. સત્થાપિ અનુમોદનં કત્વા ઉટ્ઠાયાસના પક્કામિ. મહાજનો સત્થારં અનુગન્ત્વા નિવત્તિ.

ભિક્ખૂ સત્થારા સદ્ધિં ગચ્છન્તાયેવ ઉજ્ઝાયિંસુ – ‘‘પસ્સથાવુસો, સત્થુ કમ્મં, અઞ્ઞેસુ દિવસેસુ એવરૂપં નત્થિ, અજ્જ પનેકં મનુસ્સં દિસ્વાવ યાગુઆદીનિ વિચારેત્વા દાપેસી’’તિ. સત્થા નિવત્તિત્વા ઠિતકોવ ‘‘કિં કથેથ, ભિક્ખવે’’તિ પુચ્છિત્વા તમત્થં સુત્વા ‘‘આમ, ભિક્ખવે, અહં તિંસયોજનં કન્તારં આગચ્છન્તો તસ્સ ઉપાસકસ્સૂપનિસ્સયં દિસ્વા આગતો, સો અતિવિય જિઘચ્છિતો, પાતોવ પટ્ઠાય ગોણં પરિયેસન્તો અરઞ્ઞે વિચરિ. ‘જિઘચ્છદુક્ખેન ધમ્મે દેસિયમાનેપિ પટિવિજ્ઝિતું ન સક્ખિસ્સતી’તિ ચિન્તેત્વા એવં અકાસિં, જિઘચ્છારોગસદિસો રોગો નામ નત્થી’’તિ વત્વા ઇમં ગાથમાહ –

૨૦૩. ‘‘જિઘચ્છાપરમા રોગા, સઙ્ખારપરમા દુખા;

એતં ઞત્વા યથાભૂતં, નિબ્બાનં પરમં સુખ’’ન્તિ.

તત્થ જિઘચ્છાપરમા રોગાતિ યસ્મા અઞ્ઞો રોગો સકિં તિકિચ્છિતો વિનસ્સતિ વા તદઙ્ગવસેન વા પહીયતિ, જિઘચ્છા પન નિચ્ચકાલં તિકિચ્છિતબ્બાયેવાતિ સેસરોગાનં અયં પરમા નામ. સઙ્ખારાતિ પઞ્ચ ખન્ધા. એતં ઞત્વાતિ જિઘચ્છાસમો રોગો નત્થિ, ખન્ધપરિહરણસમં દુક્ખં નામ નત્થીતિ એતમત્થં યથાભૂતં ઞત્વા પણ્ડિતો નિબ્બાનં સચ્છિ કરોતિ. નિબ્બાનં પરમં સુખન્તિ તઞ્હિ સબ્બસુખાનં પરમં ઉત્તમં સુખન્તિ અત્થો.

દેસનાવસાને બહૂ સોતાપત્તિફલાદીનિ પાપુણિંસૂતિ.

એકઉપાસકવત્થુ પઞ્ચમં.