૯. કસ્સપદસબલસ્સ સુવણ્ણચેતિયવત્થુ

પૂજારહેતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા ચારિકં ચરમાનો કસ્સપદસબલસ્સ સુવણ્ણચેતિયં આરબ્ભ કથેસિ.

તથાગતો સાવત્થિતો નિક્ખમિત્વા અનુપુબ્બેન બારાણસિં ગચ્છન્તો અન્તરામગ્ગે તોદેય્યગામસ્સ સમીપે મહાભિક્ખુસઙ્ઘપરિવારો અઞ્ઞતરં દેવટ્ઠાનં સમ્પાપુણિ. તત્ર નિસિન્નો સુગતો ધમ્મભણ્ડાગારિકં પેસેત્વા અવિદૂરે કસિકમ્મં કરોન્તં બ્રાહ્મણં પક્કોસાપેસિ. સો બ્રાહ્મણો આગન્ત્વા તથાગતં અનભિવન્દિત્વા તમેવ દેવટ્ઠાનં વન્દિત્વા અટ્ઠાસિ. સુગતોપિ ‘‘ઇમં પદેસં કિન્તિ મઞ્ઞસિ બ્રાહ્મણા’’તિ આહ. અમ્હાકં પવેણિયા આગતચેતિયટ્ઠાનન્તિ વન્દામિ, ભો ગોતમાતિ. ‘‘ઇમં ઠાનં વન્દન્તેન તયા સાધુ કતં બ્રાહ્મણા’’તિ સુગતો તં સમ્પહંસેસિ. તં સુત્વા ભિક્ખૂ ‘‘કેન નુ ખો કારણેન ભગવા એવં સમ્પહંસેસી’’તિ સંસયં સઞ્જનેસું. તતો તથાગતો તેસં સંસયમપનેતું મજ્ઝિમનિકાયે ઘટિકારસુત્તન્તં (મ. નિ. ૨.૨૮૨ આદયો) વત્વા ઇદ્ધાનુભાવેન કસ્સપદસબલસ્સ યોજનુબ્બેધં કનકચેતિયં અપરઞ્ચ કનકચેતિયં આકાસે નિમ્મિનિત્વા મહાજનં દસ્સેત્વા, ‘‘બ્રાહ્મણ, એવંવિધાનં પૂજારહાનં પૂજા યુત્તતરાવા’’તિ વત્વા મહાપરિનિબ્બાનસુત્તે (દી. નિ. ૨.૨૦૬) દસ્સિતનયેનેવ બુદ્ધાદિકે ચત્તારો થૂપારહે પકાસેત્વા સરીરચેતિયં ઉદ્દિસ્સચેતિયં પરિભોગચેતિયન્તિ તીણિ ચેતિયાનિ વિસેસતો પરિદીપેત્વા ઇમા ગાથા અભાસિ –

૧૯૫. ‘‘પૂજારહે પૂજયતો, બુદ્ધે યદિ ચ સાવકે;

પપઞ્ચસમતિક્કન્તે, તિણ્ણસોકપરિદ્દવે.

૧૯૬. ‘‘તે તાદિસે પૂજયતો, નિબ્બુતે અકુતોભયે;

ન સક્કા પુઞ્ઞં સઙ્ખાતું, ઇમેત્તમપિ કેનચી’’તિ. (અપ. થેર ૧.૧૦.૧-૨);

તત્થ પૂજિતું અરહા પૂજારહા, પૂજિતું યુત્તાતિ અત્થો. પૂજારહે પૂજયતોતિ અભિવાદનાદીહિ ચ ચતૂહિ ચ પચ્ચયેહિ પૂજેન્તસ્સ. પૂજારહે દસ્સેતિ બુદ્ધેતિઆદિના. બુદ્ધેતિ સમ્માસમ્બુદ્ધે. યદીતિ યદિ વા, અથ વાતિ અત્થો. તત્થ પચ્ચેકબુદ્ધેતિ કથિતં હોતિ, સાવકે ચ. પપઞ્ચસમતિક્કન્તેતિ સમતિક્કન્તતણ્હાદિટ્ઠિમાનપપઞ્ચે. તિણ્ણસોકપરિદ્દવેતિ અતિક્કન્તસોકપરિદ્દવે, ઇમે દ્વે અતિક્કન્તેતિ અત્થો. એતેહિ પૂજારહત્તં દસ્સિતં.

તેતિ બુદ્ધાદયો. તાદિસેતિ વુત્તગહણવસેન. નિબ્બુતેતિ રાગાદિનિબ્બુતિયા. નત્થિ કુતોચિ ભવતો વા આરમ્મણતો વા એતેસં ભયન્તિ અકુતોભયા, તે અકુતોભયે. ન સક્કા પુઞ્ઞં સઙ્ખાતુન્તિ પુઞ્ઞં ગણેતું ન સક્કા. કથન્તિ ચે? ઇમેત્તમપિ કેનચીતિ ઇમં એત્તકં, ઇમં એત્તકન્તિ કેનચીતિ અપિસદ્દો ઇધ સમ્બન્ધિતબ્બો, કેનચિ પુગ્ગલેન માનેન વા. તત્થ પુગ્ગલેનાતિ તેન બ્રહ્માદિના. માનેનાતિ તિવિધેન માનેન તીરણેન ધારણેન પૂરણેન વા. તીરણં નામ ઇદં એત્તકન્તિ નયતો તીરણં. ધારણન્તિ તુલાય ધારણં. પૂરણં નામ અડ્ઢપસતપત્થનાળિકાદિવસેન પૂરણં. કેનચિ પુગ્ગલેન ઇમેહિ તીહિ માનેહિ બુદ્ધાદિકે પૂજયતો પુઞ્ઞં વિપાકવસેન ગણેતું ન સક્કા પરિયન્તરહિતતોતિ દ્વીસુ ઠાનેસુ પૂજયતો કિં દાનં પઠમં ધરમાને બુદ્ધાદી પૂજયતો ન સક્કા પુઞ્ઞં સઙ્ખાતું, પુન તે તાદિસે કિલેસપરિનિબ્બાનનિમિત્તેન ખન્ધપરિનિબ્બાનેન નિબ્બુતેપિ પૂજયતો ન સક્કા સઙ્ખાતુન્તિ ભેદા યુજ્જન્તિ. તેન હિ વિમાનવત્થુમ્હિ –

‘‘તિટ્ઠન્તે નિબ્બુતે ચાપિ, સમે ચિત્તે સમં ફલં;

ચેતોપણિધિહેતુ હિ, સત્તા ગચ્છન્તિ સુગ્ગતિ’’ન્તિ. (વિ. વ. ૮૦૬);

દેસનાવસાને સો બ્રાહ્મણો સોતાપન્નો અહોસીતિ. યોજનિકં કનકચેતિયં સત્તાહમાકાસેવ અટ્ઠાસિ, મહન્તેન સમાગમો ચાહોસિ, સત્તાહં ચેતિયં નાનપ્પકારેન પૂજેસું. તતો ભિન્નલદ્ધિકાનં લદ્ધિભેદો જાતો, બુદ્ધાનુભાવેન તં ચેતિયં સકટ્ઠાનમેવ ગતં, તત્થેવ તંખણે મહન્તં પાસાણચેતિયં અહોસિ. તસ્મિં સમાગમે ચતુરાસીતિયા પાણસહસ્સાનં ધમ્માભિસમયો અહોસીતિ.

કસ્સપદસબલસ્સ સુવણ્ણચેતિયવત્થુ નવમં.

બુદ્ધવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

ચુદ્દસમો વગ્ગો.

પઠમભાણવારં નિટ્ઠિતં.