૫. અનભિરતભિક્ખુવત્થુ

ન કહાપણવસ્સેનાતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા જેતવને વિહરન્તો એકં અનભિરતભિક્ખું આરબ્ભ કથેસિ.

સો કિર સાસને પબ્બજિત્વા લદ્ધૂપસમ્પદો ‘‘અસુકટ્ઠાનં નામ ગન્ત્વા ઉદ્દેસં ઉગ્ગણ્હાહી’’તિ ઉપજ્ઝાયેન પેસિતો તત્થ અગમાસિ. અથસ્સ પિતુનો રોગો ઉપ્પજ્જિ. સો પુત્તં દટ્ઠુકામો હુત્વા તં પક્કોસિતું સમત્થં કઞ્ચિ અલભિત્વા પુત્તસોકેન વિપ્પલપન્તોયેવ આસન્નમરણો હુત્વા ‘‘ઇદં મે પુત્તસ્સ પત્તચીવરમૂલં કરેય્યાસી’’તિ કહાપણસતં કનિટ્ઠસ્સ હત્થે દત્વા કાલમકાસિ. સો દહરસ્સ આગતકાલે પાદમૂલે નિપતિત્વા પવટ્ટેન્તો રોદિત્વા, ‘‘ભન્તે, પિતા તે વિપ્પલપન્તોવ કાલકતો, મય્હં પન તેન કહાપણસતં હત્થે ઠપિતં, તેન કિં કરોમી’’તિ આહ. દહરો ‘‘ન મે કહાપણેહિ અત્થો’’તિ પટિક્ખિપિત્વા અપરભાગે ચિન્તેસિ – ‘‘કિં મે પરકુલેસુ પિણ્ડાય ચરિત્વા જીવિતેન, સક્કા તં કહાપણસતં નિસ્સાય જીવિતું, વિબ્ભમિસ્સામી’’તિ. સો અનભિરતિયા પીળિતો વિસ્સટ્ઠસજ્ઝાયનકમ્મટ્ઠાનો પણ્ડુરોગી વિય અહોસિ. અથ નં દહરસામણેરા ‘‘કિં ઇદ’’ન્તિ પુચ્છિત્વા ‘‘ઉક્કણ્ઠિતોમ્હી’’તિ વુત્તે આચરિયુપજ્ઝાયાનં આચિક્ખિંસુ. અથ નં તે સત્થુ સન્તિકં નેત્વા સત્થુ દસ્સેસું. સત્થા ‘‘સચ્ચં કિર ત્વં ઉક્કણ્ઠિતો’’તિ પુચ્છિત્વા, ‘‘આમ, ભન્તે’’તિ વુત્તે ‘‘કસ્મા એવમકાસિ, અત્થિ પન તે કોચિ જીવિતપચ્ચયો’’તિ આહ. ‘‘આમ, ભન્તે’’તિ. ‘‘કિં તે અત્થી’’તિ? ‘‘કહાપણસતં, ભન્તે’’તિ. તેન હિ કત્થચિ તાવ સક્ખરા આહર, ગણેત્વા જાનિસ્સામ ‘‘સક્કા વા તાવત્તકેન જીવિતું, નો વા’’તિ. સો સક્ખરા આહરિ. અથ નં સત્થા આહ – ‘‘પરિભોગત્થાય તાવ પણ્ણાસં ઠપેહિ, દ્વિન્નં ગોણાનં અત્થાય ચતુવીસતિ, એત્તકં નામ બીજત્થાય, યુગનઙ્ગલત્થાય, કુદ્દાલવાસિફરસુઅત્થાયા’’તિ એવં ગણિયમાને તં કહાપણસતં નપ્પહોતિ. અથ નં સત્થા ‘‘ભિક્ખુ તવ કહાપણા અપ્પકા, કથં એતે નિસ્સાય તણ્હં પૂરેસ્સસિ, અતીતે કિર ચક્કવત્તિરજ્જં કારેત્વા અપ્ફોટિતમત્તેન દ્વાદસયોજનટ્ઠાને કટિપ્પમાણેન રતનવસ્સં વસ્સાપેતું સમત્થો યાવ છત્તિંસ સક્કા ચવન્તિ, એત્તકં કાલં દેવરજ્જં કારેત્વાપિ મરણકાલે તણ્હં અપૂરેત્વાવ કાલમકાસી’’તિ વત્વા તેન યાચિતો અતીતં આહરિત્વા મન્ધાતુજાતકં (જા. ૧.૩.૨૨) વિત્થારેત્વા –

‘‘યાવતા ચન્દિમસૂરિયા પરિહરન્તિ, દિસા ભન્તિ વિરોચના;

સબ્બેવ દાસા મન્ધાતુ, યે પાણા પથવિસ્સિતા’’તિ. –

ઇમિસ્સા ગાથાય અનન્તરા ઇમા દ્વે ગાથા અભાસિ –

૧૮૬. ‘‘ન કહાપણવસ્સેન, તિત્તિ કામેસુ વિજ્જતિ;

અપ્પસ્સાદા દુખા કામા, ઇતિ વિઞ્ઞાય પણ્ડિતો.

૧૮૭. ‘‘અપિ દિબ્બેસુ કામેસુ, રતિં સો નાધિગચ્છતિ;

તણ્હક્ખયરતો હોતિ, સમ્માસમ્બુદ્ધસાવકો’’તિ.

તત્થ કહાપણવસ્સેનાતિ યં સો અપ્ફોટેત્વા સત્તરતનવસ્સં વસ્સાપેસિ, તં ઇધ કહાપણવસ્સન્તિ વુત્તં. તેનપિ હિ વત્થુકામકિલેસકામેસુ તિત્તિ નામ નત્થિ. એવં દુપ્પૂરા એસા તણ્હા. અપ્પસ્સાદાતિ સુપિનસદિસતાય પરિત્તસુખા. દુખાતિ દુક્ખક્ખન્ધાદીસુ આગતદુક્ખવસેન પન બહુદુક્ખાવ. ઇતિ વિઞ્ઞાયાતિ એવમેતે કામે જાનિત્વા. અપિ દિબ્બેસૂતિ સચે હિ દેવાનં ઉપકપ્પનકકામેહિ નિમન્તેય્યાપિ આયસ્મા સમિદ્ધિ વિય એવમ્પિ તેસુ કામેસુ રતિં ન વિન્દતિયેવ. તણ્હક્ખયરતોતિ અરહત્તે ચેવ નિબ્બાને ચ અભિરતો હોતિ, તં પત્થયમાનો વિહરતિ. સમ્માસમ્બુદ્ધસાવકોતિ સમ્માસમ્બુદ્ધેન દેસિતસ્સ ધમ્મસ્સ સવનેન જાતો યોગાવચરભિક્ખૂતિ.

દેસનાવસાને સો ભિક્ખુ સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠહિ, સમ્પત્તપરિસાયપિ સાત્થિકા ધમ્મદેસના અહોસીતિ.

અનભિરતભિક્ખુવત્થુ પઞ્ચમં.