૪. આનન્દત્થેરપઞ્હવત્થુ

સબ્બપાપસ્સ અકરણન્તિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા જેતવને વિહરન્તો આનન્દત્થેરસ્સ પઞ્હં આરબ્ભ કથેસિ.

થેરો કિર દિવાટ્ઠાને નિસિન્નો ચિન્તેસિ – ‘‘સત્થારા સત્તન્નં બુદ્ધાનં માતાપિતરો આયુપરિચ્છેદો બોધિ સાવકસન્નિપાતો અગ્ગસાવકસન્નિપાતો અગ્ગસાવકઉપટ્ઠાકોતિ ઇદં સબ્બં કથિતં, ઉપોસથો પન અકથિતો, કિં નુ ખો તેસમ્પિ અયમેવ ઉપોસથો, અઞ્ઞો’’તિ? સો સત્થારં ઉપસઙ્કમિત્વા તમત્થં પુચ્છિ. યસ્મા પન તેસં બુદ્ધાનં કાલભેદોવ અહોસિ, ન કથાભેદો. વિપસ્સી સમ્માસમ્બુદ્ધો હિ સત્તમે સત્તમે સંવચ્છરે ઉપોસથં અકાસિ. એકદિવસં દિન્નોવાદોયેવ હિસ્સ સત્તન્નં સંવચ્છરાનં અલં હોતિ. સિખી ચેવ વેસ્સભૂ ચ છટ્ઠે છટ્ઠે સંવચ્છરે ઉપોસથં કરિંસુ, કકુસન્ધો કોણાગમનો ચ સંવચ્છરે સંવચ્છરે. કસ્સપદસબલો છટ્ઠે છટ્ઠે માસે ઉપોસથં અકાસિ. એકદિવસં દિન્નોવાદો એવ હિસ્સ છન્નં માસાનં અલં અહોસિ. તસ્મા સત્થા તેસં ઇમં કાલભેદં આરોચેત્વા ‘‘ઓવાદગાથા પન નેસં ઇમાયેવા’’તિ વત્વા સબ્બેસં એકમેવ ઉપોસથં આવિ કરોન્તો ઇમા ગાથા અભાસિ –

૧૮૩. ‘‘સબ્બપાપસ્સ અકરણં, કુસલસ્સ ઉપસમ્પદા;

સચિત્તપરિયોદપનં, એતં બુદ્ધાન સાસનં.

૧૮૪. ‘‘ખન્તી પરમં તપો તિતિક્ખા,

નિબ્બાનં પરમં વદન્તિ બુદ્ધા;

ન હિ પબ્બજિતો પરૂપઘાતી,

ન સમણો હોતિ પરં વિહેઠયન્તો.

૧૮૫. ‘‘અનૂપવાદો અનૂપઘાતો, પાતિમોક્ખે ચ સંવરો;

મત્તઞ્ઞુતા ચ ભત્તસ્મિં, પન્તઞ્ચ સયનાસનં;

અધિચિત્તે ચ આયોગો, એતં બુદ્ધાન સાસન’’ન્તિ.

તત્થ સબ્બપાપસ્સાતિ સબ્બસ્સ અકુસલકમ્મસ્સ. ઉપસમ્પદાતિ અભિનિક્ખમનતો પટ્ઠાય યાવ અરહત્તમગ્ગા કુસલસ્સ ઉપ્પાદનઞ્ચેવ ઉપ્પાદિતસ્સ ચ ભાવના. સચિત્તપરિયોદપનન્તિ પઞ્ચહિ નીવરણેહિ અત્તનો ચિત્તસ્સ વોદાપનં. એતં બુદ્ધાન સાસનન્તિ સબ્બબુદ્ધાનં અયમનુસિટ્ઠિ.

ખન્તીતિ યા એસા તિતિક્ખાસઙ્ખાતા ખન્તી નામ, ઇદં ઇમસ્મિં સાસને પરમં ઉત્તમં તપો. નિબ્બાનં પરમં વદન્તિ બુદ્ધાતિ બુદ્ધા ચ પચ્ચેકબુદ્ધા ચ અનુબુદ્ધા ચાતિ ઇમે તયો બુદ્ધા નિબ્બાનં ઉત્તમન્તી વદન્તિ. ન હિ પબ્બજિતોતિ પાણિઆદીહિ પરં અપહનન્તો વિહેઠેન્તો પરૂપઘાતી પબ્બજિતો નામ ન હોતિ. ન સમણોતિ વુત્તનયેનેવ પરં વિહેઠયન્તો સમણોપિ ન હોતિયેવ.

અનૂપવાદોતિ અનૂપવાદનઞ્ચેવ અનૂપવાદાપનઞ્ચ. અનૂપઘાતોતિ અનૂપઘાતનઞ્ચેવ અનૂપઘાતાપનઞ્ચ. પાતિમોક્ખેતિ જેટ્ઠકસીલે. સંવરોતિ પિદહનં. મત્તઞ્ઞુતાતિ મત્તઞ્ઞુભાવો પમાણજાનનં. પન્તન્તિ વિવિત્તં. અધિચિત્તેતિ અટ્ઠસમાપત્તિસઙ્ખાતે અધિચિત્તે. આયોગોતિ પયોગકરણં. એતન્તિ એતં સબ્બેસં બુદ્ધાનં સાસનં. એત્થ હિ અનૂપવાદેન વાચસિકં સીલં કથિતં, અનૂપઘાતેન કાયિકસીલં, ‘‘પાતિમોક્ખે ચ સંવરો’’તિ સીલં કથિતં, અનૂપઘાતેન કાયિકસીલં, ‘‘પાતિમોક્ખે ચ સંવરો’’તિ ઇમિના પાતિમોક્ખસીલઞ્ચેવ ઇન્દ્રિયસંવરઞ્ચ, મત્તઞ્ઞુતાય આજીવપારિસુદ્ધિ ચેવ પચ્ચયસન્નિસિતસીલઞ્ચ, પન્તસેનાસનેન સપ્પાયસેનાસનં, અધિચિત્તેન અટ્ઠ સમાપત્તિયો. એવં ઇમાય ગાથાય તિસ્સોપિ સિક્ખા કથિતા એવ હોન્તીતિ.

દેસનાવસાને બહૂ સોતાપત્તિફલાદીનિ પાપુણિંસૂતિ.

આનન્દત્થેરપઞ્હવત્થુ ચતુત્થં.