૭. પેસકારધીતાવત્થુ

અન્ધભૂતોતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા અગ્ગાળવે ચેતિયે વિહરન્તો એકં પેસકારધીતરં આરબ્ભ કથેસિ.

એકદિવસઞ્હિ આળવિવાસિનો સત્થરિ આળવિં સમ્પત્તે નિમન્તેત્વા દાનં અદંસુ. સત્થા ભત્તકિચ્ચાવસાને અનુમોદનં કરોન્તો ‘‘અદ્ધુવં મે જીવિતં, ધુવં મે મરણં, અવસ્સં મયા મરિતબ્બમેવ, મરણપરિયોસાનં મે જીવિતં, જીવિતમેવ અનિયતં, મરણં નિયતન્તિ એવં મરણસ્સતિં ભાવેથ. યેસઞ્હિ મરણસ્સતિ અભાવિતા, તે પચ્છિમે કાલે આસીવિસં દિસ્વા ભીતઅદણ્ડપુરિસો વિય સન્તાસપ્પત્તા ભેરવરવં રવન્તા કાલં કરોન્તિ. યેસં પન મરણસ્સતિ ભાવિતા, તે દૂરતોવ આસીવિસં દિસ્વા દણ્ડકેન ગહેત્વા છડ્ડેત્વા ઠિતપુરિસો વિય પચ્છિમે કાલે ન સન્તસન્તિ, તસ્મા મરણસ્સતિ ભાવેતબ્બા’’તિ આહ. તં ધમ્મદેસનં સુત્વા અવસેસજના સકિચ્ચપ્પસુતાવ અહેસું. એકા પન સોળસવસ્સુદ્દેસિકા પેસકારધીતા ‘‘અહો બુદ્ધાનં કથા નામ અચ્છરિયા, મયા પન મરણસ્સતિં ભાવેતું વટ્ટતી’’તિ રત્તિન્દિવં મરણસ્સતિમેવ ભાવેસિ. સત્થાપિ તતો નિક્ખમિત્વા જેતવનં અગમાસિ. સાપિ કુમારિકા તીણિ વસ્સાનિ મરણસ્સતિં ભાવેસિયેવ.

અથેકદિવસં સત્થા પચ્ચૂસસમયે લોકં ઓલોકેન્તો તં કુમારિકં અત્તનો ઞાણજાલસ્સ અન્તોપવિટ્ઠં દિસ્વા ‘‘કિં નુ ખો ભવિસ્સતી’’તિ ઉપધારેન્તો ‘‘ઇમાય કુમારિકાય મમ ધમ્મદેસનાય સુતદિવસતો પટ્ઠાય તીણિ વસ્સાનિ મરણસ્સતિ ભાવિતા, ઇદાનાહં તત્થ ગન્ત્વા ઇમં કુમારિકં ચત્તારો પઞ્હે પુચ્છિત્વા તાય વિસ્સજ્જેન્તિયા ચતૂસુ ઠાનેસુ સાધુકારં દત્વા ઇમં ગાથં ભાસિસ્સામિ. સા ગાથાવસાને સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠહિસ્સતિ, તં નિસ્સાય મહાજનસ્સાપિ સાત્થિકા ધમ્મદેસના ભવિસ્સતી’’તિ ઞત્વા પઞ્ચસતભિક્ખુપરિવારો જેતવના નિક્ખમિત્વા અનુપુબ્બેન અગ્ગાળવવિહારં અગમાસિ. આળવિવાસિનો ‘‘સત્થા આગતો’’તિ સુત્વા તં વિહારં ગન્ત્વા નિમન્તયિંસુ. તદા સાપિ કુમારિકા સત્થુ આગમનં સુત્વા ‘‘આગતો કિર મય્હં પિતા, સામિ, આચરિયો પુણ્ણચન્દમુખો મહાગોતમબુદ્ધો’’તિ તુટ્ઠમાનસા ‘‘ઇતો મે તિણ્ણં સંવચ્છરાનં મત્થકે સુવણ્ણવણ્ણો સત્થા દિટ્ઠપુબ્બો, ઇદાનિસ્સ સુવણ્ણવણ્ણં સરીરં દટ્ઠું મધુરોજઞ્ચ વરધમ્મં સોતું લભિસ્સામી’’તિ ચિન્તેસિ. પિતા પનસ્સા સાલં ગચ્છન્તો આહ – ‘‘અમ્મ, પરસન્તકો મે સાટકો આરોપિતો, તસ્સ વિદત્થિમત્તં અનિટ્ઠિતં, તં અજ્જ નિટ્ઠાપેસ્સામિ, સીઘં મે તસરં વટ્ટેત્વા આહરેય્યાસી’’તિ. સા ચિન્તેસિ – ‘‘અહં સત્થુ ધમ્મં સોતુકામા, પિતા ચ મં એવં આહ. કિં નુ ખો સત્થુ ધમ્મં સુણામિ, ઉદાહુ પિતુ તસરં વટ્ટેત્વા હરામી’’તિ? અથસ્સા એતદહોસિ ‘‘પિતા મં તસરે અનાહરિયમાને પોથેય્યપિ પહરેય્યપિ, તસ્મા તસરં વટ્ટેત્વા તસ્સ દત્વા પચ્છા ધમ્મં સોસ્સામી’’તિ પીઠકે નિસીદિત્વા તસરં વટ્ટેસિ.

આળવિવાસિનોપિ સત્થારં પરિવિસિત્વા પત્તં ગહેત્વા અનુમોદનત્થાય અટ્ઠંસુ. સત્થા ‘‘યમહં કુલધીતરં નિસ્સાય તિંસયોજનમગ્ગં આગતો, સા અજ્જાપિ ઓકાસં ન લભતિ. તાય ઓકાસે લદ્ધે અનુમોદનં કરિસ્સામી’’તિ તુણ્હીભૂતો અહોસિ. એવં તુણ્હીભૂતમ્પિ સત્થારં સદેવકે લોકે કોચિ કિઞ્ચિ વત્તું ન વિસહતિ. સાપિ ખો કુમારિકા તસરં વટ્ટેત્વા પચ્છિયં ઠપેત્વા પિતુ સન્તિકં ગચ્છમાના પરિસપરિયન્તે ઠત્વા સત્થારં ઓલોકયમાનાવ અટ્ઠાસિ. સત્થાપિ ગીવં ઉક્ખિપિત્વા તં ઓલોકેસિ. સા ઓલોકિતાકારેનેવ અઞ્ઞાસિ – ‘‘સત્થા એવરૂપાય પરિસાય મજ્ઝે નિસીદિત્વાવ મં ઓલોકેન્તો મમાગમનં પચ્ચાસીસતિ, અત્તનો સન્તિકં આગમનમેવ પચ્ચાસીસતી’’તિ. સા તસરપચ્છિં ઠપેત્વા સત્થુ સન્તિકં અગમાસિ. કસ્મા પન નં સત્થા ઓલોકેસીતિ? એવં કિરસ્સ અહોસિ ‘‘એસા એત્તોવ ગચ્છમાના પુથુજ્જનકાલકિરિયં કત્વા અનિયતગતિકા ભવિસ્સતિ, મમ સન્તિકં આગન્ત્વા ગચ્છમાના સોતાપત્તિફલં પત્વા નિયતગતિકા હુત્વા તુસિતવિમાને નિબ્બત્તિસ્સતી’’તિ. તસ્સા કિર તં દિવસં મરણતો મુત્તિ નામ નત્થિ. સા ઓલોકિતસઞ્ઞાણેનેવ સત્થારં ઉપસઙ્કમિત્વા છબ્બણ્ણરંસીનં અન્તરં પવિસિત્વા વન્દિત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. તથારૂપાય પરિસાય મજ્ઝે નિસીદિત્વા તુણ્હીભૂતં સત્થારં વન્દિત્વા ઠિતક્ખણેયેવ તં આહ – ‘‘કુમારિકે, કુતો આગચ્છસી’’તિ? ‘‘ન જાનામિ, ભન્તે’’તિ. ‘‘કત્થ ગમિસ્સસી’’તિ? ‘‘ન જાનામિ, ભન્તે’’તિ. ‘‘ન જાનાસી’’તિ? ‘‘જાનામિ, ભન્તે’’તિ. ‘‘જાનાસી’’તિ? ‘‘ન જાનામિ, ભન્તે’’તિ. ઇતિ નં સત્થા ચત્તારો પઞ્હે પુચ્છિ. મહાજનો ઉજ્ઝાયિ – ‘‘અમ્ભો, પસ્સથ, અયં પેસકારધીતા સમ્માસમ્બુદ્ધેન સદ્ધિં ઇચ્છિતિચ્છિતં કથેસિ, નનુ નામ ઇમાય ‘કુતો આગચ્છસી’તિ વુત્તે ‘પેસકારગેહતો’તિ વત્તબ્બં. ‘કહં ગચ્છસી’તિ વુત્તે ‘પેસકારસાલ’ન્તિ વત્તબ્બં સિયા’’તિ.

સત્થા મહાજનં નિસ્સદ્દં કત્વા, ‘‘કુમારિકે, ત્વં કુતો આગચ્છસી’’તિ વુત્તે ‘‘કસ્મા ન જાનામીતિ વદેસી’’તિ પુચ્છિ. ભન્તે, તુમ્હે મમ પેસકારગેહતો આગતભાવં જાનાથ, ‘‘કુતો આગતાસી’’તિ પુચ્છન્તા પન ‘‘કુતો આગન્ત્વા ઇધ નિબ્બત્તાસી’’તિ પુચ્છથ. અહં પન ન જાનામિ ‘‘કુતો ચ આગન્ત્વા ઇધ નિબ્બત્તામ્હી’’તિ. અથસ્સા સત્થા ‘‘સાધુ સાધુ, કુમારિકે, મયા પુચ્છિતપઞ્હોવ તયા વિસ્સજ્જિતો’’તિ પઠમં સાધુકારં દત્વા ઉત્તરિમ્પિ પુચ્છિ – ‘‘કત્થ ગમિસ્સસીતિ પુન પુટ્ઠા કસ્મા ‘ન જાનામી’તિ વદેસી’’તિ? ભન્તે, તુમ્હે મં તસરપચ્છિં ગહેત્વા પેસકારસાલં ગચ્છન્તિં જાનાથ, ‘‘ઇતો ગન્ત્વા કત્થ નિબ્બત્તિસ્સસી’’તિ પુચ્છથ. અહઞ્ચ ઇતો ચુતા ન જાનામિ ‘‘કત્થ ગન્ત્વા નિબ્બત્તિસ્સામી’’તિ. અથસ્સા સત્થા ‘‘મયા પુચ્છિતપઞ્હોયેવ તયા વિસ્સજ્જિતો’’તિ દુતિયં સાધુકારં દત્વા ઉત્તરિમ્પિ પુચ્છિ – ‘‘અથ કસ્મા ‘ન જાનાસી’તિ પુટ્ઠા ‘જાનામી’તિ વદેસી’’તિ? ‘‘મરણભાવં જાનામિ, ભન્તે, તસ્મા એવં વદેમી’’તિ. અથસ્સા સત્થા ‘‘મયા પુચ્છિતપઞ્હોયેવ તયા વિસ્સજ્જિતો’’તિ તતિયં સાધુકારં દત્વા ઉત્તરિમ્પિ પુચ્છિ – ‘‘અથ કસ્મા ‘જાનાસી’તિ પુટ્ઠા ‘ન જાનામી’તિ વદેસી’’તિ. મમ મરણભાવમેવ અહં જાનામિ, ભન્તે, ‘‘રત્તિન્દિવપુબ્બણ્હાદીસુ પન અસુકકાલે નામ મરિસ્સામી’’તિ ન જાનામિ, તસ્મા એવં વદેમીતિ. અથસ્સા સત્થા ‘‘મયા પુચ્છિતપઞ્હોયેવ તયા વિસ્સજ્જિતો’’તિ ચતુત્થં સાધુકારં દત્વા પરિસં આમન્તેત્વા ‘‘એત્તકં નામ તુમ્હે ઇમાય કથિતં ન જાનાથ, કેવલં ઉજ્ઝાયથેવ. યેસઞ્હિ પઞ્ઞાચક્ખુ નત્થિ, તે અન્ધા એવ. યેસં પઞ્ઞાચક્ખુ અત્થિ, તે એવ ચક્ખુમન્તો’’તિ વત્વા ઇમં ગાથમાહ –

૧૭૪. ‘‘અન્ધભૂતો અયં લોકો, તનુકેત્થ વિપસ્સતિ;

સકુણો જાલમુત્તોવ, અપ્પો સગ્ગાય ગચ્છતી’’તિ.

તત્થ અન્ધભૂતો અયં લોકોતિ અયં લોકિયમહાજનો પઞ્ઞાચક્ખુનો અભાવેન અન્ધભૂતો. તનુકેત્થાતિ તનુકો એત્થ, ન બહુ જનો અનિચ્ચાદિવસેન વિપસ્સતિ. જાલમુત્તોવાતિ યથા છેકેન સાકુણિકેન જાલેન ઓત્થરિત્વા ગય્હમાનેસુ વટ્ટકેસુ કોચિદેવ જાલતો મુચ્ચતિ. સેસા અન્તોજાલમેવ પવિસન્તિ. તથા મરણજાલેન ઓત્થટેસુ સત્તેસુ બહૂ અપાયગામિનો હોન્તિ, અપ્પો કોચિદેવ સત્તો સગ્ગાય ગચ્છતિ, સુગતિં વા નિબ્બાનં વા પાપુણાતીતિ અત્થો.

દેસનાવસાને કુમારિકા સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠહિ, મહાજનસ્સાપિ સાત્થિકા ધમ્મદેસના અહોસીતિ.

સાપિ તસરપચ્છિં ગહેત્વા પિતુ સન્તિકં અગમાસિ, સોપિ નિસિન્નકોવ નિદ્દાયિ. તસ્સા અસલ્લક્ખેત્વાવ તસરપચ્છિં ઉપનામેન્તિયા તસરપચ્છિ વેમકોટિયં પટિહઞ્ઞિત્વા સદ્દં કુરુમાના પતિ. સો પબુજ્ઝિત્વા ગહિતનિમિત્તેનેવ વેમકોટિં આકડ્ઢિ. વેમકોટિ ગન્ત્વા તં કુમારિકં ઉરે પહરિ, સા તત્થેવ કાલં કત્વા તુસિતભવને નિબ્બત્તિ. અથસ્સા પિતા તં ઓલોકેન્તો સકલસરીરેન લોહિતમક્ખિતેન પતિત્વા મતં અદ્દસ. અથસ્સ મહાસોકો ઉપ્પજ્જિ. સો ‘‘ન મમ સોકં અઞ્ઞો નિબ્બાપેતું સક્ખિસ્સતી’’તિ રોદન્તો સત્થુ સન્તિકં ગન્ત્વા તમત્થં આરોચેત્વા, ‘‘ભન્તે, સોકં મે નિબ્બાપેથા’’તિ આહ. સત્થા તં સમસ્સાસેત્વા ‘‘મા સોચિ, ઉપાસક. અનમતગ્ગસ્મિઞ્હિ સંસારે તવ એવમેવ ધીતુ મરણકાલે પગ્ઘરિતઅસ્સુ ચતુન્નં મહાસમુદ્દાનં ઉદકતો અતિરેકતર’’ન્તિ વત્વા અનમતગ્ગકથં કથેસિ. સો તનુભૂતસોકો સત્થારં પબ્બજ્જં યાચિત્વા લદ્ધૂપસમ્પદો ન ચિરસ્સેવ અરહત્તં પાપુણીતિ.

પેસકારધીતાવત્થુ સત્તમં.