૧૧. અનાથપિણ્ડકપુત્તકાલવત્થુ

પથબ્યા એકરજ્જેનાતિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા જેતવને વિહરન્તો કાલં નામ અનાથપિણ્ડિકસ્સ પુત્તં આરબ્ભ કથેસિ.

સો કિર તથાવિધસ્સ સદ્ધાસમ્પન્નસ્સ સેટ્ઠિનો પુત્તો હુત્વા નેવ સત્થુ સન્તિકં ગન્તું, ન ગેહં આગતકાલે દટ્ઠું, ન ધમ્મં સોતું, ન સઙ્ઘસ્સ વેય્યાવચ્ચં કાતું ઇચ્છતિ. પિતરા ‘‘મા એવં, તાત, કરી’’તિ વુત્તોપિ તસ્સ વચનં ન સુણાતિ. અથસ્સ પિતા ચિન્તેસિ – ‘‘અયં એવરૂપં દિટ્ઠિં ગહેત્વા વિચરન્તો અવીચિપરાયણો ભવિસ્સતિ, ન ખો પનેતં પતિરૂપં, યં મયિ પસ્સન્તે મમ પુત્તો નિરયં ગચ્છેય્ય. ઇમસ્મિં ખો પન લોકે ધનદાનેન અભિજ્જનકસત્તો નામ નત્થિ, ધનેન નં ભિન્દિસ્સામી’’તિ. અથ નં આહ – ‘‘તાત, ઉપોસથિકો હુત્વા વિહારં ગન્ત્વા ધમ્મં સુત્વા એહિ, કહાપણસતં તે દસ્સામી’’તિ. દસ્સથ, તાતાતિ. દસ્સામિ, પુત્તાતિ. સો યાવતતિયં પટિઞ્ઞં ગહેત્વા ઉપોસથિકો હુત્વા વિહારં અગમાસિ. ધમ્મસ્સવનેન પનસ્સ કિચ્ચં નત્થિ, યથાફાસુકટ્ઠાને સયિત્વા પાતોવ ગેહં અગમાસિ. અથસ્સ પિતા ‘‘પુત્તો મે ઉપોસથિકો અહોસિ, સીઘમસ્સ યાગુઆદીનિ આહરથા’’તિ વત્વા દાપેસિ. સો ‘‘કહાપણે અગ્ગહેત્વા ન ભુઞ્જિસ્સામી’’તિ આહટાહટં પટિક્ખિપિ. અથસ્સ પિતા પીળં અસહન્તો કહાપણભણ્ડં દાપેસિ. સો તં હત્થેન ગહેત્વાવ આહારં પરિભુઞ્જિ.

અથ નં પુનદિવસે સેટ્ઠિ, ‘‘તાત, કહાપણસહસ્સં તે દસ્સામિ, સત્થુ પુરતો ઠત્વા એકં ધમ્મપદં ઉગ્ગણ્હિત્વા આગચ્છેય્યાસી’’તિ પેસેસિ. સોપિ વિહારં ગન્ત્વા સત્થુ પુરતો ઠત્વાવ એકમેવ પદં ઉગ્ગણ્હિત્વા પલાયિતુકામો અહોસિ. અથસ્સ સત્થા અસલ્લક્ખણાકારં અકાસિ. સો તં પદં અસલ્લક્ખેત્વા ઉપરિપદં ઉગ્ગણ્હિસ્સામીતિ ઠત્વા અસ્સોસિયેવ. ઉગ્ગણ્હિસ્સામીતિ સુણન્તોવ કિર સક્કચ્ચં સુણાતિ નામ. એવઞ્ચ કિર સુણન્તાનં ધમ્મો સોતાપત્તિમગ્ગાદયો દેતિ. સોપિ ઉગ્ગણ્હિસ્સામીતિ સુણાતિ, સત્થાપિસ્સ અસલ્લક્ખણાકારં કરોતિ. સો ‘‘ઉપરિપદં ઉગ્ગણ્હિસ્સામી’’તિ ઠત્વા સુણન્તોવ સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠાસિ.

સો પુનદિવસે બુદ્ધપ્પમુખેન ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિંયેવ સાવત્થિં પાવિસિ. મહાસેટ્ઠિ તં દિસ્વા ‘‘અજ્જ મમ પુત્તસ્સ આકારો રુચ્ચતી’’તિ ચિન્તેસિ. તસ્સપિ એતદહોસિ – ‘‘અહો વત મે પિતા અજ્જ સત્થુ સન્તિકે કહાપણે ન દદેય્ય, કહાપણકારણા મય્હં ઉપોસથિકભાવં પટિચ્છાદેય્યા’’તિ. સત્થા પનસ્સ હિય્યોવ કહાપણસ્સ કારણા ઉપોસથિકભાવં અઞ્ઞાસિ. મહાસેટ્ઠિ, બુદ્ધપ્પમુખસ્સ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ યાગું દાપેત્વા પુત્તસ્સપિ દાપેસિ. સો નિસીદિત્વા તુણ્હીભૂતોવ યાગું પિવિ, ખાદનીયં ખાદિ, ભત્તં ભુઞ્જિ. મહાસેટ્ઠિ સત્થુ ભત્તકિચ્ચાવસાને પુત્તસ્સ પુરતો સહસ્સભણ્ડિકં ઠપાપેત્વા, ‘‘તાત, મયા તે ‘સહસ્સં દસ્સામી’તિ વત્વા ઉપોસથં સમાદાપેત્વા વિહારં પહિતો. ઇદં તે સહસ્સ’’ન્તિ આહ. સો સત્થુ પુરતો કહાપણે દિય્યમાને દિસ્વા લજ્જન્તો ‘‘અલં મે કહાપણેહી’’તિ વત્વા, ‘‘ગણ્હ, તાતા’’તિ વુચ્ચમાનોપિ ન ગણ્હિ. અથસ્સ પિતા સત્થારં વન્દિત્વા, ‘‘ભન્તે, અજ્જ મે પુત્તસ્સ આકારો રુચ્ચતી’’તિ વત્વા ‘‘કિં, મહાસેટ્ઠી’’તિ વુત્તે ‘‘મયા એસ પુરિમદિવસે ‘કહાપણસતં તે દસ્સામી’તિ વત્વા વિહારં પેસિતો. પુનદિવસે કહાપણે અગ્ગહેત્વા ભુઞ્જિતું ન ઇચ્છિ, અજ્જ પન દિય્યમાનેપિ કહાપણે ન ઇચ્છતી’’તિ આહ. સત્થા ‘‘આમ, મહાસેટ્ઠિ, અજ્જ તવ પુત્તસ્સ ચક્કવત્તિસમ્પત્તિતોપિ દેવલોકબ્રહ્મલોકસમ્પત્તીહિપિ સોતાપત્તિફલમેવ વર’’ન્તિ વત્વા ઇમં ગાથમાહ –

૧૭૮. ‘‘પથબ્યા એકરજ્જેન, સગ્ગસ્સ ગમનેન વા;

સબ્બલોકાધિપચ્ચેન, સોતાપત્તિફલં વર’’ન્તિ.

તત્થ પથબ્યા એકરજ્જેનાતિ ચક્કવત્તિરજ્જેન. સગ્ગસ્સ ગમનેન વાતિ છબ્બીસતિવિધસ્સ સગ્ગસ્સ અધિગમનેન. સબ્બલોકાધિપચ્ચેનાતિ ન એકસ્મિં એત્તકે લોકે નાગસુપણ્ણવેમાનિકપેતેહિ સદ્ધિં, સબ્બસ્મિં લોકે આધિપચ્ચેન. સોતાપત્તિફલં વરન્તિ યસ્મા એત્તકે ઠાને રજ્જં કારેત્વાપિ નિરયાદીહિ અમુત્તોવ હોતિ, સોતાપન્નો પન પિહિતાપાયદ્વારો હુત્વા સબ્બદુબ્બલોપિ અટ્ઠમે ભવે ન નિબ્બત્તતિ, તસ્મા સોતાપત્તિફલમેવ વરં ઉત્તમન્તિ અત્થો.

દેસનાવસાને બહૂ સોતાપત્તિફલાદીનિ પાપુણિંસૂતિ.

અનાથપિણ્ડકપુત્તકાલવત્થુ એકાદસમં.

લોકવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

તેરસમો વગ્ગો.