૧. દહરભિક્ખુવત્થુ

હીનં ધમ્મન્તિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા જેતવને વિહરન્તો અઞ્ઞતરં દહરભિક્ખું આરબ્ભ કથેસિ.

અઞ્ઞતરો કિર થેરો દહરભિક્ખુના સદ્ધિં પાતોવ વિસાખાય ગેહં અગમાસિ. વિસાખાય ગેહે પઞ્ચસતાનં ભિક્ખૂનં ધુવયાગુ નિચ્ચપઞ્ઞત્તા હોતિ. થેરો તત્થ યાગું પિવિત્વા દહરભિક્ખું નિસીદાપેત્વા સયં અઞ્ઞં ગેહં અગમાસિ. તેન ચ સમયેન વિસાખાય પુત્તસ્સ ધીતા અય્યિકાય ઠાને ઠત્વા ભિક્ખૂનં વેય્યાવચ્ચં કરોતિ. સા તસ્સ દહરસ્સ ઉદકં પરિસ્સાવેન્તી ચાટિયં અત્તનો મુખનિમિત્તં દિસ્વા હસિ, દહરોપિ તં ઓલોકેત્વા હસિ. સા તં હસમાનં દિસ્વા ‘‘છિન્નસીસો હસતી’’તિ આહ. અથ નં દહરો ‘‘ત્વં છિન્નસીસા, માતાપિતરોપિ તે છિન્નસીસા’’તિ અક્કોસિ. સા રોદમાના મહાનસે અય્યિકાય સન્તિકં ગન્ત્વા ‘‘કિં ઇદં, અમ્મા’’તિ વુત્તે તમત્થં આરોચેસિ. સા દહરસ્સ સન્તિકં આગન્ત્વા, ‘‘ભન્તે, મા કુજ્ઝિ, ન એતં છિન્નકેસનખસ્સ છિન્નનિવાસનપારુપનસ્સ મજ્ઝે છિન્નકપાલં આદાય ભિક્ખાય ચરન્તસ્સ અય્યસ્સ અગરુક’’ન્તિ આહ. દહરો આમ, ઉપાસિકે, ત્વં મમ છિન્નકેસાદિભાવં જાનાસિ, ઇમિસ્સા મં ‘‘છિન્નસીસો’’તિ કત્વા અક્કોસિતું વટ્ટિસ્સતીતિ. વિસાખા નેવ દહરં સઞ્ઞાપેતું અસક્ખિ, નપિ દારિકં. તસ્મિં ખણે થેરો આગન્ત્વા ‘‘કિમિદં ઉપાસિકે’’તિ પુચ્છિત્વા તમત્થં સુત્વા દહરં ઓવદન્તો આહ – ‘‘અપેહિ, આવુસો, નાયં છિન્નકેસનખવત્થસ્સ મજ્ઝે છિન્નકપાલં આદાય ભિક્ખાય ચરન્તસ્સ અક્કોસો, તુણ્હી હોહી’’તિ. આમ, ભન્તે, કિં તુમ્હે અત્તનો ઉપટ્ઠાયિકં અતજ્જેત્વા મં તજ્જેથ, મં ‘‘છિન્નસીસો’’તિ અક્કોસિતું વટ્ટિસ્સતીતિ. તસ્મિં ખણે સત્થા આગન્ત્વા ‘‘કિં ઇદ’’ન્તિ પુચ્છિ. વિસાખા આદિતો પટ્ઠાય તં પવત્તિં આરોચેસિ. સત્થા તસ્સ દહરસ્સ સોતાપત્તિફલૂપનિસ્સયં દિસ્વા ‘‘મયા ઇમં દહરં અનુવત્તિતું વટ્ટતી’’તિ ચિન્તેત્વા વિસાખં આહ – ‘‘કિં પન વિસાખે તવ દારિકાય છિન્નકેસાદિમત્તકેનેવ મમ સાવકે છિન્નસીસે કત્વા અક્કોસિતું વટ્ટતી’’તિ? દહરો તાવદેવ ઉટ્ઠાય અઞ્જલિં પગ્ગહેત્વા, ‘‘ભન્તે, એતં પઞ્હં તુમ્હેવ સુટ્ઠુ જાનાથ, અમ્હાકં ઉપજ્ઝાયો ચ ઉપાસિકા ચ સુટ્ઠુ ન જાનન્તી’’તિ આહ. સત્થા દહરસ્સ અત્તનો અનુકુલભાવં ઞત્વા ‘‘કામગુણં આરબ્ભ હસનભાવો નામ હીનો ધમ્મો, હીનઞ્ચ નામ ધમ્મં સેવિતું પમાદેન સદ્ધિં સંવસિતું ન વટ્ટતી’’તિ વત્વા ઇમં ગાથમાહ –

૧૬૭. ‘‘હીનં ધમ્મં ન સેવેય્ય, પમાદેન ન સંવસે;

મિચ્છાદિટ્ઠિં ન સેવેય્ય, ન સિયા લોકવડ્ઢનો’’તિ.

તત્થ હીનં ધમ્મન્તિ પઞ્ચકામગુણં ધમ્મં. સો હિ હીનો ધમ્મો ન અન્તમસો ઓટ્ઠગોણાદીહિપિ પટિસેવિતબ્બો. હીનેસુ ચ નિરયાદીસુ ઠાનેસુ નિબ્બત્તાપેતીતિ હીનો નામ, તં ન સેવેય્ય. પમાદેનાતિ સતિવોસ્સગ્ગલક્ખણેન પમાદેનાપિ ન સંવસે. ન સેવેય્યાતિ મિચ્છાદિટ્ઠિમ્પિ ન ગણ્હેય્ય. લોકવડ્ઢનોતિ યો હિ એવં કરોતિ, સો લોકવડ્ઢનો નામ હોતિ. તસ્મા એવં અકરણેન ન સિયા લોકવડ્ઢનોતિ.

દેસનાવસાને સો દહરો સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠહિ, સમ્પત્તાનમ્પિ સાત્થિકા ધમ્મદેસના અહોસીતિ.

દહરભિક્ખુવત્થુ પઠમં.