૫. મહાકાલઉપાસકવત્થુ

અત્તના હિ કતં પાપન્તિ ઇમં ધમ્મદેસનં સત્થા જેતવને વિહરન્તો એકં મહાકાલં નામ સોતાપન્નઉપાસકં આરબ્ભ કથેસિ.

સો કિર માસસ્સ અટ્ઠદિવસેસુ ઉપોસથિકો હુત્વા વિહારે સબ્બરત્તિં ધમ્મકથં સુણાતિ. અથ રત્તિં ચોરા એકસ્મિં ગેહે સન્ધિં છિન્દિત્વા ભણ્ડકં ગહેત્વા લોહભાજનસદ્દેન પબુદ્ધેહિ સામિકેહિ અનુબદ્ધા ગહિતભણ્ડં છડ્ડેત્વા પલાયિંસુ. સામિકાપિ તે અનુબન્ધિંસુયેવ, તે દિસા પક્ખન્દિંસુ. એકો પન વિહારમગ્ગં ગહેત્વા મહાકાલસ્સ રત્તિં ધમ્મકથં સુત્વા પાતોવ પોક્ખરણિતીરે મુખં ધોવન્તસ્સ પુરતો ભણ્ડિકં છડ્ડેત્વા પલાયિ. ચોરે અનુબન્ધિત્વા આગતમનુસ્સા ભણ્ડિકં દિસ્વા ‘‘ત્વં નો ગેહસન્ધિં છિન્દિત્વા ભણ્ડિકં હરિત્વા ધમ્મં સુણન્તો વિય વિચરસી’’તિ તં ગહેત્વા પોથેત્વા મારેત્વા છડ્ડેત્વા અગમિંસુ. અથ નં પાતોવ પાનીયઘટં આદાય ગતા દહરસામણેરા દિસ્વા ‘‘વિહારે ધમ્મકથં સુત્વા સયિતઉપાસકો અયુત્તં મરણં લભતી’’તિ વત્વા સત્થુ આરોચેસું. સત્થા ‘‘આમ, ભિક્ખવે, ઇમસ્મિં અત્તભાવે કાલેન અપ્પતિરૂપં મરણં લદ્ધં, પુબ્બે કતકમ્મસ્સ પન તેન યુત્તમેવ લદ્ધ’’ન્તિ વત્વા તેહિ યાચિતો તસ્સ પુબ્બકમ્મં કથેસિ –

અતીતે કિર બારાણસિરઞ્ઞો વિજિતે એકસ્સ પચ્ચન્તગામસ્સ અટવિમુખે ચોરા પહરન્તિ. રાજા અટવિમુખે એકં રાજભટં ઠપેસિ, સો ભતિં ગહેત્વા મનુસ્સે ઓરતો પારં નેતિ, પારતો ઓરં આનેતિ. અથેકો મનુસ્સો અભિરૂપં અત્તનો ભરિયં ચૂળયાનકં આરોપેત્વા તં ઠાનં અગમાસિ. રાજભટો તં ઇત્થિં દિસ્વાવ સઞ્જાતસિનેહો તેન ‘‘અટવિં નો, સામિ, અતિક્કામેહી’’તિ વુત્તેપિ ‘‘ઇદાનિ વિકાલો, પાતોવ અતિક્કામેસ્સામી’’તિ આહ. સો સકાલો, સામિ, ઇદાનેવ નો નેહીતિ. નિવત્ત, ભો, અમ્હાકંયેવ ગેહે આહારો ચ નિવાસો ચ ભવિસ્સતીતિ. સો નેવ નિવત્તિતું ઇચ્છિ. ઇતરો પુરિસાનં સઞ્ઞં દત્વા યાનકં નિવત્તાપેત્વા અનિચ્છન્તસ્સેવ દ્વારકોટ્ઠકે નિવાસં દત્વા આહારં પટિયાદાપેસિ. તસ્સ પન ગેહે એકં મણિરતનં અત્થિ. સો તં તસ્સ યાનકન્તરે પક્ખિપાપેત્વા પચ્ચૂસકાલે ચોરાનં પવિટ્ઠસદ્દં કારેસિ. અથસ્સ પુરિસા ‘‘મણિરતનં, સામિ, ચોરેહિ હટ’’ન્તિ આરોચેસું. સો ગામદ્વારેસુ આરક્ખં ઠપેત્વા ‘‘અન્તોગામતો નિક્ખમન્તે વિચિનથા’’તિ આહ. ઇતરોપિ પાતોવ યાનકં યોજેત્વા પાયાસિ. અથસ્સ યાનકં સોધેન્તા અત્તના ઠપિતં મણિરતનં દિસ્વા સન્તજ્જેત્વા ‘‘ત્વં મણિં ગહેત્વા પલાયસી’’તિ પોથેત્વા ‘‘ગહિતો નો, સામિ, ચોરો’’તિ ગામભોજકસ્સ દસ્સેસું. સો ‘‘ભતકસ્સ વત મે ગેહે નિવાસં દત્વા ભત્તં દિન્નં, મણિં ગહેત્વા ગતો, ગણ્હથ નં પાપપુરિસ’’ન્તિ પોથાપેત્વા મારેત્વા છડ્ડાપેસિ. ઇદં તસ્સ પુબ્બકમ્મં. સો તતો ચુતો અવીચિમ્હિ નિબ્બત્તિત્વા તત્થ દીઘરત્તં પચ્ચિત્વા વિપાકાવસેસેન અત્તભાવસતે તથેવ પોથિતો મરણં પાપુણિ.

એવં સત્થા મહાકાલસ્સ પુબ્બકમ્મં દસ્સેત્વા, ‘‘ભિક્ખવે, એવં ઇમે સત્તે અત્તના કતપાપકમ્મમેવ ચતૂસુ અપાયેસુ અભિમત્થતી’’તિ વત્વા ઇમં ગાથમાહ –

૧૬૧. ‘‘અત્તના હિ કતં પાપં, અત્તજં અત્તસમ્ભવં;

અભિમત્થતિ દુમ્મેધં, વજિરંવસ્મમયં મણિ’’ન્તિ.

તત્થ વજિરંવસ્મમયં મણિન્તિ વજિરંવ અસ્મમયં મણિં. ઇદં વુત્તં હોતિ – યથા પાસાણમયં પાસાણસમ્ભવં વજિરં તમેવ અસ્મમયં મણિં અત્તનો ઉટ્ઠાનટ્ઠાનસઙ્ખાતં પાસાણમણિં ખાદિત્વા છિદ્દં છિદ્દં ખણ્ડં ખણ્ડં કત્વા અપરિભોગં કરોતિ, એવમેવ અત્તના કતં અત્તનિ જાતં અત્તસમ્ભવં પાપં દુમ્મેધં નિપ્પઞ્ઞં પુગ્ગલં ચતૂસુ અપાયેસુ અભિમત્થતિ કન્તતિ વિદ્ધંસેતીતિ.

દેસનાવસાને સમ્પત્તભિક્ખૂ સોતાપત્તિફલાદીનિ પાપુણિંસૂતિ.

મહાકાલઉપાસકવત્થુ પઞ્ચમં.